Παρόλο που η ειλικρίνεια θεωρείται σημαντική αξία, οι άνθρωποι συχνά αντιλαμβάνονται ως πιο ηθικούς τους λεγόμενους «prosocial liars», δηλαδή εκείνους που λένε κάποια μικρά ψέματα για να μην πληγώσουν τους άλλους. Αυτό δείχνουν τα ευρήματα σχετικής μελέτη, η οποία δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό British Journal of Social Psychology.
Πώς έγινε η έρευνα
Σχεδόν 900 συμμετέχοντες από τις ΗΠΑ συμμετείχαν στην εν λόγω μελέτη μέσω διαδικτυακής πλατφόρμας. Οι συμμετέχοντες διάβασαν ιστορίες, όπου τέσσερα άτομα αξιολογούσαν δύο μάγειρες, των οποίων τα πιάτα είχαν αποτύχει.
Ο ένας μάγειρας ήταν ανοιχτός στην κριτική. Ο άλλος δυσκολευόταν να δεχτεί αρνητικά σχόλια. Οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να αξιολογήσουν την ηθικότητα, την αξιοπιστία και την προβλεψιμότητα των ανθρώπων που έδιναν σχόλια με τρεις διαφορετικούς τρόπους:
Λέγοντας την αλήθεια άμεσα.
Λέγοντας ένα ψέμα για να προστατεύσουν τα συναισθήματα του άλλου.
Προσαρμόζοντας το σχόλιο ανάλογα με το πόσο αντέχει την κριτική ο αποδέκτης.
Πιο ηθικοί όσοι έλεγαν ψέματα για να μην πληγώσουν
Τα αποτελέσματα της μελέτης έδειξαν ότι οι άνθρωποι που έλεγαν «κοινωνικά ωφέλιμα ψέματα» για να μην πληγώσουν κάποιον θεωρήθηκαν πιο ηθικοί από όσους έλεγαν την ωμή αλήθεια. Οι συμμετέχοντες είδαν θετικά τα άτομα που έδιναν πιο αισιόδοξα σχόλια, επειδή έδειχναν την ευαισθησία τους προς τα συναισθήματα των άλλων.
Παράλληλα, τα άτομα που προσάρμοζαν την ειλικρίνειά τους ανάλογα με το ποιος άκουγε την κριτική θεωρήθηκαν επίσης ηθικά. Δεν τιμωρήθηκαν, δηλαδή, για αυτή τους την «ασυνέπεια».
Η επικεφαλής της έρευνας ανέφερε ότι αυτό δείχνει πως οι άνθρωποι προσαρμόζουν στρατηγικά την προτίμησή τους για την ειλικρίνεια ανάλογα με την κοινωνική κατάσταση.
Παρόλα αυτά, οι περισσότεροι προτιμούν την αλήθεια
Παρά το ότι θεωρούσαν τους «προστατευτικούς ψεύτες» πιο ηθικούς, οι συμμετέχοντες δήλωσαν περίπου σε ποσοστό 70% ότι θα προτιμούσαν έναν ειλικρινή άνθρωπο για να αξιολογήσει τη δική τους απόδοση. Το ίδιο ισχύει και όταν επιλέγουν κάποιον για να αξιολογήσει την απόδοση άλλων ανθρώπων.
Ωστόσο, φαίνεται ότι η προτίμησή μας αλλάζει, όταν το άτομο που θα λάβει την κριτική δυσκολεύεται να τη διαχειριστεί. Σε αυτή την περίπτωση, οι συμμετέχοντες στην έρευνα προτιμούσαν τα σχόλια που παρηγορούν και ενθαρρύνουν τον άλλο, ακόμη κι αν αυτά δεν είναι απόλυτα ειλικρινή.
Υπάρχουν ψέματα που δείχνουν ενσυναίσθηση;
Η μελέτη δείχνει ότι η ειλικρίνεια παραμένει σημαντική αξία στις ανθρώπινες σχέσεις, όμως οι άνθρωποι θεωρούν πιο ηθική την ευαισθησία και την ενσυναίσθηση, ακόμη κι αν αυτό σημαίνει ότι η αλήθεια «μαλακώνει» ή αλλάζει λίγο, με σκοπό να προστατευτούν τα συναισθήματα κάποιου.
Καλό είναι να παραμείνουμε ειλικρινείς απέναντι στον εαυτό μας και στους δικούς μας ανθρώπους. Ίσως αυτό να τους βοηθήσει μακροπρόθεσμα να νιώσουν καλύτερα, αλλά δεν χρειάζεται να κατηγορούμε τον εαυτό μας, αν καμιά φορά δεν καταφέρνουμε να λέμε όλη τη σκληρή αλήθεια, όταν αυτή πρόκειται να πληγώσει βαθιά έναν άνθρωπο που αγαπάμε.
* Πηγή: Vita
