Πριν ακόμα σταθεροποιηθούν οι τιμές των τροφίμων, οι ειδικοί προειδοποιούν για νέες ανατιμήσεις. Ένα πολύ ισχυρό φαινόμενο Ελ Νίνιο θα μπορούσε να επηρεάσει τις καλλιέργειες σε όλο τον κόσμο, να μειώσει την παραγωγή και να οδηγήσει σε αυξήσεις στις τιμές βασικών προϊόντων μέχρι και το 2028.
Την ώρα που ο πόλεμος με το Ιράν ωθεί τις διεθνείς τιμές των τροφίμων στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων τριών ετών, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι οι εφοδιαστικές αλυσίδες βρίσκονται αντιμέτωπες με «δύο ταυτόχρονα σοκ»: τις γεωπολιτικές αναταράξεις και τα ακραία καιρικά φαινόμενα που συνδέονται με την υπερθέρμανση του πλανήτη.
Οι επιστήμονες αναφέρουν ότι το Ελ Νίνιο της περιόδου 2026-2027 έχει ιστορικά πρωτοφανείς πιθανότητες να εξελιχθεί σε ένα «πολύ ισχυρό» φαινόμενο, προκαλώντας κύματα καύσωνα, πλημμύρες και εντονότερες καταιγίδες, σύμφωνα με τον Guardian.
Σε μια περίοδο που τα νοικοκυριά σε όλο τον κόσμο δοκιμάζονται ήδη από το αυξημένο κόστος ζωής, οι ειδικοί εκτιμούν ότι ένα ακραίο Ελ Νίνιο θα μπορούσε να επιδεινώσει ακόμη περισσότερο την κατάσταση
Το φαινόμενο, που ανεπίσημα αποκαλείται «σούπερ» ή «Godzilla» Ελ Νίνιο, επιβεβαιώθηκε τον περασμένο μήνα από την Εθνική Υπηρεσία Ωκεανών και Ατμόσφαιρας των ΗΠΑ (NOAA), η οποία ανακοίνωσε ότι οι θερμοκρασίες στον Ειρηνικό αυξάνονται, ενώ υπάρχει 63% πιθανότητα η θερμοκρασία της επιφάνειας της θάλασσας να ξεπεράσει τους 2 βαθμούς Κελσίου πάνω από τα φυσιολογικά επίπεδα αργότερα μέσα στη χρονιά.
Κλιματικός πληθωρισμός
Σε μια περίοδο που τα νοικοκυριά σε όλο τον κόσμο δοκιμάζονται ήδη από το αυξημένο κόστος ζωής, οι ειδικοί εκτιμούν ότι ένα ακραίο Ελ Νίνιο θα μπορούσε να επιδεινώσει ακόμη περισσότερο την κατάσταση. Η προοπτική ενός νέου πληθωριστικού σοκ προκαλεί επίσης ανησυχία στις κεντρικές τράπεζες, καθώς ενδέχεται να διατηρήσει τα επιτόκια σε υψηλά επίπεδα για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
«Το Ελ Νίνιο επαναφέρει στο προσκήνιο τον όρο «κλιματικός πληθωρισμός» (climateflation)», αναφέρουν οι αναλυτές της ιταλικής τράπεζας UniCredit. «Οι πρόσφατοι καύσωνες στην Ευρώπη υπενθυμίζουν ότι η κλιματική πραγματικότητα έχει ήδη αλλάξει. Το Ελ Νίνιο μπορεί να προσθέσει ένα ακόμη επίπεδο πίεσης αργότερα μέσα στη χρονιά, ενισχύοντας τις επιπτώσεις της υπερθέρμανσης του πλανήτη».
Επιπτώσεις στις σοδειές και στην παραγωγή τροφίμων
Το φυσικό αυτό φαινόμενο έχει μακρά ιστορία επιπτώσεων στις αγροτικές καλλιέργειες και στην παγκόσμια αλυσίδα εφοδιασμού τροφίμων. Πριν από περισσότερο από έναν αιώνα, ένα εξαιρετικά ισχυρό Ελ Νίνιο προκάλεσε καταστροφικές ξηρασίες στην Κίνα, τη νότια Αφρική, τη Βραζιλία, την Αίγυπτο και την Ινδία. Οι συνθήκες λιμού που δημιουργήθηκαν, σε συνδυασμό με τις αποικιοκρατικές πολιτικές της εποχής, οδήγησαν στον θάνατο εκατομμυρίων ανθρώπων, μεταξύ αυτών περισσότερων από 6 εκατομμυρίων στην Ινδία την περίοδο 1876-1878.
Το Ελ Νίνιο επαναφέρει στο προσκήνιο τον όρο «κλιματικός πληθωρισμός» (climateflation)»
Από τα ισχυρότερα επεισόδια Ελ Νίνιο των τελευταίων δεκαετιών ήταν εκείνα των ετών 1981-82, 1996-97, 2015-16 και 2023-24. Ωστόσο, οι προβλέψεις της NOAA δείχνουν ότι ο κύκλος του 2026-27 θα μπορούσε να αποδειχθεί ακόμη πιο έντονος, αυξάνοντας τον κίνδυνο ξηρασιών και πλημμυρών που θα πλήξουν τις σοδειές και την παγκόσμια παραγωγή τροφίμων.
Σύμφωνα με αναλυτές της Goldman Sachs, η ένταση του φαινομένου θα μπορούσε να οδηγήσει σε αύξηση κατά 15,8% στις διεθνείς τιμές των αγροτικών εμπορευμάτων. Αυτό θα επηρεάσει και τους Ευρωπαίους καταναλωτές, καθώς οι τιμές των τροφίμων στην Ευρωζώνη ενδέχεται να αυξηθούν κατά περίπου 1,3%.
Οι συνέπειες θα φανούν σταδιακά
Οι επιπτώσεις δεν θα γίνουν αισθητές άμεσα, καθώς χρειάζεται χρόνος μέχρι το αυξημένο κόστος που προκαλούν τα ακραία καιρικά φαινόμενα να περάσει σε ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα των τροφίμων. Η Goldman Sachs εκτιμά ότι οι συνέπειες δεν θα έχουν εκδηλωθεί πλήρως πριν από το δεύτερο εξάμηνο του 2028.
Η καθυστέρηση οφείλεται κυρίως στο ότι κάθε καλλιέργεια έχει διαφορετικούς κύκλους σποράς, ανάπτυξης και συγκομιδής. Παράλληλα, προβλήματα στις μεταφορές — όπως η μείωση της στάθμης των ποταμών και των καναλιών που χρησιμοποιούνται για τη μεταφορά προϊόντων — ενδέχεται να επιδεινώσουν την κατάσταση.
«Το Ελ Νίνιο δεν επηρεάζει τη γεωργία με τον ίδιο τρόπο παντού. Αναδιαμορφώνει τα πρότυπα βροχοπτώσεων και θερμοκρασιών, δημιουργώντας περιοχές που ωφελούνται και άλλες που ζημιώνονται», επισημαίνουν οι αναλυτές της UBS. Σε ορισμένες περιοχές, οι υψηλότερες θερμοκρασίες μπορεί να αποδειχθούν ευνοϊκές.
Ο πόλεμος με το Ιράν επιδεινώνει την κατάσταση
Οι αναλυτές εκτιμούν ότι το Ελ Νίνιο θα επιβαρύνει ακόμη περισσότερο τις διαταραχές που ήδη προκαλεί ο πόλεμος με το Ιράν, προσθέτοντας νέα προβλήματα στην αλυσίδα εφοδιασμού τροφίμων, στις ήδη αυξημένες τιμές, αλλά και στις ελλείψεις λιπασμάτων και ενεργειακών πόρων.
«Ακόμη και μικρές διαταραχές στην προσφορά μπορεί να προκαλέσουν πολύ μεγαλύτερες αυξήσεις τιμών από όσες δείχνουν τα ιστορικά δεδομένα», σημειώνουν οι αναλυτές της UBS.
Οι επιπτώσεις δεν θα γίνουν αισθητές άμεσα, καθώς χρειάζεται χρόνος μέχρι το αυξημένο κόστος που προκαλούν τα ακραία καιρικά φαινόμενα να περάσει σε ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα των τροφίμων
Συνήθως, το Ελ Νίνιο αυξάνει τον κίνδυνο ξηρασίας στη νότια Αφρική και στις βόρειες περιοχές της Νότιας Αμερικής, ενώ προκαλεί έντονες βροχοπτώσεις και πλημμύρες στη νότια Βραζιλία, την Αργεντινή, την Παραγουάη και την Ουρουγουάη. Οι χώρες χαμηλού εισοδήματος, που έχουν ήδη πληγεί περισσότερο από τον πόλεμο με το Ιράν, εκτιμάται ότι θα υποστούν τις μεγαλύτερες συνέπειες.
Οι αναλυτές της Goldman Sachs επισημαίνουν ότι το Ελ Νίνιο έχει ήδη αρχίσει να επηρεάζει τις καλλιέργειες στην Ινδία, όπου η περίοδος των μουσώνων είναι σημαντικά πιο ξηρή. Σε ορισμένες περιοχές έχει σημειωθεί μόλις το 25% των συνηθισμένων βροχοπτώσεων, ενώ σε τμήματα της κεντρικής Ινδίας καταγράφεται περίπου το 50%, γεγονός που μπορεί να περιορίσει την παραγωγή σιταριού, ρυζιού και ζαχαροκάλαμου.
Οι επιπτώσεις θα είναι παγκόσμιες
Οι ειδικοί εκτιμούν ότι οι ξηρασίες στη νοτιοανατολική Ασία μπορεί να περιορίσουν την παραγωγή φοινικέλαιου, βασικού συστατικού πολλών επεξεργασμένων τροφίμων, ενώ ενδέχεται να επηρεαστούν και οι σοδειές καφέ και κακάο. Παράλληλα, οι θερμότερες και πιο υγρές συνθήκες ευνοούν την εξάπλωση ασθενειών που μπορούν να μειώσουν τις αποδόσεις των καλλιεργειών τα επόμενα χρόνια.
Στη Βόρεια Αμερική, οι επιπτώσεις του Ελ Νίνιο είναι εντονότερες κατά τη διάρκεια του χειμώνα. Αν και η Ευρώπη μπορεί επίσης να επηρεαστεί από το φαινόμενο, οι αναλυτές εκτιμούν ότι οι σημαντικότερες συνέπειες θα προκύψουν μέσω της ανόδου των διεθνών τιμών των τροφίμων.
Πριν από τρία χρόνια, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα είχε εκτιμήσει ότι ένα ισχυρό Ελ Νίνιο θα μπορούσε να αυξήσει έως και 9% τις παγκόσμιες τιμές των αγροτικών προϊόντων, με τις μεγαλύτερες ανατιμήσεις να καταγράφονται στη σόγια, το καλαμπόκι και το ρύζι.
Το πώς αυτές οι αυξήσεις θα φτάσουν τελικά στα ράφια των καταστημάτων θα εξαρτηθεί από τα μέτρα που θα λάβουν οι κυβερνήσεις, αλλά και από παράγοντες όπως η καταναλωτική ζήτηση και η τιμολογιακή πολιτική των επιχειρήσεων.
Σύμφωνα με την UniCredit, το ενδεχόμενο ενός ακραίου σεναρίου παραμένει υψηλό. Σε αυτή την περίπτωση, η παγκόσμια αγροτική παραγωγή θα μπορούσε να μειωθεί κατά 14,3%, προκαλώντας απώλειες ύψους 342 δισ. δολαρίων (254 δισ. λιρών).
«Οι αυξήσεις τιμών θα μπορούσαν να κυμανθούν από 10% έως 50% στα βασικά αγροτικά προϊόντα, ενώ οι πιο εκτεθειμένες καλλιέργειες — όπως το ρύζι, το φοινικέλαιο, η ζάχαρη και ο καφές — θα μπορούσαν να ακριβύνουν κατά 50% έως και πάνω από 100%», αναφέρει η τράπεζα. «Το παγκόσμιο σύστημα τροφίμων εισέρχεται στο δεύτερο εξάμηνο του 2026 με ορισμένα αποθέματα ασφαλείας, αλλά με ελάχιστα περιθώρια για λάθη».
