Πως θα ήταν μια ρωσική στρατιωτική επίθεση σε νατοϊκό έδαφος και ποια θα ήταν η αντίδραση της Συμμαχίας; Το αμερικανικό Ινστιτούτο Μελέτης του Πολέμου (ISW) προετοίμασε ένα σενάριο περιορισμένης ρωσικής εισβολής στην ακριτική Νάρβα της Εσθονίας. Είναι όμως βάσιμο ή πρόκειται για άλλη μια ενέργεια κινδυνολογίας;
Αν και ο πόλεμος στην Ουκρανία συνεχίζει αμείωτος, δίχως κάποια αχτίδα ειρήνευσης ή έστω κατάπαυσης του πυρός, στη Δύση επεξεργάζονται το ενδεχόμενο η Ρωσία να δημιουργήσει ένα νέο μέτωπο στα βόρεια σύνορά της.
Σύμφωνα με το ISW, υπάρχουν ενδείξεις ότι ο πρόεδρος της Ρωσίας Βλαντιμίρ Πούτιν εξετάζει σοβαρά και προετοιμάζει επιλογές για να δοκιμάσει, ακόμη και να επιτεθεί στο ΝΑΤΟ.
Γι’ αυτό και το Ινστιτούτο θεωρεί «επείγουσα» μια ανοιχτή συζήτηση πιθανών σεναρίων, όπως το παρακάτω:
Οι πράκτορες αναλαμβάνουν
Σύμφωνα λοιπόν με το συγκεκριμένο σενάριο, Ρώσοι πράκτορες που βρίσκονται ήδη στη Νάρβα καταλαμβάνουν το Μουσείο της Νάρβα, το Δημαρχείο της πόλης, όσα περισσότερα κτίρια μπορούν μεταξύ των δύο αυτών σημείων, καθώς και όσο μεγαλύτερο τμήμα μπορούν του παραλιακού μετώπου και του πεζόδρομου βόρεια και νότια της γέφυρας (παρακάτω ο χάρτης), και ανακηρύσσουν τη «Λαϊκή Δημοκρατία της Νάρβα» (NPR).
Το Μουσείο της Νάρβα είναι ένα σχετικά απομονωμένο κτίσμα, το οποίο μια σχετικά μικρή ομάδα ενόπλων, υποστηριζόμενη από εντατική δράση drones, πιθανότατα θα μπορούσε να κρατήσει για σημαντικό χρονικό διάστημα απέναντι σε χερσαίες δυνάμεις. Βρίσκεται επίσης πολύ κοντά στη γέφυρα της Νάρβα, με τον παραλιακό πεζόδρομο στην άλλη πλευρά, όπου μικρές, ελαφρά οπλισμένες ομάδες θα μπορούσαν να οχυρωθούν γρήγορα υπό την κάλυψη drones.
Οι πράκτορες πιθανότατα θα επιχειρούσαν να εγκατασταθούν σε διασκορπισμένες αμυντικές θέσεις γύρω από το μουσείο και κατά μήκος του παραλιακού μετώπου, οι οποίες θα ήταν δυσκολότερο να καταστραφούν από αεροπορικά πλήγματα ή πλήγματα μεγάλης εμβέλειας.
Η Εσθονία, όμως, θα πρέπει να ανακαταλάβει και να επανακτήσει τον πλήρη έλεγχο της επικράτειάς της, κάτι που οι ρωσικές μονάδες drones θα επιχειρήσουν να εμποδίσουν ανεξάρτητα από την τύχη των Ρώσων πρακτόρων.
Στη συνέχεια, οι Ρώσοι πράκτορες αυτοπροσδιορίζονται ως Ρώσοι πολίτες και καλούν τη Μόσχα να τους υπερασπιστεί απέναντι στις προσπάθειες των εσθονικών αρχών να τους εξουδετερώσουν. Το αίτημα γίνεται αμέσως δεκτό.
Το Κρεμλίνο ανακοινώνει ότι ρωσικές μονάδες drones και αεράμυνας έχουν αναλάβει την αποστολή να υπερασπιστούν τους Ρώσους πολίτες της NPR από βάσεις εντός της Ρωσίας και ότι ρωσικές στρατιωτικές δυνάμεις δεν έχουν εισέλθει και δεν πρόκειται να εισέλθουν σε εσθονικό έδαφος, εκτός εάν η Εσθονία κλιμακώσει την κρίση.
Η εσθονική αστυνομία και οι δυνάμεις που βρίσκονται στην περιοχή επιχειρούν να εκκαθαρίσουν γρήγορα τις κατειλημμένες θέσεις, αλλά δέχονται πυρά από μαχητές της NPR, που υποστηρίζονται από Ρώσους Spetsnaz και άλλα ειδικά στοιχεία και χερσαίες δυνάμεις που έχουν ήδη τοποθετηθεί στην Εσθονία ή κινούνται γρήγορα για να διασχίσουν τη γέφυρα από τη Ρωσία, χωρίς όμως οχήματα μάχης.
Ρωσικές μονάδες drones που επιχειρούν από τη Ρωσία αρχίζουν γρήγορα να πλήττουν τις εσθονικές δυνάμεις που προσπαθούν να εκκαθαρίσουν τις θέσεις, ενώ τα ρωσικά στοιχεία στη Νάρβα χρησιμοποιούν αποτελεσματικά και τα δικά τους τακτικά drones. Η κατάσταση μετατρέπεται γρήγορα σε ένα τοπικό αδιέξοδο, καθώς το εσθονικό προσωπικό που βρίσκεται άμεσα στην περιοχή δεν είναι προετοιμασμένο να αμυνθεί απέναντι σε μεγάλο όγκο ρωσικών επιθετικών FPV drones -συμπεριλαμβανομένων drones οπτικών ινών- που προστατεύουν τους μαχητές της NPR.
Το Κρεμλίνο καλεί σε αυτοσυγκράτηση και αποκλιμάκωση, υπό τον όρο ότι η Εσθονία θα αναγνωρίσει τις αξιώσεις της NPR για τον έλεγχο ολόκληρης της Νάρβα, και απαιτεί από όλο το εσθονικό στρατιωτικό, αστυνομικό και κυβερνητικό προσωπικό να αποχωρήσει από την περιοχή. Η Μόσχα απειλεί να εξαπολύσει διευρυμένη εκστρατεία πληγμάτων κατά των εσθονικών δυνάμεων εάν συνεχιστούν οι μάχες και να επεκτείνει περαιτέρω την εκστρατεία αυτή εναντίον οποιουδήποτε κράτους του ΝΑΤΟ εμπλακεί σε επιχειρήσεις κατά της NPR.
Η NPR και το Κρεμλίνο υποστηρίζουν ότι η κατάσταση στη Νάρβα αποτελεί εσωτερική υπόθεση που προέκυψε από την κακομεταχείριση Ρώσων πολιτών από την Εσθονία και αρνούνται ότι συνιστά ρωσική επίθεση κατά του ΝΑΤΟ. Αντιθέτως, ισχυρίζεται το Κρεμλίνο, πρόκειται για αμυντικό μέτρο ως απάντηση στην εσθονική επιθετικότητα.
Σε τι θα αποσκοπούσε η Ρωσία
Σύμφωνα με τους ειδικούς του Ινστιτούτου, οι στόχοι των Ρώσων θα ήταν τρεις. Να δημιουργήσουν μια κατάσταση de facto πολέμου με το ΝΑΤΟ, ώστε να την αξιοποιήσουν για σκοπούς εσωτερικής κινητοποίησης και για να δικαιολογήσουν μια νέα αναγκαστική επιστράτευση εφέδρων.
Δεύτερον το Κρεμλίνο θα ήθελε να απαξιώσει το Άρθρο 5, πραγματοποιώντας μια πραγματική πράξη επίθεσης και προκαλώντας την αποτυχία του ΝΑΤΟ να επικαλεστεί ή να εφαρμόσει αποτελεσματικά το Άρθρο 5 ως απάντηση.
Τρίτον να δημιουργήσουν μια κρίση στο εσωτερικό του NATO.
Η Ρωσία θα κατέφευγε σε μια περιορισμένη επίθεση, καθώς ήδη μεγάλο μέρος των δυνάμεών της είναι δεσμευμένες στην Ουκρανία. Με άλλα λόγια δεν θα ήταν διατεθειμένη για ευρύ πόλεμο.
Τι θα έκανε το NATO
Το παραπάνω σενάριο θα έθετε μια σειρά στρατηγικών και στρατιωτικών προκλήσεων, σύμφωνα με τους ειδικούς του Ινστιτούτου.
Η Εσθονία πιθανότατα θα επιδίωκε την ενεργοποίηση του Άρθρου 5, εκτός εάν το Ταλίν είχε λόγους να πιστεύει ότι δεν θα μπορούσε να επιτευχθεί συναίνεση εντός της Συμμαχίας για συλλογική δράση βάσει του Άρθρου 5.
Εναλλακτικά, η Εσθονία θα μπορούσε να αποφύγει να ζητήσει την ενεργοποίηση του Άρθρου 5 και να επιδιώξει βοήθεια από μεμονωμένα κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ.
Ωστόσο, για το Ινστιτούτο, η αποφυγή ενεργοποίησης του Άρθρου 5 απέναντι σε μια σαφή ρωσική επίθεση σε νατοϊκό έδαφος θα έπληττε επίσης σοβαρά τη χρησιμότητα και τη σημασία του Άρθρου 5.
Οι ρωσικές επιχειρήσεις γνωστικού πολέμου, με στόχο να παρουσιάσουν τη ρωσική επίθεση ως εσωτερική υπόθεση που προέκυψε από τις διώξεις της ρωσικής μειονότητας της Εσθονίας από το ίδιο το εσθονικό κράτος, πιθανότατα θα μπορούσαν να λειτουργήσουν αποπροσανατολιστικά και να προκαλέσουν καθυστερήσεις.
Αρκετά κράτη του ΝΑΤΟ, εκτιμά το ISW, πιθανότατα θα δίσταζαν να επικαλεστούν το Άρθρο 5 για μια περιορισμένη εισβολή, φοβούμενα τις συνέπειες που θα είχε η εικόνα ότι οδηγούν τη Συμμαχία σε πόλεμο πλήρους κλίμακας με τη Ρωσία. Οι πρόσφατες δηλώσεις του Σλοβάκου πρωθυπουργού Ρόμπερτ Φίτσο προς αυτή την κατεύθυνση προκαλούν ανησυχία ως προς το συγκεκριμένο ζήτημα.
Οι εντάσεις μεταξύ των κυβερνήσεων των ΗΠΑ και της Ευρώπης σχετικά με τις αντίστοιχες ευθύνες τους για την υπεράσπιση του εδάφους και του εναέριου χώρου του ΝΑΤΟ, ιδίως απέναντι σε μια τόσο περιορισμένη επίθεση, ενδέχεται να καθυστερήσουν ή να αποτρέψουν την αμερικανική εμπλοκή.
Επιπλέον, οι διαπραγματεύσεις μεταξύ των ΗΠΑ και των Ευρωπαίων συμμάχων τους θα μπορούσαν να προκαλέσουν σημαντικές καθυστερήσεις και να παρεμποδίσουν την ταχεία λήψη αποφάσεων και την άμεση στρατιωτική δράση.
Η παρουσία μη εσθονικών νατοϊκών δυνάμεων στην Εσθονία θα ανάγκαζε τα κράτη που συνεισφέρουν στρατεύματα να αποφασίσουν γρήγορα εάν θα υποστηρίξουν τις εσθονικές δυνάμεις στην απόκρουση της ρωσικής επίθεσης. Ενδέχεται μάλιστα να χρειαστεί να λάβουν τέτοιες αποφάσεις πριν το Βορειοατλαντικό Συμβούλιο ψηφίσει υπέρ της ενεργοποίησης του Άρθρου 5. Οι ρωσικές επιχειρήσεις γνωστικού πολέμου θα επικεντρώνονταν στην παράλυση μιας τέτοιας αντίδρασης.
Στρατιωτικά, το κρίσιμο δίλημμα για το ΝΑΤΟ θα προέκυπτε εάν οι ρωσικές μονάδες drones, επιχειρώντας από το ρωσικό έδαφος, εμπόδιζαν τις εσθονικές και συμμαχικές δυνάμεις να ανακαταλάβουν τη Νάρβα.
Σύμφωνα με το ISW, εάν τα διαθέσιμα συστήματα αντιμετώπισης drones δεν επαρκούσαν, η Συμμαχία θα μπορούσε να χρειαστεί να πλήξει τους Ρώσους χειριστές εντός της Ρωσίας. Μια τέτοια επιχείρηση θα μπορούσε να απαιτήσει ακόμη και πλήγματα κατά της ρωσικής αεράμυνας μέσα και γύρω από την Αγία Πετρούπολη, μετατρέποντας έτσι μια περιορισμένη εισβολή σε πολύ σοβαρότερη αντιπαράθεση ΝΑΤΟ–Ρωσίας.
Ποιο το δίδαγμα;
Ποιο είναι όμως το δίδαγμα από έναν τέτοιο υποθετικό σενάριο; Δεδομένου ότι υπερβολικά μεγάλο μέρος του σημερινού ευρωπαϊκού αμυντικού διαλόγου επικεντρώνεται σε επιλογές που θα ισοδυναμούσαν με κλιμάκωση, οι ειδικοί του Ινστιτούτου προτείνουν το εξής: Την έμφαση στην ταχεία ανάπτυξη συμμετρικών δυνατοτήτων όπως εκείνες που διαθέτουν οι ουκρανικές δυνάμεις.
«Τα κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ πρέπει να συνειδητοποιήσουν ότι, όσο μη ελκυστικά κι αν είναι για τον Πούτιν τα σενάρια κλιμάκωσης, πιθανότατα θα είναι πολύ πιο δύσκολα από πολιτική άποψη για τα ίδια τα κράτη του ΝΑΤΟ».
Εφόσον οι ρωσικές επιχειρήσεις «γνωστικού πολέμου» (μη συμβατικός πόλεμος όπου πεδίο μάχης είναι ο ανθρώπινος εγκέφαλος, με στόχο τη χειραγώγηση της σκέψης, των συναισθημάτων και της συμπεριφοράς) θα καταβάλουν κάθε προσπάθεια να αποτρέψουν ένα ή περισσότερα κράτη από το να ψηφίσουν υπέρ πληγμάτων εναντίον της Ρωσίας σε ένα τέτοιο σενάριο, το ΝΑΤΟ δεν θα πρέπει να βασίζεται στην υπόθεση ότι θα κερδίσει αυτές τις πολιτικές μάχες σε κάθε πρωτεύουσα κράτους-μέλους.
Έτσι, «η δυνατότητα αντιμετώπισης σεναρίων χαμηλού επιπέδου, όπως αυτά που περιγράφονται παραπάνω, με τακτικές δυνατότητες των οποίων η χρήση δεν απαιτεί ούτε την κινητοποίηση ούτε την άδεια ολόκληρης της Συμμαχίας, αποτελεί ουσιώδες στοιχείο τόσο της αποτροπής όσο και της απόκρουσης τέτοιων ενεργειών».
Βέβαια, όλη αυτή η φασαρία δημιουργείται, δίχως να υπάρχει ίχνος ύποπτων ρωσικών ενεργειών, όπως παραδέχεται και το ίδιο το ISW. Εφόσον το ίδιο το ινστιτούτο παραδέχεται ότι η Ρωσία έχει περιορισμένες επιλογές κλιμάκωσης, άραγε γιατί το Κρεμλίνο να ξεκινήσει μια ιστορία εισβολής, εάν δεν μπορεί στη συνέχεια να την ελέγξει. Η εισβολή στην Ουκρανία ήταν περίπτωση υπαρξιακής γεωπολιτικής ανάγκης, ενώ η Εσθονία δεν απειλεί στη καμία περίπτωση τη Ρωσία.
Ένα άλλο θολό σημείο της δυτικής ανάλυσης αφορά το οικονομικό σκέλος. Εάν η Ρωσία βρίσκεται πράγματι σε δεινή οικονομική θέση, όπως αναφέρουν αναρίθμητες δυτικές πηγές, τότε πως είναι δυνατόν να επιδιώξει το άνοιγμα ενός νέου μετώπου;
Στη Νάρβα οι Ρώσοι είχαν κατατροπωθεί στρατιωτικά το 1700 και ο Βλαντιμίρ Πούτιν το γνωρίζει πιθανότατα. Οι Δυτικοί όμως έχουν πιο κοντή μνήμη. Είναι αμφίβολο αν το Κρεμλίνο επιλέξει να δώσει μάχες περιττές.
