Ο καθηγητής πολιτικής επιστήμης Ηλίας Γεωργαντάς γράφει στο NEWS 24/7 για το στοίχημα εξόδου από τα μνημόνια του 2018 που όμως δεν εισπράχθηκε ποτέ από τους φυσικούς και νόμιμους δικαιούχους.
Στις 21 Ιουνίου 2018 η Ελλάδα, μετά από μια ιστορική απόφαση του Eurogroup, θα έκλεινε τον κύκλο των μνημονίων με τα οποία είχε ήδη αναμετρηθεί για οκτώ ολόκληρα χρόνια. Την επόμενη ημέρα, σε μια εκδήλωση στο Ζάππειο, ο Αλέξης Τσίπρας τήρησε την υπόσχεση που είχε δώσει στον Ζαν Κλοντ Γιουνκέρ, στον Ματέο Ρέντσι και άλλους· μίλησε φορώντας τη γραβάτα που τους είχε υποσχεθεί – ζήτημα συμβολικό αλλά τριτεύον μπροστά στο βαρυσήμαντο που τότε ειπώθηκε: «το στοίχημα κερδήθηκε».
Από το καλοκαίρι του 2018 πέρασαν άλλα οκτώ χρόνια, εκ των οποίων τα επτά υπό μια κυβέρνηση με εντελώς άλλες προτεραιότητες, συμμαχίες, ιεραρχήσεις, αλλά και με μια εντελώς άλλη αντίληψη περί του άρχειν. Βλέποντας κανείς συνολικά τα όσα μεσολάβησαν από το 2019 και μετά, θα είχε κάθε δίκιο να πει ότι η φράση του Αλέξη Τσίπρα ότι «το στοίχημα κερδήθηκε» μπήκε στη φορμόλη: ανεστάλη η πολιτική ισχύς της, εξωθήθηκε στη σφαίρα της λήθης, αλλοιώθηκε το περιεχόμενό της, εξετράπη η δυναμική της προς μη προοδευτικές κοινωνικές λύσεις. Ο λαός έπρεπε να ξεχάσει τα οφέλη του κερδισμένου στοιχήματος. Τις λύσεις θα τις έδινε και πάλι ο εγχώριος νεοφιλελευθερισμός που είχε, εν πρώτοις, προκαλέσει το χάος των μνημονίων.
Στις 2 Σεπτεμβρίου 2026, το πρόσωπο που συνέδεσε το όνομά του με την μόνη καθαρή έξοδο από τα μνημόνια – μνημόνια που ήταν κυρίως μνημόνια των άλλων – παρουσίασε στη Θεσσαλονίκη το δικό του Εθνικό Σχέδιο για την οικονομική και παραγωγική ανασυγκρότηση της χώρας. Το Σχέδιο αυτό είναι μια καλή αρχή που έχει και αρκετές ενδιαφέρουσες αρετές.
Πρώτον, επανασυνδέει τις κοινωνικές προσδοκίες με το νήμα που κόπηκε αιφνίδια το 2019.
Δεύτερον, νοηματοδοτεί εκ νέου τη φράση «το στοίχημα κερδήθηκε»· τη βγάζει από τη φιάλη με τη φορμόλη και μας θυμίζει ότι πέρα από αυτό που επιτάσσει η πραγματικότητα υπάρχει κι εκείνο που καρπίζει ως δυνατότητα.
Τρίτον, επαναφέρει στο επίκεντρο της συζήτησης το ρόλο της κοινωνικής αναδιανομής στην οικονομική ανάπτυξη: όχι με την κίβδηλη μέθοδο της πίτας που πρέπει πρώτα να μεγαλώσει και μετά να μοιραστεί, αλλά με την αξίωση ότι η αναδιανομή πρέπει να βαδίζει σύντονα με την ανάπτυξη και ότι η ανάπτυξη που γίνεται άνευ μιας αναδιανομής «εν κινήσει» συνιστά μη λύση που υπονομεύει την κοινωνική αξιοπιστία του αναπτυξιακού προτάγματος.
Τέταρτον, είναι ένα πλάνο συνολικότερων αλλαγών, σαν το σκαρίφημα ενός εναλλακτικού μοντέλου που σιγά-σιγά διαμορφώνεται και όχι ένας κατάλογος οριακών, προσαυξητικών μικροαλλαγών.
Πέμπτον, εμπεριέχει μέτρα πολιτικής που επαναπροσδιορίζουν ριζικά τον τρόπο κατανόησης, ιεράρχησης και επίλυσης βασικών και χρόνιων κοινωνικών ζητημάτων: Εθνικό Ταμείο Σύγκλισης, κατάργηση των πανελλαδικών, επαναπροσδιορισμός του ρόλου της ΔΕΗ στην αγορά ενέργειας ως κοινωνικός εγγυητής και όχι ως κερδοστρεφής μεγιστοποιητής των τιμολογίων, Πρόγραμμα Κοινωνικής Στέγης πενήντα χιλιάδων κατοικιών, γενναία επιδότηση φοιτητών που σπουδάζουν μακράν της μόνιμης κατοικίας τους και αρκετά άλλα.
Η φράση «το στοίχημα κερδήθηκε» που ακούστηκε το 2018 ευσταθούσε. Όμως, ένεκα των επιγενόμενων εκλογικών εξελίξεων, το στοίχημα αυτό ποτέ δεν εισπράχθηκε από τους φυσικούς και νόμιμους δικαιούχους. Ως και σήμερα παραμένει ανείσπρακτο. Αν το δίκαιο οφείλει να μεταφράζεται σε πράξη, οι συνθήκες ανοίγουν ένα παράθυρο ευκαιρίας για την εκπλήρωση αυτής της ελπιδοφόρας αξίωσης.
* Ο Ηλίας Γεωργαντάς είναι καθηγητής στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης του Πανεπιστημίου της Κρήτης
