Ο δημόσιος διάλογος για τη θέση των νέων ανδρών στον κόσμο είναι απογοητευτικός. Από τη μία πλευρά, η ιδέα ότι οι άνδρες μπορεί πράγματι να περνούν δυσκολότερα συχνά απορρίπτεται συλλήβδην.
Από την άλλη, για πολλούς νέους άνδρες, ο αποδιοπομπαίος τράγος για τις δυσκολίες τους είναι είτε οι γυναίκες είτε ο φεμινισμός. Και οι δύο αυτές προσεγγίσεις είναι λανθασμένες.
Κάθε συζήτηση πρέπει να ξεκινά αναγνωρίζοντας ότι οι νέοι άνδρες με χαμηλότερο μορφωτικό επίπεδο έχουν γνωρίσει, κατά τρόπο μοναδικό, κοινωνική και οικονομική καθοδική κινητικότητα κατά την τελευταία γενιά. Όμως η εξήγηση γι’ αυτό είναι πρωτίστως οικονομική, όχι πολιτισμική.
Η καθοριστική μεταβολή στην αγορά εργασίας τις τελευταίες δεκαετίες ήταν η απότομη συρρίκνωση των θέσεων στη μεταποίηση και η ισχυρή ανάπτυξη των θέσεων σε υπηρεσίες έντασης γνώσης και στην υγειονομική περίθαλψη.
Η πρώτη εξέλιξη έπληξε δυσανάλογα τους λιγότερο μορφωμένους άνδρες, ενώ τα αντισταθμιστικά οφέλη πήγαν σε όλους εκτός από αυτούς: η ανάπτυξη της εργασίας γνώσης ωφέλησε τους υψηλότερα μορφωμένους — άνδρες και γυναίκες εξίσου — ενώ οι θέσεις στην υγειονομική περίθαλψη κατευθύνθηκαν κυρίως προς γυναίκες, με ή χωρίς πτυχίο.
Οι απώλειες στον κατασκευαστικό κλάδο έπληξαν τους άνδρες που δεν αποφοίτησαν από το πανεπιστήμιο. Οι θέσεις εργασίας στον τομέα των επαγγελματιών υγείας και της υγειονομικής περίθαλψης κατέληξαν κυρίως σε πτυχιούχους και γυναίκες.
Το αποτέλεσμα είναι ότι, σε όλη τη Βόρεια Αμερική και την Ευρώπη, η οικονομική θέση των γυναικών έχει βελτιωθεί ανεξαρτήτως μορφωτικού επιπέδου και εκείνη των υψηλά μορφωμένων ανδρών έχει σε γενικές γραμμές διατηρηθεί — και παραμένει οριακά υψηλότερη από όλων των άλλων.
Αντίθετα, η θέση των ανδρών με το χαμηλότερο μορφωτικό επίπεδο έχει καταρρεύσει. Μεταξύ των νέων ενηλίκων, το μοντέλο του άνδρα ως βασικού οικονομικού στυλοβάτη της οικογένειας δεν αποτελεί πλέον τον κανόνα σε αρκετές χώρες υψηλού εισοδήματος, μεταξύ των οποίων και το Ηνωμένο Βασίλειο.
Αυτή η σεισμική αναδιάρθρωση σημαίνει, ότι κάθε ομάδα είτε διαθέτει υψηλή οικονομική θέση είτε βλέπει την οικονομική της θέση να βελτιώνεται, με μοναδική εξαίρεση τους νέους άνδρες χαμηλότερου μορφωτικού επιπέδου.
Η οικονομική κατάσταση των νέων ανδρών με χαμηλό μορφωτικό επίπεδο έχει καταρρεύσει — πρόκειται για τη μοναδική ομάδα της οποίας η θέση δεν είναι ούτε υψηλή ούτε βελτιούμενη.
Τόσο το φεμινιστικό κίνημα όσο και η στροφή προς την υγειονομική περίθαλψη και τις υπηρεσίες ήταν κύματα που ανέβασαν όλες τις γυναίκες. Όμως οι διαδρομές των ανδρών έχουν αποκλίνει, δημιουργώντας ένα χάσμα αλληλεγγύης.
Κάποιοι αναρωτιούνται γιατί οι νέοι άνδρες χωρίς πανεπιστημιακή εκπαίδευση έλκονται από την “Ανδρόσφαιρα”, ενώ υπάρχουν αλλού πολλά θετικά ανδρικά πρότυπα. Το πρόβλημα είναι ότι αυτά τα πρότυπα βρίσκονται, στη συντριπτική τους πλειονότητα, σε μια εντελώς διαφορετική τροχιά: είναι υψηλά μορφωμένοι άνδρες σε θέσεις γραφείου, οι οποίοι δεν επρόκειτο ποτέ να δυσκολευτούν να αποκτήσουν κοινωνική αναγνώριση ή να δημιουργήσουν οικογένεια.
Αυτή, απλώς, δεν είναι η πραγματικότητα που αντιμετωπίζουν οι περισσότεροι άνδρες χωρίς πανεπιστημιακό πτυχίο. Στην πλειονότητά τους, δεν μπορούν να βρουν δουλειές που να τους προσδίδουν το κύρος που είχε ο πατέρας ή ο παππούς τους. Το γνωρίζουν οι ίδιοι — όπως και οι πιθανές σύντροφοί τους.
Αντίθετα, οι νέες γυναίκες χωρίς πτυχίο είναι ως επί το πλείστον σε ανοδική τροχιά κοινωνικής και οικονομικής κινητικότητας — οι μητέρες και οι γιαγιάδες τους συχνά δεν εργάζονταν, τουλάχιστον όχι σε πλήρους απασχόλησης επαγγελματική σταδιοδρομία — και, εύλογα, απογοητεύονται όταν διαπιστώνουν ότι ο τύπος ανδρών με τους οποίους έκαναν οικογένεια οι μητέρες και οι γιαγιάδες τους απλώς δεν υπάρχει πια.
Όπως το βλέπω, υπάρχουν σε γενικές γραμμές δύο τρόποι με τους οποίους θα μπορούσε να αντιστραφεί η πορεία των νέων ανδρών με χαμηλότερο μορφωτικό επίπεδο. Ο ένας είναι να προσαρμοστούν στη ριζικά νέα αγορά εργασίας.
Στο πλαίσιο της τυπολογίας επαγγελμάτων «μυαλό, χέρι, καρδιά», οι καλές χειρονακτικές δουλειές έχουν, ως επί το πλείστον, χαθεί. Οι δουλειές του «μυαλού» πηγαίνουν στους πτυχιούχους. Απομένει η «καρδιά». Η απασχόληση στη φροντίδα και στις προσωπικές υπηρεσίες αυξάνεται και, σε πολλές πλούσιες χώρες, αντιπροσωπεύει σχεδόν το σύνολο της καθαρής αύξησης των θέσεων εργασίας κατά τα τελευταία χρόνια.
Δεν θα έπρεπε όμως να περιμένουμε ότι οι γιοι ή οι εγγονοί εργατών εργοστασίων θα μετακινηθούν απρόσκοπτα σε αυτούς τους ρόλους. Όπως ακριβώς το φεμινιστικό κίνημα αγωνίστηκε ενεργά — και ορθά — ώστε οι γυναίκες να γίνουν δεκτές σε επαγγέλματα που άλλοτε κυριαρχούνταν από άνδρες, τώρα θα χρειαστούμε πολιτικές, πρότυπα και έναν πολιτισμικό διάλογο που θα βοηθούν τους άνδρες να αισθάνονται ευπρόσδεκτοι σε κλάδους και χώρους όπου κυριαρχούν οι γυναίκες.
Η άλλη επιλογή για τους νέους άνδρες με χαμηλότερη εκπαίδευση περιλαμβάνει επίσης έμφαση στη φροντίδα και στις διαπροσωπικές δεξιότητες, αλλά στην αγορά των διαπροσωπικών σχέσεων αντί στην αγορά εργασίας. Ήδη υπάρχει πρόοδος σε αυτό.
Ο χρόνος που αφιερώνει ο μέσος άνδρας σύντροφος στη φροντίδα των παιδιών και στις οικιακές εργασίες αυξάνεται σταθερά τα τελευταία χρόνια, ενώ η ανισορροπία ανάμεσα στη φροντίδα που προσφέρουν οι μητέρες και οι πατέρες βρίσκεται στο χαμηλότερο επίπεδο που έχει καταγραφεί.
Οι άνδρες με πανεπιστημιακή εκπαίδευση πρωτοστατούν, αλλά και οι άνδρες χωρίς πανεπιστημιακό πτυχίο γίνονται πιο ενεργοί πατέρες και πιο υποστηρικτικοί σύντροφοι.
Οι σημερινοί πατέρες αναλαμβάνουν μεγαλύτερο μερίδιο της φροντίδας των παιδιών και των οικιακών εργασιών από ποτέ· πρωτοστατούν σε αυτό οι πατέρες με πανεπιστημιακή μόρφωση.
Αυτό έρχεται σε αντίθεση με τη διαδεδομένη αφήγηση περί τοξικής αρρενωπότητας. Με τον ίδιο περίπου τρόπο που οι influencers της “ανδρόσφαιρας” δίνουν στους νέους άνδρες μια παραπλανητική εικόνα για τον δρόμο προς την επιτυχία, δίνουν και στις νέες γυναίκες μια παραπλανητική εικόνα για το πώς είναι, ως σύντροφος, ο μέσος νέος άνδρας σήμερα.
Είμαι αισιόδοξος για το πού θα καταλήξουν όλα αυτά. Τα άτομα και οι κοινωνίες είναι αξιοσημείωτα ικανά να προσαρμόζονται. Ένα βασικό, όμως, βήμα στη διαδρομή είναι να αναγνωρίσουμε ότι, ναι, οι νέοι άνδρες χωρίς πανεπιστημιακή εκπαίδευση, αντιμετωπίζουν πραγματικά σοβαρά και αποθαρρυντικά οικονομικά εμπόδια και ότι, όχι, στη συντριπτική τους πλειονότητα δεν είναι τοξικά κατάλοιπα του παρελθόντος.
