Θα πληρώνατε 20 ευρώ τον μήνα για να κάνετε έναν νέο φίλο, με την προϋπόθεση ότι δεν θα επιλέγατε εσείς ποιον θα συναντήσετε, αλλά ένας αλγόριθμος;
Το ερώτημα, που μέχρι πριν από λίγα χρόνια θα έμοιαζε παράδοξο, γίνεται πλέον πραγματικότητα σε αρκετές πόλεις του Ηνωμένου Βασιλείου.
Μια νέα γενιά εφαρμογών και κοινωνικών συλλόγων υπόσχεται να αντιμετωπίσει τη μοναξιά, οργανώνοντας συναντήσεις μεταξύ ανθρώπων με κοινά ενδιαφέροντα, τρόπο ζωής ή επαγγελματικό υπόβαθρο.
Το μοντέλο θυμίζει εφαρμογές γνωριμιών, μόνο που εδώ ο στόχος δεν είναι ο έρωτας αλλά η φιλία, σύμφωνα με τον Guardian.
Και η διαφορά είναι ότι, αντί να αναζητά ο χρήστης μόνος του μια εκδήλωση ή μια ομάδα, το ίδιο το σύστημα αναλαμβάνει να αποφασίσει ποιοι άνθρωποι και ποιες δραστηριότητες είναι πιθανότερο να του ταιριάξουν.
Πίσω από αυτή τη νέα αγορά βρίσκεται ένα πολύ πραγματικό πρόβλημα: όλο και περισσότεροι άνθρωποι δυσκολεύονται να δημιουργήσουν και να διατηρήσουν κοινωνικές σχέσεις.
Η μοναξιά και η εξαφάνιση των «τρίτων χώρων»
Η εξ αποστάσεως εργασία έχει περιορίσει τις καθημερινές επαφές, ενώ οι παραδοσιακοί «τρίτοι χώροι» –τα καφέ, τα κέντρα νεότητας, οι τοπικές λέσχες και άλλοι χώροι όπου οι άνθρωποι συναντιούνταν χωρίς ιδιαίτερο προγραμματισμό– υποχωρούν.
Την ίδια στιγμή, η μοναξιά καταγράφεται σε όλο και μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού.
Σύμφωνα με έρευνα της Gallup και της Meta το 25% των ερωτηθέντων ηλικίας 15-18 ετών δήλωσε ότι αισθάνεται «πολύ μόνο» ή «αρκετά μόνο». Το ποσοστό είναι ακόμα υψηλότερο στις ηλικίες 19-29, με 27% να βιώνουν έντονα συναισθήματα μοναξιάς.
Μέσα σε αυτό το κενό εμφανίζονται εταιρείες που επιχειρούν να οργανώσουν από την αρχή κάτι που κάποτε θεωρούνταν αυτονόητο: την ανθρώπινη συναναστροφή.
«Δεν υπήρχε μέχρι τώρα τίποτα που να φαίνεται αυθεντικό στο να βοηθά τους ανθρώπους να γνωριστούν», λέει η Nicola Gunby, συνιδρύτρια της Cliq, μιας πλατφόρμας που επιδιώκει να φέρει τους ανθρώπους κοντά μέσα από κοινά ενδιαφέροντα και εμπειρίες στον πραγματικό κόσμο.
Η ίδια επισημαίνει ότι πολλοί άνθρωποι στα 20 και τα 30 τους στρέφονται στις ομάδες του Facebook όταν θέλουν να γνωρίσουν κόσμο.
Ωστόσο, όπως λέει, πολλές από αυτές έχουν μετατραπεί σε ηλεκτρονικούς πίνακες ανακοινώσεων, όπου κάποιος αναζητά ένα χαμένο κατοικίδιο ή προσπαθεί να πουλήσει ένα έπιπλο.
Το πρόβλημα, σύμφωνα με την Gunby, είναι ότι αυτές οι ομάδες είναι τόσο μεγάλες και γενικές ώστε δύσκολα μπορούν να λειτουργήσουν ως πραγματικές κοινότητες.
Ο φίλος που επιλέγει ο αλγόριθμος
Στο κενό αυτό επιχειρούν να μπουν πλατφόρμες όπως οι PLY και Agora.
Ο μηχανισμός τους είναι σχετικά απλός. Οι χρήστες παρέχουν πληροφορίες για τα ενδιαφέροντα, τις συνήθειες, την καθημερινότητά τους και το επάγγελμά τους. Στη συνέχεια, τα δεδομένα χρησιμοποιούνται για να εντοπιστούν άνθρωποι με τους οποίους θα μπορούσαν να δημιουργήσουν μια σχέση.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, ο αλγόριθμος δεν προτείνει απλώς πιθανούς φίλους. Αποφασίζει και σε ποιες εκδηλώσεις θα μπορούσε να συμμετάσχει ο χρήστης.
Η υπόσχεση είναι ότι, αντί να χαθεί μέσα σε αμέτρητες επιλογές, θα βρεθεί σε ένα περιβάλλον όπου οι πιθανότητες να γνωρίσει «τον σωστό άνθρωπο» είναι αυξημένες.
Το τελικό σενάριο είναι σχεδόν ιδανικό: συμμετοχή σε μια δραστηριότητα, γνωριμία με άλλους ανθρώπους και, στο τέλος της βραδιάς, ένα νέο ραντεβού για την επόμενη συνάντηση.
Το ερώτημα είναι, όμως, αν χρειάζεται πραγματικά ένας αλγόριθμος για κάτι τόσο ανθρώπινο.
Πόσο κοστίζει μια κοινωνική ζωή;
Οι υπηρεσίες αυτές δεν είναι απαραίτητα δωρεάν. Στην PLY, οι συνδρομές ξεκινούν περίπου από 19,99 λίρες τον μήνα, ενώ μπορεί να μειωθούν περίπου στις 9,99 λίρες για μεγαλύτερες δεσμεύσεις.
Τα μέλη αποκτούν πρόσβαση σε εκδηλώσεις και εκπτώσεις σε άλλες επιχειρήσεις. Η ιδρύτρια της PLY, Karen Harris, υποστηρίζει ότι η πληρωμή έχει και μια πρακτική λειτουργία.
«Όταν προσφέρεις πράγματα δωρεάν, οι άνθρωποι συχνά δεν εμφανίζονται», λέει. Η οικονομική δέσμευση, υποστηρίζει, κάνει τους ανθρώπους να αντιμετωπίζουν πιο σοβαρά την προσπάθεια να δημιουργήσουν φιλίες.
Σύμφωνα με την ίδια, η πλειονότητα των πελατών επιλέγει μακροχρόνιες συνδρομές, όχι μόνο επειδή είναι φθηνότερες αλλά και επειδή η δημιουργία μιας πραγματικής φιλίας απαιτεί χρόνο.
Κατά μέσο όρο, υποστηρίζει, χρειάζονται περίπου τρεις εκδηλώσεις μέχρι κάποιος να βρει το κατάλληλο άτομο.
Η Agora ακολουθεί ένα πιο ευέλικτο μοντέλο, συνδυάζοντας συνδρομές με πληρωμή ανά εκδήλωση.
Ο ιδρυτής της, Sahil Shirazee, θεωρεί ότι έτσι η υπηρεσία γίνεται πιο προσιτή.
Στα δύο χρόνια λειτουργίας της, η Agora έχει διοργανώσει περισσότερες από 300 εκδηλώσεις και υποστηρίζει ότι έχει συμβάλει στη δημιουργία εκατοντάδων φιλικών σχέσεων.
Όμως η φιλία δεν είναι για όλους συνδρομητική
Η νέα αγορά δεν πείθει όλους όσοι αναζητούν κοινωνική επαφή.
Η Giovanna Giusi, 28 ετών και δασκάλα δημοτικού σχολείου, λέει ότι προτιμά συνήθως τις δωρεάν εκδηλώσεις, επειδή δεν μπορεί πάντα να διαθέτει χρήματα για κοινωνικές δραστηριότητες.
Για την ίδια, η δυνατότητα συμμετοχής τόσο σε δωρεάν όσο και σε επί πληρωμή δραστηριότητες είναι σημαντική. Οι πεζοπορίες και οι βόλτες, για παράδειγμα, της επιτρέπουν να παραμένει μέρος μιας κοινότητας ακόμη και όταν τα οικονομικά της είναι πιο περιορισμένα.
Παράλληλα, αναγνωρίζει ότι ορισμένες δραστηριότητες δικαιολογούν το κόστος. Ένα εργαστήριο με εκπαιδευτή, ένα ιδιωτικό μάθημα ή μια δραστηριότητα που απαιτεί ειδικό χώρο δύσκολα μπορούν να οργανωθούν χωρίς χρήματα.
Το επιχείρημα είναι λογικό: η οργάνωση μιας κοινότητας απαιτεί χρόνο, εργασία, υποδομές και ανθρώπους που θα αναλάβουν την ευθύνη.
Αλλά ακριβώς εδώ βρίσκεται και η μεγαλύτερη αντίφαση.
Όταν η μοναξιά γίνεται επιχειρηματική ευκαιρία
Οι υπεύθυνοι των πλατφορμών υποστηρίζουν ότι δεν πουλούν φίλους. Πουλούν τη δομή, την οργάνωση και τις συνθήκες μέσα στις οποίες μπορούν να δημιουργηθούν φιλίες.
Η Karen Harris απορρίπτει την ιδέα ότι οι χρήστες «πληρώνουν για πρόσβαση σε αγνώστους».
Όπως υποστηρίζει, πληρώνουν για ένα σύστημα που κάνει τις κοινωνικές επαφές πιο εύκολες και πιο αποτελεσματικές.
Ο Sahil Shirazee δηλώνει ότι μακροπρόθεσμα θα ήθελε να μην υπάρχει καν η Agora. Γιατί, όπως λέει, η γνωριμία με άλλους ανθρώπους είναι μια φυσική ανθρώπινη διαδικασία και δεν θα έπρεπε να εξαρτάται από έναν αλγόριθμο.
Ωστόσο, όσο πειστική κι αν ακούγεται αυτή η εξήγηση, δεν μπορεί να κρύψει μια βαθύτερη αλλαγή: κάτι που κάποτε συνέβαινε αυθόρμητα μετατρέπεται σταδιακά σε προϊόν.
Η μοναξιά δεν είναι πλέον μόνο ένα κοινωνικό πρόβλημα. Είναι και μια αγορά.
Όσο οι χώροι στους οποίους μπορούσε κάποιος να γνωρίσει άλλους ανθρώπους χωρίς να πληρώσει συρρικνώνονται, τόσο αυξάνεται η αξία των υπηρεσιών που έρχονται να καλύψουν το κενό.
Και το ερώτημα δεν είναι μόνο αν οι υπηρεσίες αυτές λειτουργούν. Είναι τι σημαίνει για την κοινωνία το γεγονός ότι χρειάζονται.
