Πριν από λίγα χρόνια, ίσως να αρκούσε μια καλή οικονομική είδηση ή μια δυνατή πολιτική εξαγγελία για να αλλάξει το κλίμα. Σήμερα, όμως, η Ελλάδα μοιάζει να βρίσκεται σε μια διαφορετική εποχή. Οι πολίτες δεν ακούνε μόνο τι υπόσχεται το πολιτικό σύστημα· παρατηρούν πλέον τι παράγει. Και αυτή είναι ίσως η μεγαλύτερη αλλαγή της τελευταίας δεκαετίας.
Η καθημερινότητα εξακολουθεί να αποτελεί τον πιο αυστηρό κριτή κάθε κυβέρνησης, αλλά και συνολικά κάθε πολιτικής δύναμης. Η ακρίβεια επιμένει, το κόστος στέγασης πιέζει ιδιαίτερα τους νέους, οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις εξακολουθούν να αναζητούν σταθερό έδαφος και οι πολίτες ζητούν περισσότερο κράτος εκεί όπου πραγματικά το χρειάζονται: στην υγεία, στην ασφάλεια, στις υποδομές και στην ποιότητα ζωής.
Παράλληλα, μια σειρά γεγονότων που απασχόλησαν έντονα τη δημόσια συζήτηση τους τελευταίους μήνες δημιούργησαν ένα περιβάλλον έντονου προβληματισμού. Δεν πρόκειται μόνο για τα ίδια τα γεγονότα, αλλά για τον τρόπο με τον οποίο τα αξιολογεί πλέον η κοινωνία. Η εμπιστοσύνη στους θεσμούς δεν θεωρείται δεδομένη. Κερδίζεται δύσκολα και χάνεται εύκολα. Και όταν η δυσπιστία εγκαθίσταται στην καθημερινότητα, επηρεάζει ολόκληρο το πολιτικό σκηνικό.
Αυτό αποτυπώνεται και στις δημοσκοπήσεις. Σχεδόν όλες οι τελευταίες μετρήσεις καταγράφουν μια εμφανή κόπωση του εκλογικού σώματος. Η κυβερνητική παράταξη εξακολουθεί να διατηρεί προβάδισμα, όμως παρουσιάζει απώλειες σε σχέση με τα ποσοστά των τελευταίων εκλογών. Την ίδια στιγμή, η αντιπολίτευση δυσκολεύεται να μετατρέψει αυτή τη φθορά σε ουσιαστική πολιτική δυναμική. Το αποτέλεσμα είναι μια κοινωνία που δείχνει περισσότερο επιφυλακτική απέναντι σε όλους, παρά έτοιμη να εμπιστευθεί κάποιον με βεβαιότητα.
Κάπου εκεί έρχεται να προστεθεί και η μεγάλη μεταρρύθμιση στην Τοπική Αυτοδιοίκηση. Ο νέος Κώδικας δεν περιορίζεται στην κατάργηση του δεύτερου γύρου των δημοτικών εκλογών και στην εισαγωγή της εναλλακτικής ψήφου. Φέρνει μια συνολική αναδιάρθρωση στον τρόπο λειτουργίας των δήμων, των περιφερειών και των αιρετών τους.
Θεωρητικά, ο στόχος είναι η απλούστευση των διαδικασιών και η αποτελεσματικότερη διοίκηση. Στην πράξη, όμως, ήδη εμφανίζονται οι πρώτες “παρενέργειες”. Η εφαρμογή των διατάξεων που αφορούν τους αντιδημάρχους, την αντιμισθία, την αναστολή άσκησης επαγγελματικής δραστηριότητας σε ορισμένες περιπτώσεις και το καθεστώς των δημοσίων υπαλλήλων που υπηρετούν σε θέσεις ευθύνης έχει προκαλέσει σημαντική αναστάτωση στην αυτοδιοικητική κοινότητα.
Δεν είναι τυχαίο ότι αρκετοί δήμαρχοι εκφράζουν πλέον τον προβληματισμό τους για το κατά πόσο θα μπορούν να στελεχώσουν τα διοικητικά τους σχήματα με ανθρώπους που διαθέτουν εμπειρία, αλλά αδυνατούν να εγκαταλείψουν την επαγγελματική τους δραστηριότητα ή τη θέση τους στο Δημόσιο. Ήδη η Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδας έχει ζητήσει διευκρινίσεις και βελτιώσεις, επισημαίνοντας ότι ορισμένες προβλέψεις ενδέχεται να δημιουργήσουν περισσότερα προβλήματα από όσα επιχειρούν να λύσουν.
Η αυτοδιοίκηση, άλλωστε, δεν είναι ένας αποκομμένος θεσμός. Είναι ο καθρέφτης της κεντρικής πολιτικής. Όταν δυσκολεύεται να λειτουργήσει ένας δήμος, το πρόβλημα το βιώνει πρώτα ο πολίτης. Και όταν ένας δήμαρχος αδυνατεί να συγκροτήσει μια αποτελεσματική ομάδα συνεργατών, η δυσλειτουργία δεν μένει μέσα στα γραφεία του δημαρχείου· μεταφέρεται στην καθημερινότητα της πόλης.
Την ίδια στιγμή, έχει ήδη ξεκινήσει -έστω άτυπα- η συζήτηση για τις αυτοδιοικητικές εκλογές του 2028. Ο νέος εκλογικός νόμος αλλάζει πλήρως τους πολιτικούς υπολογισμούς. Οι παρατάξεις καλούνται να επανασχεδιάσουν τη στρατηγική τους, οι συνεργασίες αποκτούν διαφορετική σημασία και οι προσωπικές υποψηφιότητες θα αξιολογηθούν με νέα κριτήρια. Το πολιτικό παιχνίδι αλλάζει κανόνες πριν ακόμη αρχίσει.
Αναπόφευκτα, η συζήτηση οδηγείται και στο εθνικό πολιτικό επίπεδο. Θα υπάρξουν πρόωρες εκλογές ή η χώρα θα οδηγηθεί στις κάλπες το 2027;
Παρά τη διαρκή φημολογία, τα σημερινά δεδομένα δεν δείχνουν ότι υπάρχει ισχυρό κίνητρο για μια πρόωρη προσφυγή στη λαϊκή ετυμηγορία. Οι δημοσκοπήσεις καταγράφουν μεν φθορά, αλλά όχι ανατροπή. Η πολιτική σταθερότητα εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό παράγοντα σε μια περίοδο διεθνών αβεβαιοτήτων, γεωπολιτικών εντάσεων και οικονομικών προκλήσεων. Εκτός αν προκύψει κάποιο γεγονός που θα ανατρέψει πλήρως το πολιτικό σκηνικό, το πιθανότερο ενδεχόμενο παραμένει η ολοκλήρωση της κυβερνητικής θητείας και η διεξαγωγή των εθνικών εκλογών το 2027.
Ωστόσο, η πολιτική έχει αποδείξει πολλές φορές ότι δεν λειτουργεί μόνο με αριθμούς. Λειτουργεί κυρίως με την ψυχολογία της κοινωνίας. Και αυτή είναι πολύ πιο δύσκολο να μετρηθεί από οποιαδήποτε δημοσκόπηση.
Η Ελλάδα βρίσκεται σήμερα σε ένα μεταίχμιο. Όχι επειδή αλλάζουν απλώς οι νόμοι ή τα εκλογικά συστήματα. Αλλά επειδή αλλάζει ο τρόπος με τον οποίο οι πολίτες αντιμετωπίζουν την πολιτική. Η εποχή των εύκολων συνθημάτων δείχνει να υποχωρεί. Οι πολίτες απαιτούν αποτέλεσμα, συνέπεια και λογοδοσία. Ζητούν λιγότερες εξαγγελίες και περισσότερες λύσεις.
Και ίσως αυτή να είναι η σημαντικότερη πολιτική εξέλιξη της εποχής μας. Γιατί οι κυβερνήσεις αλλάζουν, οι νόμοι τροποποιούνται, οι εκλογικοί κανόνες αναθεωρούνται. Όμως η εμπιστοσύνη των πολιτών, όταν χαθεί, δεν επιστρέφει με μια ψήφο στη Βουλή ούτε με μια νέα μεταρρύθμιση. Κερδίζεται μόνο μέσα από τη συνέπεια, την αποτελεσματικότητα και τον σεβασμό απέναντι στην κοινωνία. Και αυτό ήταν πάντοτε, και παραμένει, το δυσκολότερο στοίχημα κάθε δημοκρατίας.
Εφημερίδα POLIS
