Όταν η Αμερική θυμάται το 1939
Υπήρξε μια στιγμή στην αμερικανική ιστορία που πολλοί σήμερα αγνοούν.
Στις 20 Φεβρουαρίου 1939, στο Madison Square Garden της Νέας Υόρκης, περισσότεροι από 20.000 άνθρωποι συγκεντρώθηκαν κάτω από αμερικανικές σημαίες, πατριωτικά συνθήματα και ένα τεράστιο πορτρέτο του Τζορτζ Ουάσινγκτον. Δεν επρόκειτο όμως για μια συνηθισμένη πατριωτική εκδήλωση. Ήταν μια συγκέντρωση της German American Bund, της μεγαλύτερης φιλοναζιστικής οργάνωσης των Ηνωμένων Πολιτειών.
Το πιο εντυπωσιακό δεν ήταν η ύπαρξη των ναζιστικών συμβόλων. Ήταν ότι οι διοργανωτές δεν εμφανίζονταν ως εχθροί της Αμερικής. Παρουσιάζονταν ως οι αυθεντικοί υπερασπιστές της.
Μιλούσαν για πατριωτισμό. Για την προστασία των συνόρων. Για την υπεράσπιση των παραδοσιακών αξιών. Για την ανάγκη να μπει η χώρα πάνω από όλα.
Η ιστορία όμως απέδειξε ότι πίσω από αυτή τη βιτρίνα κρυβόταν κάτι πολύ διαφορετικό.
Η Αμερική τελικά αντέδρασε. Οι δημοκρατικοί θεσμοί λειτούργησαν. Οι φιλοναζιστικές οργανώσεις απομονώθηκαν, η κοινωνία τις απέρριψε και η είσοδος των Ηνωμένων Πολιτειών στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο έκλεισε οριστικά αυτό το κεφάλαιο. Η ίδια η German American Bund κατέρρευσε μέσα σε λίγα χρόνια.
Σχεδόν έναν αιώνα αργότερα, η συζήτηση επανέρχεται.
Όχι επειδή η Αμερική κινδυνεύει να γίνει ναζιστική. Τέτοιες εύκολες συγκρίσεις περισσότερο θολώνουν παρά φωτίζουν την πραγματικότητα.
Η ανησυχία αφορά κάτι διαφορετικό.
Αφορά την επιστροφή ενός σκληρού εθνικιστικού δόγματος που χωρίζει την κοινωνία σε «δικούς μας» και «άλλους». Αφορά την αντίληψη ότι τα προβλήματα μιας χώρας λύνονται με τείχη, αποκλεισμούς και εσωτερικούς εχθρούς. Αφορά την πεποίθηση ότι η δημοκρατία λειτουργεί καλύτερα όταν περιορίζονται οι αντίθετες φωνές.
Ο Ντόναλντ Τραμπ δεν είναι ο Χίτλερ και η σημερινή Αμερική δεν είναι η Γερμανία του 1939.
Ωστόσο, η πολιτική δεν εξελίσσεται μόνο μέσα από πρόσωπα. Εξελίσσεται μέσα από ιδέες.
Και οι ιδέες του εθνικού απομονωτισμού, της καχυποψίας απέναντι στον διαφορετικό, της αμφισβήτησης των θεσμών και της αναζήτησης «εσωτερικών εχθρών» επιστρέφουν σήμερα στο δημόσιο διάλογο με ένταση που θυμίζει άλλες εποχές.
Η ιστορία δεν επαναλαμβάνεται με τον ίδιο τρόπο.
Συχνά όμως κάνει ομοιοκαταληξίες.
Και ίσως το πραγματικό δίδαγμα από το Madison Square Garden του 1939 να μην είναι ότι η δημοκρατία κινδυνεύει από τους ακραίους.
Αλλά ότι κινδυνεύει όταν οι πολλοί πιστεύουν πως τέτοια φαινόμενα δεν μπορούν ποτέ να συμβούν στη δική τους κοινωνία.
Από τη φιλοναζιστική συγκέντρωση των 20.000 Αμερικανών το 1939 μέχρι τη σημερινή αναβίωση του σκληρού εθνικιστικού λόγου, η ιστορία υπενθυμίζει ότι η δημοκρατία δεν είναι ποτέ δεδομένη.
@sm
