Ο νέος γύρος κλιμάκωσης στη Μέση Ανατολή και η εκτόξευση των διεθνών τιμών ενέργειας συντηρούν δυναμικά στο προσκήνιο τον εφιάλτη της ακρίβειας, την ώρα που νοικοκυριά και επιχειρήσεις εξακολουθούν να βρίσκονται αντιμέτωπα με ένα ιδιαίτερα απαιτητικό περιβάλλον υψηλού κόστους.
Η νέα άνοδος του πετρελαίου και του φυσικού αερίου δεν αποτελεί, όμως, ένα ακόμη επεισόδιο ανατιμήσεων στην αντλία. Απειλεί να μετατραπεί σε ένα ευρύτερο οικονομικό σοκ, καθώς συμπίπτει με τη συνεχιζόμενη ένταση των πληθωριστικών πιέσεων και τη διατήρηση του κόστους χρήματος σε υψηλά επίπεδα.
Ειδικότερα, η περαιτέρω κλιμάκωση της κρίσης στη Μέση Ανατολή, με αιχμή και τις εξελίξεις γύρω από τις επιθετικές κινήσεις των Χούθι στην Υεμένη, που πλέον ελέγχουν μεγάλο τμήμα του χερσαίου τμήματος των στρατηγικής σημασίας Στενών Μπαμπ ελ-Μάντεμπ στην Ερυθρά Θάλασσα, έχει προκαλέσει νέα αναστάτωση στις ενεργειακές αγορές. Το Brent κινήθηκε πάνω από τα 107 δολάρια το βαρέλι, πριν καταγράψει το βράδυ της Παρασκευής (11/9) σχετική αποκλιμάκωση προς τα 104 δολάρια, ενώ πτωτικές τάσεις εμφανίστηκαν και στην τιμή του ευρωπαϊκού φυσικού αερίου στον ολλανδικό κόμβο TTF.
Η προσωρινή αποκλιμάκωση, ωστόσο, δεν αρκεί για να απομακρύνει την ανησυχία. Η διεθνής άνοδος του πετρελαίου αναμένεται να περάσει στις διυλιστηριακές τιμές και από εκεί στις τιμές λιανικής, δημιουργώντας νέο κύκλο πιέσεων για τους καταναλωτές και τις επιχειρήσεις.
Ήδη ακριβότερα τα καύσιμα
Τα στοιχεία της αγοράς αποτυπώνουν την πίεση. Την Πέμπτη (10/9), η μέση τιμή της αμόλυβδης 95 οκτανίων σε όλη τη χώρα διαμορφώθηκε στα 2,120 ευρώ το λίτρο, ενώ η αμόλυβδη 100 οκτανίων έφθασε στα 2,361 ευρώ. Στα 2,077 ευρώ το λίτρο διαμορφώθηκε η μέση τιμή του diesel κίνησης, ενώ το υγραέριο κίνησης διαμορφώθηκε στα 0,974 ευρώ.
Και το φυσικό αέριο βρίσκεται σε ανοδική τροχιά, με την ευρωπαϊκή τιμή να ξεπερνά τα 80 ευρώ ανά MWh. Η εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς η Ευρώπη βρίσκεται ήδη στη διαδικασία αναπλήρωσης των αποθεμάτων της ενόψει του χειμώνα. Οι αποθήκες φυσικού αερίου βρίσκονται περίπου στο 67,6%, γεγονός που καθιστά την πορεία των τιμών αλλά και την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού κρίσιμες παραμέτρους για τους επόμενους μήνες. Δεν είναι τυχαίο ότι η χονδρεμπορική αγορά ρεύματος κινείται σε υψηλά επίπεδα. Για δύο μέρες ήταν πάνω από τα 18 ευρώ/MWh για να πέσει σήμερα λόγω και του Σαββατοκύριακου στα 161,58 ευρώ/MWh με μια πτώση 11,58%. Υπενθυμίζεται ότι τον Αύγουστο η τιμή ήταν 133,4 €/MWh (με άνοδο περίπου 21,3% από τον Ιούλιο), τον Ιούλιο στα 109,95 €/MWh και τον Ιούνιο στα Ιούνιος 2026: 92,93 €/MWh.
Το πρόβλημα, επομένως, δεν είναι μόνο πόσο θα κοστίζει το γέμισμα του ρεζερβουάρ. Η ενέργεια αποτελεί βασική εισροή σχεδόν για κάθε δραστηριότητα της οικονομίας, από τις μεταφορές και τη βιομηχανία έως το εμπόριο, την εστίαση και τις υπηρεσίες. Όσο παραμένει ακριβή, αυξάνει το λειτουργικό κόστος των επιχειρήσεων και περιορίζει τα περιθώρια για επενδύσεις, προσλήψεις και μειώσεις τιμών.
Ο πληθωρισμός ξαναχτυπά
Το timing, πάντως, είναι ιδιαίτερα δυσμενές, καθώς ο πληθωρισμός επέστρεψε τον Αύγουστο σε υψηλότερα επίπεδα. Ο δείκτης τιμών καταναλωτή αυξήθηκε κατά 3,8%, από 3,4% τον Ιούλιο και έναντι 2,9% τον Αύγουστο του 2025.
Στην κορυφή των ανατιμήσεων βρέθηκαν για ακόμη μία φορά ενεργειακά προϊόντα. Το φυσικό αέριο αυξήθηκε κατά 40,2%, το πετρέλαιο κίνησης κατά 30,6%, η βενζίνη κατά 15,3% και το πετρέλαιο θέρμανσης κατά 53,2%. Ανοδικά κινήθηκαν παράλληλα μια σειρά από υπηρεσίες και βασικές κατηγορίες δαπανών, από τα ενοίκια και την εστίαση έως τα ξενοδοχεία, τις ασφαλίσεις υγείας και την ένδυση.
Η εικόνα αυτή δείχνει ότι η ενεργειακή ακρίβεια δεν λειτουργεί απομονωμένα. Διαχέεται στην οικονομία και τροφοδοτεί έναν ευρύτερο κύκλο αυξήσεων, ιδιαίτερα όταν οι επιχειρήσεις επιχειρούν να μετακυλήσουν μέρος του αυξημένου κόστους τους στις τελικές τιμές.
Η μεγάλη απειλή για το ΑΕΠ
Εδώ βρίσκεται και η μεγαλύτερη ανησυχία. Μια παρατεταμένη άνοδος των τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου δεν αποτελεί μόνο πρόβλημα πληθωρισμού. Μπορεί να εξελιχθεί σε πρόβλημα ανάπτυξης.
Όταν αυξάνεται το ενεργειακό κόστος, περιορίζεται το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών, καθώς μεγαλύτερο μέρος του προϋπολογισμού κατευθύνεται σε καύσιμα, θέρμανση και ηλεκτρική ενέργεια. Ταυτόχρονα, αυξάνεται το κόστος παραγωγής και λειτουργίας των επιχειρήσεων. Το αποτέλεσμα είναι διπλό: χαμηλότερη κατανάλωση και μικρότερα περιθώρια κέρδους και επενδύσεων.
Η εμπειρία της ενεργειακής κρίσης του 2022 είναι χαρακτηριστική. Τότε, ο Θεόδωρος Σκυλακάκης είχε περιγράψει με χαρακτηριστικό τρόπο το κόστος που μεταφέρει μια ενεργειακή κρίση σε ολόκληρη την οικονομία, επισημαίνοντας ότι για κάθε αύξηση κατά 10 ευρώ στην τιμή του φυσικού αερίου προέκυπτε επιβάρυνση περίπου 600 εκατ. ευρώ για την εθνική οικονομία.
Το παράδειγμα εκείνο αποκτά ξανά επικαιρότητα, καθώς η ενέργεια λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής κόστους: όσο ακριβότερη γίνεται, τόσο μεγαλύτερη πίεση ασκεί στην ανταγωνιστικότητα της ελληνικής και ευρωπαϊκής οικονομίας.
Και αυτό την ώρα που ανάλυση της Eurobank παρά την ισχυρή μεταπανδημική μεγέθυνση της οικονομίας, το πραγματικό ΑΕΠ παραμένει χαμηλότερο κατά 13,6% συγκριτικά με το προ κρίσης χρέους ιστορικό υψηλό του β’ τριμήνου 2007. Υποθέτοντας διατήρηση του ετήσιου ρυθμού αύξησης του τριμηνιαίου ΑΕΠ στο παρόν επίπεδο (+1,9%), η ελληνική οικονομία θα επανέλθει στο επίπεδο αυτό το α’ τρίμηνο του 2034. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προβλέπει ετήσιο ρυθμό μεγέθυνσης 1,8% φέτος και 1,6% το 2027, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ) 1,9% και 1,4% και ο Οργανισμός για την Οικονομική Συνεργασία και Ανάπτυξη (ΟΟΣΑ) 1,9% και 2,0% αντίστοιχα. Πιο μακροπρόθεσμα, ο ρυθμός μεγέθυνσης του πραγματικού ΑΕΠ δεν προβλέπεται να ξεπερνά το 1,5% κατά μέσο όρο.
Και πάνω από όλα, το ακριβό χρήμα
Στην εξίσωση προστίθεται ένας ακόμη παράγοντας αυτός που έχει να κάνει με το κόστος χρηματοδότησης. Έτσι, οι επιχειρήσεις καλούνται να λειτουργήσουν σε ένα περιβάλλον όπου το ενεργειακό κόστος αυξάνεται, ενώ παράλληλα η πρόσβαση σε δανεισμό παραμένει ακριβή. Υψηλότερα επιτόκια σημαίνουν ακριβότερα κεφάλαια κίνησης, μεγαλύτερο κόστος εξυπηρέτησης υφιστάμενων δανείων και υψηλότερο κόστος για νέες επενδύσεις.
Το ίδιο ισχύει και για τα κράτη. Η άνοδος των αποδόσεων των κρατικών ομολόγων αυξάνει το κόστος με το οποίο οι κυβερνήσεις δανείζονται από τις αγορές, περιορίζοντας σταδιακά τον δημοσιονομικό χώρο για παρεμβάσεις.
Χαρακτηριστικά, η Γαλλία βρίσκεται αντιμέτωπη με ιδιαίτερα αυξημένο κόστος δανεισμού, με τις αποδόσεις να έχουν ξεπεράσει το 5% σε ορισμένες διάρκειες. Η Ελλάδα βρίσκεται σε σαφώς διαφορετική θέση, καθώς το μεγαλύτερο μέρος του δημόσιου χρέους της έχει μακρά διάρκεια και ευνοϊκή δομή, γεγονός που λειτουργεί ως σημαντικό «μαξιλάρι» απέναντι στις διακυμάνσεις των αγορών. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι είναι απομονωμένη από το νέο περιβάλλον επιτοκίων και από το υψηλότερο κόστος χρήματος.
Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι, επομένως, σύνθετη και δη ακριβότερη ενέργεια από τη μία, ακριβότερη χρηματοδότηση από την άλλη. Και στη μέση βρίσκονται επιχειρήσεις που καλούνται να απορροφήσουν μεγαλύτερο λειτουργικό κόστος και κράτη που πρέπει ταυτόχρονα να στηρίξουν την οικονομία χωρίς να επιβαρύνουν υπερβολικά τα δημόσια οικονομικά.
Η ΕΚΤ μπροστά σε δύσκολη εξίσωση
Η νέα ενεργειακή αναταραχή, συνολικά, περιπλέκει ακόμη περισσότερο τη δουλειά της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Η άνοδος του πετρελαίου και του φυσικού αερίου αυξάνει τον πληθωρισμό, αλλά την ίδια στιγμή πλήττει τη ζήτηση και την ανάπτυξη.
Πρόκειται για το κλασικό δίλημμα ενός στασιμοπληθωριστικού σοκ. Μς άλλα λόγια η οικονομία δέχεται πιέσεις προς τα κάτω, την ώρα που οι τιμές δέχονται πιέσεις προς τα πάνω.
Δεν είναι τυχαίο ότι η Barclays εκτιμά ότι η τελευταία στάση της ΕΚΤ επιβεβαιώνει την προτεραιότητα που εξακολουθεί να δίνει η κεντρική τράπεζα στην αντιμετώπιση του πληθωρισμού, ενώ θεωρεί ότι η επιστροφή του πληθωρισμού στον στόχο του 2% δεν αναμένεται πριν από τα τέλη του 2027. Μια τέτοια προοπτική αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο τα επιτόκια να παραμείνουν υψηλότερα για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
Παράλληλα, οι διεθνείς τράπεζες εστιάζουν όλο και περισσότερο στον γεωπολιτικό παράγοντα. Οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, αλλά και οι ευρύτερες εντάσεις μεταξύ μεγάλων δυνάμεων, δημιουργούν ένα περιβάλλον αυξημένης αβεβαιότητας για τις αγορές ενέργειας και την ευρωπαϊκή οικονομία.
Η Citi, μάλιστα, συνδέει την ενεργειακή αβεβαιότητα με τις προοπτικές του ευρώ, καθώς μια παρατεταμένη άνοδος των τιμών ενέργειας επιβαρύνει τους όρους εμπορίου της Ευρώπης και μειώνει τη δυναμική της οικονομίας.
Η κυβέρνηση με το βλέμμα στην αντλία
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η κυβέρνηση αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο νέων παρεμβάσεων, εφόσον η ανοδική πορεία των τιμών συνεχιστεί. Ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, έχει ήδη στείλει μήνυμα ότι η κυβέρνηση παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις και ότι, εφόσον απαιτηθεί, θα προχωρήσει σε μέτρα στήριξης.
Ιδιαίτερο βάρος έχει το πετρέλαιο θέρμανσης, η τιμή του οποίου βρίσκεται σημαντικά υψηλότερα από πέρυσι, ενόψει μάλιστα της έναρξης της χειμερινής περιόδου. Παράλληλα, ανοιχτό παραμένει το ενδεχόμενο παρεμβάσεων και στο πετρέλαιο κίνησης, με την κυβέρνηση να εξετάζει την αποτελεσματικότητα των μέτρων που εφαρμόστηκαν τους προηγούμενους μήνες.
Στην αγορά έχουν πέσει στο τραπέζι διάφορα σενάρια, από την επέκταση της επιδότησης απευθείας στην αντλία έως τη μείωση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης στο πετρέλαιο θέρμανσης, αλλά και τη συνέχιση ή διεύρυνση συμφωνιών με τα διυλιστήρια για την απορρόφηση μέρους του κόστους.
Το ζητούμενο για την κυβέρνηση είναι να βρεθεί η ισορροπία ανάμεσα στη στήριξη των καταναλωτών και στη δημοσιονομική αντοχή. Όσο μεγαλύτερη και πιο παρατεταμένη είναι η ενεργειακή κρίση, τόσο ακριβότερες γίνονται οι παρεμβάσεις που απαιτούνται για την απορρόφηση των κραδασμών.
