Το καθοριστικό ερώτημα για τα συστήματα τροφίμων στην Ευρώπη και τον κόσμο του σήμερα δεν είναι μόνο πώς μπορεί ο κόσμος να παράγει επαρκείς ποσότητες, αλλά αν μπορεί να το πράξει αντέχοντας παράλληλα τις διαρκείς διαταραχές.
Οι κλιματικές κρίσεις, οι εμπορικοί περιορισμοί και οι γεωπολιτικές συγκρούσεις των τελευταίων ετών έχουν δείξει πόσο γρήγορα μπορούν να καταρρεύσουν τα συστήματα που έχουν βελτιστοποιηθεί για βραχυπρόθεσμη αποδοτικότητα.
Οι διαταραχές εξαπλώνονται αλυσιδωτά πέρα από τα σύνορα, θέτοντας υπό δοκιμασία ολόκληρα συστήματα διατροφής.
Η έκθεση στις κρίσεις δεν κατανέμεται ομοιόμορφα, σύμφωνα με το euronews.
Ένα μεγάλο μέρος της παγκόσμιας ανθεκτικότητας βασίζεται σε ένα περιορισμένο σύνολο χωρών και εμπορικών διαδρόμων. Όταν αυτά τα συστήματα λειτουργούν σωστά, σταθεροποιούν τις αγορές πολύ πέρα από τα σύνορά τους.
Όμως, η αποτυχία τους αφήνει το ευρύτερο σύστημα διατροφής ευάλωτο σε σοβαρούς κλυδωνισμούς.
Σε έναν κόσμο αυξανόμενου προστατευτισμού, τα παγκόσμια συστήματα διατροφής απαιτούν στοχευμένες επενδύσεις στην ανθεκτικότητα, τη διαχείριση κινδύνων και το ανοιχτό εμπόριο, ακόμα και καθώς η γεωπολιτική συνεργασία αποδυναμώνεται.
Ευρωπαϊκή ανθεκτικότητα και κλιματική πρόκληση
Η πρόκληση για τα ευρωπαϊκά συστήματα διατροφής είναι μεγάλη, καθώς πρέπει να θρέψουν σχεδόν 10 δισεκατομμύρια ανθρώπους έως το 2050, αντιμετωπίζοντας παράλληλα την κλιματική αστάθεια, την οικολογική υποβάθμιση και τις διατροφικές ανισότητες.
Σύμφωνα με τον δείκτη RFSI του Economist Impact, η ανθεκτικότητα δεν μπορεί να βασίζεται σε έναν μόνο παράγοντα, ούτε να επιτευχθεί μέσω μεμονωμένων παρεμβάσεων.
Ο δείκτης αναλύει τις χώρες βάσει τεσσάρων πυλώνων: οικονομική προσιτότητα των τροφίμων, διαθεσιμότητα, ποιότητα και ασφάλεια, καθώς και ανταπόκριση στους κλιματικούς κινδύνους.
Η Πορτογαλία αναδεικνύεται ως η χώρα με το πιο ανθεκτικό σύστημα διατροφής παγκοσμίως, ακολουθούμενη από τη Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο.
Ωστόσο, ακόμη και οι κορυφαίες χώρες δεν ξεπερνούν τη βαθμολογία των 80 στα 100. Ο πιο αδύναμος πυλώνας παραμένει η ανταπόκριση στους κλιματικούς κινδύνους, με μέση βαθμολογία 56,43, παρά τις προσπάθειες για βιώσιμη γεωργία. Το Ηνωμένο Βασίλειο προηγείται στον συγκεκριμένο δείκτη με 71,27, ενώ η Πορτογαλία ακολουθεί με 69,41.
Από την άλλη, χώρες όπως η Ρουμανία, η Ουγγαρία και η Ελλάδα βρίσκονται στο χαμηλότερο άκρο της κατάταξης στην ΕΕ.
Παγκόσμια εξάρτηση και ανισότητες
Μόνο 15 χώρες παράγουν το 70% των τροφίμων παγκοσμίως, με τη Γαλλία και τη Γερμανία να είναι οι μόνες ευρωπαϊκές.
Εξάλλου, χώρες όπως η Γαλλία, οι Κάτω Χώρες, η Γερμανία, το Βέλγιο, η Ισπανία και η Πολωνία είναι κορυφαίοι εξαγωγείς τροφίμων.
Αυτό δείχνει ότι ένα μικρό σύνολο χωρών και εμπορικών διαδρόμων στηρίζει μεγάλο μέρος της παγκόσμιας επισιτιστικής ασφάλειας, καθιστώντας την ευαισθησία του συστήματος ιδιαίτερα εμφανή.
Η ανθεκτικότητα των συστημάτων διατροφής επηρεάζει άμεσα και την πρόσβαση σε οικονομικά προσιτή και υγιεινή διατροφή.
Στην Ευρώπη, το κόστος μιας υγιεινής διατροφής ανέρχεται στο 2,42% του μέσου κατά κεφαλήν ΑΕΠ, ένα από τα χαμηλότερα παγκοσμίως.
Παράλληλα, η σπατάλη τροφίμων παραμένει σημαντικό ζήτημα: το 13,2% των προϊόντων χάνεται πριν φτάσει στο λιανικό εμπόριο και το 19% σπαταλάται σε επίπεδο νοικοκυριού.
Το μέλλον της Ευρώπης
Η ενίσχυση της ανθεκτικότητας των συστημάτων τροφίμων αποτελεί κρίσιμη προτεραιότητα για τον 21ο αιώνα.
Η πρόκληση δεν αφορά μόνο την παραγωγή τροφίμων αλλά και την ικανότητα των συστημάτων να απορροφούν κρίσεις, να διασφαλίζουν πρόσβαση σε θρεπτική διατροφή και να περιορίζουν τις ανισότητες.
Η Ευρώπη δείχνει κάποια προχωρημένα παραδείγματα, αλλά το παγκόσμιο πλαίσιο απαιτεί συνεχή επαγρύπνηση, συνεργασία και βιώσιμες πολιτικές για την εξασφάλιση της επισιτιστικής ασφάλειας.
