Η οπισθοχώρηση του Ναπολέοντα Βοναπάρτη από τη Ρωσία το 1812 ήταν ένα τεκτονικό γεγονός που σήμανε την αρχή του τέλους του γάλλου αυτοκράτορα και της επιρροής του στην Ευρώπη. Από τον στρατό του, που αριθμούσε αρχικά γύρω στο μισό εκατομμύριο άνδρες, περίπου 300.000 πέθαναν πριν επιστρέψουν στην πατρίδα.
Τώρα, μια νέα μελέτη που εξέτασε DNΑ από τα δόντια 13 Γάλλων που θάφτηκαν σε μαζικό τάφο στη Λιθουανία αποκαλύπτει νέες λεπτομέρειες για τα δεινά που υπέμεινε ο στρατός του Ναπολέοντα. Οι αναλύσεις που δημοσιεύονται στην επιθεώρηση Current Biology ανιχνεύουν δύο παθογόνα βακτήρια των οποίων ο ρόλος παρέμενε άγνωστος μέχρι σήμερα.
Οι ιστορικοί γνωρίζουν ότι η πείνα, οι αρρώστιες και ο δριμύς ρωσικός χειμώνας ήταν οι βασικοί παράγοντες που οδήγησαν σε ήττα τον Ναπολέοντα στην προσπάθειά του να φτάσει μέχρι τη Μόσχα.
Το 2006, γενετική μελέτη σε λείψανα στρατιωτών από το ίδιο νεκροταφείο αποκάλυπτε δύο παθογόνους παράγοντες: το βακτήριο Bartonella quintana που προκαλεί τον λεγόμενο πυρετό των χαρακωμάτων και το Rickettsia prowazekii που προκαλεί τύφο και μεταδίδεται από τις ψείρες του σώματος, όπως αυτές που βρέθηκαν στα λείψανα.
Το βασικό μειονέκτημα εκείνης της μελέτης ήταν ότι έλεγξε τα δείγματα μόνο για λίγες συγκεκριμένες ασθένειες με βάση τα συμπτώματα που είχαν αναφέρει οι ιστορικοί.
Ο Ναπολέων επιβλέπει την αιματηρή μάχη του Μποροντίνο στη Ρωσία το 1812. Πίνακας του Βασίλί Βερεσάγκιν το 1897.
Ο Ναπολέων επιβλέπει την αιματηρή μάχη του Μποροντίνο στη Ρωσία το 1812. Πίνακας του Βασίλί Βερεσάγκιν το 1897.
Η νέα προσπάθεια βασίστηκε σε νεότερες γενετικές τεχνικές που επιτρέπουν την ανίχνευση οποιουδήποτε παθογόνου. Από τους 13 στρατιώτες που εξετάστηκαν, οι τέσσερις έφεραν ίχνη του βακτηρίου Salmonella enterica που μεταδίδεται από μολυσμένο νερό ή τρόφιμα και προκαλεί γαστρεντερίτιδα και παρατυφοειδή πυρετό.
Δύο στρατιώτες έφεραν επίσης DNA του Borrelia recurrentis, ενός βακτηρίου που μεταδίδεται από τις ψείρες και προκαλεί υποτροπιάζοντα πυρετό.
Στον μαζικό τάφος που βρέθηκε το 2001 στο Βίλνιους της Λιθουανίας εκτιμάται ότι κατέληξαν 2 με 3 χιλιάδες στρατιώτες.
«Το Βίλνιους ήταν βασικός ενδιάμεσος σταθμός στη διαδρομή οπισθοχώρησης του 1812 Πολλοί στρατιώτες έφτασαν εξουθενωμένοι, πεινασμένοι και άρρωστοι. Ένα σημαντικό μέρος πέθανε στο Βίλνιους και θάφτηκε σε μαζικούς τάφους» δήλωσε ο Νικολά Ρασκοβάν του Ινστιτούτου Παστέρ στο Παρίσι, τελευταίος συγγραφέας της μελέτης.
«Αν και το κρύο, ο λιμός και ο τύφος έχουν από καιρό αναγνωριστεί ως κύριες αιτίες, τα αποτελέσματά μας δείχνουν ότι ο παρατυφοειδής πυρετός και ο φθειρογενής υποτροπιάζων πυρετός ήταν επίσης παρόντες και μπορεί να συνέβαλαν στην εξασθένιση και τη θνησιμότητα» είπε.
Η νέα μελέτη, πάντως, δεν ανίχνευσε γενετικό υλικό των ασθενειών που αναγνωρίστηκαν το 2006, πιθανώς επειδή οι λοιμώξεις αυτές δεν προσέβαλαν τους συγκεκριμένους 13 στρατιώτες.
Σε κάθε περίπτωση, το σημαντικότερο εύρημα είναι ότι η ήττα του Ναπολέοντα δεν ήταν αποτέλεσμα «μιας μεμονωμένης επιδημίας» είπε ο Ρασκοβάν. «Πέθαναν από έναν συνδυασμό παραγόντων […] πιθανότατα πολύ περισσότερων από αυτούς που βρήκαμε».
Ο ερευνητής πιστεύει ότι στο μέλλον θα μπορούσαν να ανιχνευθούν και άλλοι παθογόνοι παράγοντες στα λείψανα. Δεδομένου όμως ότι τα δείγματα δοντιών εξαντλούνται, συνέστησε στους επιστήμονες να περιμένουν μέχρι να αναπτυχθούν νέες, πιο ευαίσθητες τεχνικές γενετικής ανάλυσης.
