Στην ισορροπία μεταξύ ιδιωτικότητας και ασφάλειας, είναι χρήσιμο να γνωρίζεις την έκταση της τοπικής υποδομής παρακολούθησης. Υπάρχουν πλέον εύκολοι τρόποι να το μάθεις όπως αναφέρει χαρακτηριστικά το BBC.
Δεν είπα σε κανέναν ότι θα συναντούσα τη Μισέλ Νταλ, εκτελεστική διευθύντρια του Surveillance Technology Oversight Project, μιας ομάδας παρακολούθησης. Όμως, τη στιγμή που τη χαιρετώ στο Μπρούκλιν της Νέας Υόρκης, το σύστημα γνωρίζει ήδη ότι είμαστε μαζί.
«Είναι κάπως αόρατο αν δεν το ψάχνεις», λέει η Νταλ, δείχνοντας προς τα πάνω έναν φανοστάτη, όπου δύο μικροσκοπικές κάμερες με την ένδειξη «New York City Police Department» κρύβονται μέσα σε μαύρους πλαστικούς θόλους.
Αποτελούν μέρος της τεράστιας πλατφόρμας επιτήρησης τεχνητής νοημοσύνης της Αστυνομίας της Νέας Υόρκης (NYPD): του Domain Awareness System (DAS). «Κάθε αστυνομικός στην πόλη μπορεί να έχει πρόσβαση σε αυτό από το κινητό του και να ανακτήσει το προφίλ ουσιαστικά οποιουδήποτε περαστικού», τονίζει η Νταλ.
Η πλατφόρμα συνδέει περισσότερες από 80.000 κάμερες με drones, δεδομένα από τα κοινωνικά δίκτυα, ακόμη και συστήματα που παρακολουθούν αυτοκίνητα όταν οδηγείς σε άλλη πολιτεία. Η Νταλ λέει ότι μπορεί να αποκαλύψει ποιον έχω δει και όπου έχω πάει την τελευταία εβδομάδα. «Ολόκληρη η ζωή μου υπό παρακολούθηση», όπως λέει ο Τόμας Ζερμαίν του BBC.
Οι εταιρείες παρακολούθησης ζητούν να συμβιβαστούμε μεταξύ «ιδιωτικότητας και ασφάλειας»
Κάθε μέρα, σε όλες τις ΗΠΑ, η ζωή σας καταγράφεται επίσης από ένα ολοένα και πιο εκτεταμένο σύστημα μαζικής παρακολούθησης, το οποίο εκτείνεται πολύ πιο βαθιά από ό,τι πολλοί από εμάς ίσως συνειδητοποιούμε. Τους τελευταίους μήνες ξέσπασε έντονη αντιπαράθεση γύρω από μια αμερικανική εταιρεία παρακολούθησης με την ονομασία Flock Safety, η οποία όμως αποτελεί μόνο έναν από τους παράγοντες ενός γιγαντιαίου κλάδου.
Η Flock και άλλοι υποστηρικτές της θέσης αυτής υποστηρίζουν ότι πρέπει να βρούμε έναν συμβιβασμό μεταξύ ιδιωτικότητας και ασφάλειας. Αξίζει αυτή η ανταλλαγή; Για να αποφασίσετε μόνοι σας, αξίζει να κατανοήσετε πόσο εκτεταμένη είναι πραγματικά η παρακολούθηση. Έτσι, έψαξα για κάμερες στη δική μου γειτονιά. Μπορείτε να το κάνετε κι εσείς, και δεν χρειάζεται καν να σηκωθείτε από τον καναπέ για να τις βρείτε.
«Όσο περισσότερο αρχίζεις να ψάχνεις, τόσο περισσότερα θα δεις»
Μερικοί από όσους ανησυχούν για την παρακολούθηση φαίνεται να πιστεύουν ότι η Flock είναι το μόνο πρόβλημα. Η πόλη της Νέας Υόρκης αποδεικνύει γιατί αυτό δεν ισχύει. Η εταιρεία δεν δραστηριοποιείται εδώ, αλλά εξακολουθούμε να παρακολουθούμαστε.
Η Νταλ με συνοδεύει σε μια περιήγηση αντι-παρακολούθησης στα γραφεία του BBC στο Μανχάταν, επισημαίνοντας κάμερες και άλλες συσκευές κατά τη διαδρομή. Ασχολούμαι με θέματα ιδιωτικότητας εδώ και 10 χρόνια, αλλά ακόμα και εγώ έμεινα έκπληκτος από την υποδομή που παρακολουθεί κάθε μας κίνηση. Μετά από λίγα μόνο βήματα, σταματάμε και κοιτάζουμε γύρω μας. Μετράω 16 διαφορετικές κάμερες.
«Υποθέτω ότι αυτές ανήκουν σε επιχειρήσεις, κτίρια και ενοικιαστές», λέει. «Αυτές είναι επιπλέον των καμερών που διαχειρίζεται ο δήμος», προσθέτει. «Αλλά η Αστυνομία της Νέας Υόρκης (NYPD) πιθανότατα έχει εύκολη πρόσβαση. Συχνά απλώς ρωτούν τον ιδιοκτήτη αν υπάρχει έρευνα, και οι άνθρωποι παραδίδουν το υλικό».
Ορισμένοι προμηθευτές καμερών, όπως η Ring της Amazon, διαθέτουν ακόμη και αυτοματοποιημένα συστήματα για να διευκολύνουν την αστυνομία να ζητά και να λαμβάνει υλικό απευθείας από τους χρήστες.
Οι κάμερες στους δημόσιους χώρους είναι πλέον τόσο διαδεδομένες που σχεδόν δεν τις προσέχω πια. Όμως, με τη βοήθεια της Νταλ, τα μάτια μου εστιάζουν ξανά: μικρές κάμερες σε σχήμα χαπιού που κρέμονται μπροστά από καταστήματα, παλιές γκρι συσκευές στις γωνίες των κτιρίων, προηγμένα συστήματα διπλών καμερών που διαχειρίζεται ο δήμος και τα οποία περιστρέφονται, γέρνουν και κάνουν ζουμ για να εστιάσουν με ακρίβεια σε άτομα που παρουσιάζουν ενδιαφέρον.
Προσπαθώ να τις μετρήσω καθώς περπατάμε, αλλά είναι τόσες πολλές που είναι αδύνατο να τις παρακολουθήσω και να συνεχίσω τη συζήτηση. «Όσο περισσότερο αρχίζεις να κοιτάς, τόσο περισσότερα θα βλέπεις», λέει ο Νταλ.
Κάθε σου κίνηση καταγράφεται και αποθηκεύεται
Αυτά τα συστήματα μπορούν να καταγράφουν και να αποθηκεύουν κάθε σου κίνηση, και η Flock έχει γίνει το σύμβολο της παρακολούθησης. Τους τελευταίους μήνες, έχει ξεσπάσει μια πανεθνική, διακομματική αντίδραση εναντίον της εταιρείας. Το 2025 υπήρχε μια κάμερα της Flock για 4.000 Αμερικανούς.
Ένας λόγος είναι η εκπληκτική ισχύς της Flock. Η εταιρεία δηλώνει ότι διαχειρίζεται περισσότερες από 100.000 κάμερες, κατανεμημένες σε 6.000 αμερικανικές κοινότητες. Είναι γνωστή κυρίως για τα εργαλεία που παρακολουθούν τους οδηγούς, σαρώνοντας αυτοκίνητα 20 δισεκατομμύρια φορές τον μήνα, σύμφωνα με την Flock. Ωστόσο, κατασκευάζει επίσης εργαλεία αναγνώρισης προσώπου για την παρακολούθηση του σώματός σας.
Μια τέτοια τεχνολογία επιτρέπει στις αρχές επιβολής του νόμου να κοιτάζουν πολύ πέρα από τη δικαιοδοσία τους. Σύμφωνα με πληροφορίες, ένας σερίφης του Τέξας είχε πρόσβαση σε περισσότερες από 83.000 κάμερες της Flock σε όλες τις ΗΠΑ για να αναζητήσει μια γυναίκα σε μια υπόθεση άμβλωσης, συμπεριλαμβανομένων πολιτειών όπου η άμβλωση είναι νόμιμη.
Ο καταγραφέας πινακίδων της Flock είναι πάντα δίπλα σας.
Αστυνομικοί χρησιμοποιούν τις κάμερες για παρακολούθηση συντρόφων τους
Η Flock ισχυρίζεται ότι τα εργαλεία της διασφαλίζουν την ασφάλεια των ανθρώπων και ότι κάθε μέρα συμβάλλουν στην εξιχνίαση εγκλημάτων που, διαφορετικά, θα παρέμεναν ανεξιχνίαστα.
Ωστόσο, σε τουλάχιστον 46 περιπτώσεις, αστυνομικοί φέρεται να έχουν χρησιμοποιήσει τα συστήματα της Flock για μη εξουσιοδοτημένους σκοπούς, μεταξύ άλλων για να παρακολουθούν συντρόφους, πρώην συντρόφους και άγνωστους (Μετά από μήνες αρνητικής δημοσιότητας, η Flock εφάρμοσε μέτρα προστασίας για την εξάλειψη των καταχρήσεων. Εκπρόσωπος της Flock δηλώνει ότι η κατάχρηση αποτελεί «προδοσία του σκοπού του εργαλείου και είναι απολύτως απαράδεκτη» και ότι οι αξιωματικοί που καταχρώνται το σύστημα πρέπει να λογοδοτήσουν.).
Η αντίδραση περιλαμβάνει κύματα ανθρώπων που καταστρέφουν και μάλιστα ουρούν πάνω στις κάμερες της Flock. Πάνω από 50 πόλεις έχουν διακόψει τη συνεργασία τους με την Flock μόνο φέτος.
Αλλά και πάλι, η Flock δεν λειτουργεί παντού, και δεν είναι η μόνη εταιρεία στον κλάδο. Ορισμένες πόλεις που ακύρωσαν τις συμβάσεις με την Flock απλώς προσέλαβαν αθόρυβα άλλες εταιρείες παρακολούθησης στη θέση της.
«Οι κοινότητες συνεχίζουν να επιλέγουν την Flock με ρυθμό που ξεπερνά κατά πολύ εκείνους που αποχωρούν», λέει ένας εκπρόσωπος της Flock. «Προσθέτουμε νέους πελάτες με ρυθμό περίπου 10 φορές μεγαλύτερο από τον ρυθμό αποχώρησης.»
Πιο ασφαλής ή απλώς υπό εντατικότερη παρακολούθηση;
Πίσω από τον αναπτυσσόμενο κόσμο των υποδομών παρακολούθησης κρύβεται μια ευρύτερη συζήτηση σχετικά με τον τρόπο άσκησης της αστυνομικής εξουσίας. «Καθημερινά, η Flock συμβάλλει στην εξιχνίαση εγκλημάτων που διαφορετικά θα παρέμεναν ανεξιχνίαστα από τον εντοπισμό αγνοουμένων παιδιών έως την εξιχνίαση δολοφονιών, βίαιων εγκλημάτων και την ανάκτηση κλεμμένων οχημάτων», δηλώνει εκπρόσωπος της εταιρείας.
Επισημαίνουν επίσης ότι η Flock «ζητά ενεργά σαφέστερη κρατική και τοπική ρύθμιση», ώστε να μην είναι η μόνη που αποφασίζει για τη χρήση των εργαλείων από τις αρχές επιβολής του νόμου.
Η Αστυνομία της Νέας Υόρκης (NYPD) προβάλλει παρόμοια επιχειρήματα. Ένας εκπρόσωπος της NYPD δηλώνει ότι τα συστήματα παρακολούθησής της διατηρούν την πόλη ασφαλή, ενώ το σώμα δημοσιεύει εκθέσεις διαφάνειας σχετικά με τα εργαλεία που χρησιμοποιεί. «Δεσμευόμαστε να χρησιμοποιούμε την τεχνολογία με προσοχή και ακρίβεια και να διασφαλίζουμε ότι η χρήση της είναι σύμφωνη με το νόμο», αναφέρει ο εκπρόσωπος.
Ωστόσο, οι ειδικοί αμφισβητούν τα δεδομένα και τη μεθοδολογία που χρησιμοποιεί η Flock – και άλλοι – για να προωθήσουν την προσέγγισή τους στην εξιχνίαση εγκλημάτων.
Πώς να παρακολουθήσετε τις κάμερες που σας παρακολουθούν
Υπάρχουν εργαλεία που σας βοηθούν να αποκτήσετε μια εικόνα για το πού βρίσκονται αυτές οι κάμερες στη δική σας γειτονιά.
Ένα από αυτά είναι ο «Άτλας Παρακολούθησης» (Atlas of Surveillance) της EFF. Σας επιτρέπει να κάνετε αναζήτηση ανά πόλη, πολιτεία, υπηρεσία επιβολής του νόμου ή εταιρεία τεχνολογίας παρακολούθησης. Είναι ατελής, αλλά περιλαμβάνει έναν διαδραστικό χάρτη που βασίζεται σε δεδομένα που έχουν συλλέξει φοιτητές και ερευνητές.
Μια άλλη επιλογή είναι το DeFlock. Η ιδέα είναι παρόμοια: ένας χάρτης που δημιουργείται με τη συμβολή του κοινού και επισημαίνει τις τοποθεσίες δεκάδων χιλιάδων καμερών που έχουν κατασκευαστεί από την Flock και άλλες εταιρείες.
Οποιοσδήποτε μπορεί να επεξεργαστεί το DeFlock, οπότε μπορεί να είναι λιγότερο αξιόπιστο. Ωστόσο, ο χάρτης εντόπισε τέσσερις κάμερες παρακολούθησης με τεχνητή νοημοσύνη σε απόσταση περιπάτου από την εξώπορτά μου.
Η δικαιολογία της ασφάλειας
«Η ιδέα ότι η παρακολούθηση μας κάνει πιο ασφαλείς συνεχίζει να χρησιμοποιείται ως δικαιολογία», λέει η Ριντάλα Αλατζάτζι, αναπληρώτρια διευθύντρια κρατικών υποθέσεων στο Electronic Frontier Foundation (EFF), μια οργάνωση για τα ψηφιακά δικαιώματα. Στην πραγματικότητα, λέει, αυτή η τεχνολογία κάνει τον κόσμο πιο επικίνδυνο.
«Η παρακολούθηση έχει χρησιμοποιηθεί για να διώκονται άνθρωποι απλώς και μόνο επειδή ήταν παρευρισκόμενοι, με περιπτώσεις αθώων ανθρώπων που σταμάτησαν από την αστυνομία και τους έστρεψαν όπλα επειδή ένας αναγνώστης πινακίδων αυτοκινήτων διάβασε λάθος ένα γράμμα», λέει η Αλατζάτζι.
Τα συστήματα αναγνώρισης προσώπου κατακτούν την Μεγάλη Βρετανία
Και αυτό δεν είναι μόνο ένα ζήτημα των ΗΠΑ. Τα συστήματα αναγνώρισης προσώπου επεκτείνονται στο Μεγάλη Βρετανία, όπου η αστυνομία τα πιστώνει με χιλιάδες συλλήψεις, ενώ οι επικριτές περιγράφουν μια ανησυχητική και «σημαντική επέκταση του κράτους παρακολούθησης». Σε όλο τον κόσμο, οι κάμερες εξαπλώνονται.
H Νταλ και εγώ περπατάμε σχεδόν ενάμιση χιλιόμετρο και επιβιβαζόμαστε στο μετρό. Οι κάμερες μας παρακολουθούν καθώς περνάμε την κάρτα μας σε κάθε στάση και μας καταγράφουν όταν βγαίνουμε. Καθώς βγαίνουμε στον δρόμο στο Μιντάουν του Μανχάταν, μας υποδέχονται – το μαντέψατε – περισσότερες κάμερες.
«Θα ήθελα να ενθαρρύνω τον κόσμο να αφιερώσει ένα λεπτό για να προσέξει πού παρακολουθείται και πού καταγράφονται τα δεδομένα του, και να μάθει πού καταλήγουν αυτά τα δεδομένα», λέει ο Νταλ. «Όσο περισσότερο συνειδητοποιούν οι άνθρωποι το θέμα, τόσο περισσότερο μπορούν να συμμετάσχουν στις προσπάθειες άσκησης νομοθετικής πίεσης».
Για παράδειγμα, ένας από τους λόγους για τους οποίους ορισμένες κοινότητες ακύρωσαν τις συμβάσεις με την Flock ήταν η πίεση που άσκησαν οι πολίτες στους ηγέτες κατά τη διάρκεια των συνεδριάσεων του δημοτικού συμβουλίου μεταξύ άλλων, ντυμένοι σαν τον Νταρθ Βέιντερ.
Η Νταλ και εγώ είμαστε μαζί πάνω από μία ώρα, και δεν έχει περάσει σχεδόν ούτε στιγμή χωρίς να μας παρακολουθούν. Αποχαιρετώ και περπατώ προς τα γραφεία του BBC.
Μπαίνω στο κτίριο και πατάω το κουμπί του ανελκυστήρα. Οι πόρτες ανοίγουν με ένα «ντινγκ», και εκεί, κοιτάζοντάς με κατάματα, βρίσκεται μια γυαλιστερή μαύρη κάμερα. Όπως φαίνεται, όπως παντού αλλού, κάποιος παρακολουθεί.
