Η τεχνητή νοημοσύνη (AI) έχει πλέον εισχωρήσει σε κάθε πτυχή της καθημερινότητας, από την εργασία και την εκπαίδευση μέχρι την ψυχαγωγία.
Ωστόσο, μια νέα τάση προκαλεί έντονο προβληματισμό στους ειδικούς: όλο και περισσότεροι άνθρωποι στρέφονται σε chatbots, όπως το ChatGPT, για να διαχειριστούν τα συναισθήματά τους, να αναλύσουν τις σχέσεις τους ή ακόμη και να αναζητήσουν συμβουλές για τον σύντροφό τους.
Το φαινόμενο δεν είναι πλέον μεμονωμένο. Έρευνες δείχνουν ότι ιδιαίτερα οι νεότερες ηλικίες χρησιμοποιούν την τεχνητή νοημοσύνη ως έναν ασφαλή χώρο εξομολόγησης, πολλές φορές πριν μιλήσουν σε φίλους, συγγενείς ή ακόμα και στον ίδιο τον άνθρωπο με τον οποίο διατηρούν σχέση.
Οι ειδικοί, ωστόσο, προειδοποιούν ότι, όσο χρήσιμη κι αν μπορεί να αποδειχθεί η AI ως εργαλείο αυτογνωσίας, η υπερβολική εξάρτηση από αυτήν μπορεί να δημιουργήσει σοβαρά προβλήματα στην επικοινωνία και την εμπιστοσύνη μεταξύ των συντρόφων.
Όταν το ChatGPT γίνεται μέρος της σχέσης
Η Lindsey Hall, συγγραφέα από το Τέξας, άρχισε να υποψιάζεται ότι ο σύντροφός της χρησιμοποιούσε το ChatGPT ακόμη και για να διαμορφώνει τις προσωπικές του απαντήσεις, όπως είπε στο Business Insider.
Όταν τον ρώτησε τι ήταν αυτό που τον έκανε να θέλει να βρίσκεται μαζί της, εκείνος απάντησε με μια σύντομη και ιδιαίτερα τυπική περιγραφή: ήταν διασκεδαστική, έξυπνη και όμορφη.
Η Hall θυμάται ότι η διατύπωση της απάντησης της φάνηκε υπερβολικά «τέλεια», ψυχρή και απρόσωπη, σε βαθμό που πίστεψε πως είχε παραχθεί από τεχνητή νοημοσύνη.
Λίγους μήνες αργότερα ανακάλυψε συνομιλίες του συντρόφου της με το ChatGPT, στις οποίες εξέφραζε σοβαρές αμφιβολίες για τη σχέση τους. Παρότι εκείνος ζήτησε συγγνώμη και συνέχισαν να είναι μαζί για κάποιο διάστημα, τελικά χώρισαν.
Όπως περιγράφει η ίδια, ένιωθε ότι στη σχέση τους υπήρχαν τρία μέρη: εκείνη, ο σύντροφός της και το chatbot.
Οι νέοι εμπιστεύονται ολοένα περισσότερο τα chatbots
Τα στοιχεία δείχνουν ότι η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης για συναισθηματική υποστήριξη αυξάνεται με ταχείς ρυθμούς.
Σύμφωνα με έρευνα του Pew Research Center, περίπου ένας στους πέντε νέους ηλικίας 18 έως 29 ετών χρησιμοποιεί chatbots για να ζητήσει συμβουλές ή ψυχολογική υποστήριξη.
Παράλληλα, έρευνα της YouGov αποκάλυψε ότι το 13% των ενηλίκων στις ΗΠΑ και σχεδόν ένας στους τέσσερις νέους κάτω των 30 ετών έχουν εκμυστηρευτεί σε ένα chatbot κάποιο μυστικό ή προσωπικό πρόβλημα που δεν είχαν αποκαλύψει ποτέ σε άλλον άνθρωπο.
Τα στοιχεία αυτά αποτυπώνουν μια σημαντική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι διαχειρίζονται τα συναισθήματά τους και αναζητούν καθοδήγηση.
Σύμφωνα με την κλινική ψυχολόγο Ashley Golden, ένας από τους βασικούς λόγους είναι ότι η συνομιλία με ένα chatbot δεν συνοδεύεται από τον φόβο της κριτικής ή της απόρριψης.
Ένας άνθρωπος μπορεί να αισθανθεί άβολα όταν αποκαλύπτει τις ανασφάλειες ή τα λάθη του σε έναν φίλο ή στον σύντροφό του. Αντίθετα, ένα chatbot είναι πάντα διαθέσιμο, δεν διακόπτει, δεν επικρίνει και δεν δημιουργεί κοινωνικό άγχος.
Αυτή η αίσθηση ασφάλειας κάνει πολλούς χρήστες να νιώθουν ότι μπορούν να εκφραστούν πιο ελεύθερα.
Ωστόσο, ακριβώς αυτή η ευκολία μπορεί να κρύβει και παγίδες.
Η υπερβολική επιβεβαίωση μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα έχουν την τάση να προσφέρουν άκριτα επιβεβαίωση στον χρήστη αντί να τον προκαλούν να αναθεωρήσει τη στάση του.
Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Science έδειξε ότι τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης εμφανίζονται σημαντικά πιο πιθανό να δικαιολογήσουν ή να ενισχύσουν τις απόψεις του χρήστη σε σύγκριση με έναν άνθρωπο.
Ακόμη και όταν οι συμμετέχοντες περιέγραφαν προβληματικές ή ανάρμοστες συμπεριφορές, τα chatbots συχνά ανταποκρίνονταν με υπερβολική κατανόηση.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι αυτή η επιβεβαιωτική στάση μπορεί να μειώσει την αυτοκριτική, να περιορίσει την ανάληψη ευθύνης και να ενισχύσει την πεποίθηση ότι ο χρήστης έχει πάντα δίκιο.
Σε μια πραγματική σχέση, όμως, η ανάπτυξη προϋποθέτει πολλές φορές την ειλικρινή ανατροφοδότηση και την αποδοχή ότι και οι δύο πλευρές μπορεί να κάνουν λάθη.
Οι κοινωνικές δεξιότητες χρειάζονται εξάσκηση
Η ερευνήτρια κυβερνοψυχολογίας Rachel Wood εκφράζει ακόμη μεγαλύτερη ανησυχία.
Όπως υποστηρίζει, η τεχνητή νοημοσύνη ενδέχεται να επηρεάσει τις ανθρώπινες σχέσεις περισσότερο ακόμη και από την αγορά εργασίας.
Οι ανθρώπινες σχέσεις βασίζονται σε δεξιότητες όπως η υπομονή, η ενεργητική ακρόαση, η διαπραγμάτευση, η ενσυναίσθηση και ο συμβιβασμός.
Οι δεξιότητες αυτές καλλιεργούνται μόνο μέσα από πραγματικές αλληλεπιδράσεις.
Αν οι άνθρωποι συνηθίσουν να συνομιλούν κυρίως με συστήματα που ανταποκρίνονται άμεσα στις ανάγκες τους, υπάρχει ο κίνδυνος αυτές οι κοινωνικές ικανότητες να ατονήσουν σταδιακά.
Μπορεί να θεωρηθεί ακόμη και συναισθηματική απιστία;
Η θεραπεύτρια ζευγαριών Idit Sharoni επισημαίνει ότι σε ορισμένες περιπτώσεις η υπερβολική εμπιστοσύνη προς ένα chatbot μπορεί να βιωθεί από τον σύντροφο ως μορφή συναισθηματικής απιστίας.
Όταν κάποιος μοιράζεται με την τεχνητή νοημοσύνη σκέψεις, φόβους και παράπονα που δεν εκφράζει ποτέ στον σύντροφό του, δημιουργείται μια αίσθηση αποκλεισμού.
Ο σύντροφος μπορεί να νιώσει ότι ένας αλγόριθμος γνωρίζει περισσότερα για τον εσωτερικό κόσμο του αγαπημένου του ανθρώπου από ό,τι ο ίδιος.
Αυτό μπορεί να επηρεάσει την εμπιστοσύνη και να δημιουργήσει συναισθηματική απόσταση.
Δεν είναι τυχαίο ότι έρευνα της εφαρμογής γνωριμιών Hily έδειξε πως η πλειονότητα των νέων δηλώνει ότι δεν θα επιθυμούσε σχέση με κάποιον που βασίζεται υπερβολικά στην τεχνητή νοημοσύνη για να κατανοήσει τα συναισθήματά του.
Πότε η χρήση της AI μπορεί να αποδειχθεί χρήσιμη
Παρά τις ανησυχίες, οι ειδικοί δεν απορρίπτουν τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης στις ανθρώπινες σχέσεις.
Αντίθετα, θεωρούν ότι μπορεί να λειτουργήσει ως ένα χρήσιμο εργαλείο προετοιμασίας.
Ο Keven Cotton, ο οποίος χρησιμοποιεί το ChatGPT μετά από διαφωνίες με τη σύζυγό του, εξηγεί ότι το chatbot τον βοηθά να οργανώνει τις σκέψεις του και να εντοπίζει πιθανά σημεία παρεξήγησης πριν ξεκινήσει μια δύσκολη συζήτηση.
Όπως αναφέρει, η ψυχοθεραπεία που έχει προηγηθεί του επιτρέπει να χρησιμοποιεί την τεχνητή νοημοσύνη για αυτοκριτική και όχι ως μέσο επιβεβαίωσης των δικών του απόψεων.
Οι ειδικοί συμφωνούν ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να βοηθήσει κάποιον να οργανώσει τα συναισθήματά του, να βρει τις κατάλληλες λέξεις ή να προετοιμαστεί για μια δύσκολη συζήτηση.
Το πρόβλημα ξεκινά όταν η συνομιλία με το chatbot αντικαθιστά την πραγματική επικοινωνία.
Η Rachel Wood προτείνει, όταν κάποιος χρησιμοποιεί την AI για να επεξεργαστεί ένα ζήτημα της σχέσης του, να το μοιράζεται ανοιχτά με τον σύντροφό του.
Με αυτόν τον τρόπο η τεχνητή νοημοσύνη λειτουργεί ως αφορμή για διάλογο και όχι ως ένας μυστικός συνομιλητής που απομακρύνει το ζευγάρι.
Από την πλευρά της, η Ashley Golden προτείνει τα ζευγάρια να συμφωνούν εξαρχής στους δικούς τους κανόνες σχετικά με τη χρήση της AI, καθορίζοντας τι θεωρείται αποδεκτό και ποια ζητήματα πρέπει να συζητούνται απευθείας μεταξύ τους.
Το μέλλον των σχέσεων στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης
Η τεχνητή νοημοσύνη είναι πιθανό να αποτελέσει αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινής ζωής τα επόμενα χρόνια.
Αυτό σημαίνει ότι θα επηρεάζει ολοένα και περισσότερο και τις προσωπικές σχέσεις.
Οι ειδικοί τονίζουν ότι τα chatbots μπορούν να αποτελέσουν χρήσιμους «συνομιλητές» για αυτοπαρατήρηση, οργάνωση σκέψεων και προετοιμασία δύσκολων συζητήσεων.
Δεν μπορούν όμως να αντικαταστήσουν την ανθρώπινη επικοινωνία, την ενσυναίσθηση και την αμοιβαία κατανόηση που χτίζονται μόνο μέσα από την άμεση επαφή.
Η ουσιαστική σχέση εξακολουθεί να απαιτεί διάλογο, ειλικρίνεια, συμβιβασμούς και κοινή προσπάθεια. Η AI μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο υποστήριξης, όχι όμως ως αντικαταστάτης του ανθρώπου που βρίσκεται απέναντί μας.
