Πίσω από την αναμενόμενη επίδειξη ενότητας στη φετινή σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ, οι στρατιωτικές δυνάμεις της Ευρώπης αρχίζουν να σκέφτονται το αδιανόητο.
Η συγκέντρωση της Τρίτης στην Άγκυρα πραγματοποιείται μετά από 12 μήνες κατά τους οποίους οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχασαν την εμπιστοσύνη τους στην προθυμία του Αμερικανού Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ να προστρέξει σε βοήθεια των συμμάχων του. Αυτό, με τη σειρά του, προκάλεσε ερωτήματα που θα ήταν ασύλληπτα μόλις πριν από έναν χρόνο.
Πώς θα αμυνόταν η Ευρώπη χωρίς την Αμερική; Πώς θα πολεμούσε χωρίς την αμερικανική στρατιωτική ηγεσία και τη συντριπτική ισχύ πυρός που στηρίζουν το δόγμα του ΝΑΤΟ εδώ και γενιές;
Η Ευρώπη εξακολουθεί να παλεύει με τις οικονομικές και στρατιωτικές προεκτάσεις της ανάληψης μεγαλύτερου μέρους του βάρους εντός της συμμαχίας – πόσο μάλλον του να το πράξει χωρίς καθόλου τη συνδρομή των ΗΠΑ. Ωστόσο, δεδομένων των επικρίσεων του Τραμπ για τις αμυντικές δαπάνες και της έλλειψης ευρωπαϊκής στήριξης στον πόλεμό του στο Ιράν, οι ηγέτες της γηραιάς ηπείρου δεν μπορούν πλέον να αγνοούν το σενάριο όπου θα κληθούν να αποκρούσουν τη ρωσική επιθετικότητα με πολύ λιγότερη αμερικανική υποστήριξη – ή ενδεχομένως και με καθόλου.
“Δεν βρισκόμαστε καθόλου σε καλή κατάσταση”, δηλώνει ανώτερος Γάλλος αξιωματούχος. “Ο Τραμπ έχει πλέον το πάτημα που ήθελε [το Ιράν]. Ό,τι κι αν κάνουμε, θα λέει: “Το ΝΑΤΟ δεν μας συμπαραστάθηκε”.
Μια αναξιόπιστη και πιθανώς εχθρική Αμερική αναγκάζει τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες να προχωρήσουν σε ριζική επανεκτίμηση του τρόπου οργάνωσης της δικής τους ασφάλειας, σύμφωνα με συνεντεύξεις που παραχώρησαν περισσότεροι από δώδεκα διπλωμάτες, αξιωματούχοι άμυνας και στρατιωτικοί.
Οι συζητήσεις αυτές καλύπτουν όλο το φάσμα: από την πολιτική ηγεσία και τις δομές διοίκησης, μέχρι το δόγμα διεξαγωγής επιχειρήσεων και τις εξοπλιστικές προμήθειες.
Αναμένουν μικρότερη αμερικανική εμπλοκή, αλλά αυξημένη κινητοποίηση από την πλευρά της Ουκρανίας. Υποθέτουν επίσης ότι οι Ευρωπαίοι, μαζί με τους Καναδούς συμμάχους τους, θα αναγκαστούν τελικά να αλλάξουν προσέγγιση, είτε από επιλογή είτε από ανάγκη.
Επιπλέον, η συντριπτική υπεροχή σε συμβατικά στρατιωτικά μέσα δεν εγγυάται πλέον απαραίτητα την επιτυχία, όπως συνέβαινε στο παρελθόν. Αυτό φάνηκε καθαρά τόσο από την αντίσταση της Ουκρανίας απέναντι στη Ρωσία, όσο και από τα προσκόμματα που έχει θέσει το Ιράν στις ΗΠΑ.
Ορισμένοι αξιωματούχοι και αναλυτές εκτιμούν ότι η γηραιά ήπειρος θα πρέπει να διαμορφώσει ένα νέο ευρωπαϊκό δόγμα πολέμου. Αυτό θα βασίζεται σε ισχυρότερη περιφερειακή ηγεσία, όπλα χαμηλότερου κόστους, πιο αποδοτική παραγωγή και νέες στρατηγικές θωράκισης απέναντι στη ρωσική επιθετικότητα.
“Εξετάζουμε σοβαρά τη μορφή που θέλουμε να έχει η μελλοντική αμυντική στρατηγική της Ευρώπης”, δηλώνει ο Γάλλος αξιωματούχος. “Η μειωμένη παρουσία της Αμερικής δεν μεταφράζεται απλώς σε λιγότερα [αμερικανικά] στρατεύματα ή άρματα μάχης για την υποστήριξή μας· μας αναγκάζει να επανεξετάσουμε το πώς θα πολεμήσουμε, αν δεν χρειάζεται να πολεμάμε με το αμερικανικό πρότυπο”.
Για πολλούς Ευρωπαίους, η προοπτική να αντιμετωπίσουν μια επιθετική Ρωσία με ελάχιστη ή καθόλου αμερικανική βοήθεια φαντάζει άκρως ανησυχητική.
Καθώς η κυβέρνηση Τραμπ επιθυμεί μια ταχύτερη – και ενδεχομένως απότομη – αποχώρηση των αμερικανικών στρατευμάτων από την Ευρώπη σε σύγκριση με τις επιδιώξεις του ίδιου του αμερικανικού στρατού, διανύουμε μια “ασυνήθιστα επικίνδυνη συγκυρία”. Αυτή τη στιγμή θα μπορούσε να εκμεταλλευτεί η Μόσχα για να δοκιμάσει τις αντοχές της ευρωπαϊκής ασφάλειας, προειδοποιεί ανώτατος Βρετανός αξιωματούχος, προσθέτοντας: “Οφείλουμε να είμαστε προετοιμασμένοι για αυτό”.
Σε ορισμένες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες επικρατεί ακόμη νευρικότητα όσον αφορά την ανοιχτή προετοιμασία για έναν περιορισμένο ρόλο των ΗΠΑ στην άμυνα της ηπείρου, υπό τον φόβο μήπως κάτι τέτοιο λειτουργήσει ως αυτοεκπληρούμενη προφητεία.
Ωστόσο, η Αλεξάνδρα ντε Χουπ Σέφερ, πρόεδρος του German Marshall Fund, επισημαίνει ότι η γηραιά ήπειρος θα πρέπει να αντιμετωπίσει τη συγκεκριμένη συγκυρία ως ευκαιρία και όχι ως ένα “παράθυρο ευαλωτότητας”, το οποίο πηγάζει από το ότι “οι Ευρωπαίοι δεν ξέρουν πώς να δράσουν και πανικοβάλλονται”.
Η ίδια υποστηρίζει ότι μια πιο προνοητική στάση θα μπορούσε να εξασφαλίσει χρόνο στην Ευρώπη, ώστε να προετοιμαστεί για τη μεταβίβαση των αμυντικών ευθυνών από τις ΗΠΑ.
Η Ευρώπη, μόνη της;
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες θα προσπαθήσουν να πείσουν τον Τραμπ στη Σύνοδο Κορυφής της Άγκυρας ότι αναλαμβάνουν το μερίδιο ευθύνης που τους αναλογεί. Συνολικά, τα μέλη του ΝΑΤΟ πλην των ΗΠΑ αύξησαν τις αμυντικές τους δαπάνες κατά 20% ετησίως τα τελευταία δύο χρόνια. Πρόκειται για ένα εξοπλιστικό πρόγραμμα που, σύμφωνα με τον Γενικό Γραμματέα του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε, στηρίζει 195.000 θέσεις εργασίας στις ΗΠΑ.
“Η Ευρώπη κάνει πραγματικά ένα βήμα μπροστά, αναλαμβάνοντας πιο ενεργό ηγετικό ρόλο, αλλά… με μια ισχυρή παρουσία συμβατικών δυνάμεων των ΗΠΑ στην Ευρώπη”, δηλώνει ο Ρούτε.
Το ερώτημα είναι πόσο ισχυρή θα είναι αυτή η παρουσία και αν η Ευρώπη μπορεί πράγματι να υπολογίζει σε αυτήν.
Στην περσινή Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στη Χάγη, οι Ευρωπαίοι ηγέτες εξασφάλισαν την εκ νέου δέσμευση του Τραμπ στη συμμαχία, με αντάλλαγμα την υπόσχεση να διαθέσουν το 5% του ΑΕΠ τους για την άμυνα και την ανθεκτικότητα έως το 2035.
Ωστόσο, κάθε αίσθηση ανακούφισης εξανεμίστηκε γρήγορα από την προφανή ετοιμότητά του να συνάψει μια ειρηνευτική συμφωνία με τη Ρωσία, δυσμενή για την Ουκρανία. Σε αυτό προστέθηκε μια στρατηγική εθνικής ασφάλειας των ΗΠΑ, ανοιχτά εχθρική προς την Ευρώπη, και, κυρίως, η απειλή του για χρήση βίας κατά της Δανίας με σκοπό τον έλεγχο της Γροιλανδίας.
Φέτος, οι ΗΠΑ ακύρωσαν επίσης αναπτύξεις στρατευμάτων, περιέκοψαν δυνάμεις που είχαν διατεθεί στο ΝΑΤΟ και ξεκίνησαν μια εξάμηνη επανεκτίμηση της στρατιωτικής τους παρουσίας στην Ευρώπη. Πρόκειται για μια δοκιμασία στην οποία, όπως δήλωσε ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ, “ορισμένες χώρες θα αποτύχουν και άλλες θα πετύχουν”.
Η Rachel Ellehuus, πρώην αξιωματούχος του αμερικανικού Πενταγώνου και νυν γενική διευθύντρια του Royal United Services Institute στο Λονδίνο, περιγράφει την αναθεώρηση του Χέγκσεθ ως “τη βόμβα που αναμένεται να εκραγεί”.
Τα αμυντικά σχέδια του ΝΑΤΟ, τα οποία εγκρίθηκαν από τους ηγέτες μόλις πριν από έναν χρόνο, βασίζονταν στην παραδοχή ότι οι ΗΠΑ θα επωμίζονταν σχεδόν το 40% του πολεμικού βάρους. Πλέον, αυτό το μερίδιο είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα συρρικνωθεί.
Ένα επιπλέον σοκ προκάλεσε η ραγδαία εξάντληση των αποθεμάτων οπλισμού των ΗΠΑ και των συμμάχων τους στον Κόλπο κατά τον πόλεμο με το Ιράν. Παρά τις δηλώσεις του Ρούτε για τεράστιες αμερικανικές παραγγελίες, οι Ευρωπαίοι αγοραστές ενημερώθηκαν ότι θα χρειαστεί να περιμένουν αρκετά χρόνια για τις παραδόσεις αμερικανικού εξοπλισμού, γεγονός που τους αναγκάζει να στραφούν σε εγχώριες εναλλακτικές λύσεις.
Οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι δηλώνουν πλέον ότι η εστίαση πρέπει να ξεπεράσει την απλή ενίσχυση των στρατιωτικών δυνατοτήτων.
“Η Γροιλανδία έφερε την ευρωπαϊκοποίηση του ΝΑΤΟ στο επίκεντρο της ατζέντας”, επισημαίνει ο Γάλλος αξιωματούχος. “Το Ιράν παραμέρισε την ευρωπαϊκοποίηση. Ωστόσο, αυτή αποτελεί ολοένα και περισσότερο τον μοναδικό τρόπο για να σωθεί η Συμμαχία”.
Στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες υπάρχει ελάχιστη στήριξη στο ενδεχόμενο να αναλάβει η ΕΕ αναβαθμισμένο ρόλο στις στρατιωτικές επιχειρήσεις. Αντίθετα, στόχος είναι η διάσωση του ΝΑΤΟ μέσα από τον περιορισμό της αμερικανικής κυριαρχίας σε αυτό.
“Οφείλουμε να επανεξετάσουμε τον ρόλο της Ευρώπης στη δομή διοίκησης του ΝΑΤΟ και να τον θωρακίσουμε”, αναφέρει ο Βρετανός αξιωματούχος.
Η αντικατάσταση των αμερικανικών δυνάμεων και των κρίσιμων μέσων υποστήριξης – όπως οι πληροφορίες, η αναγνώριση, η αεράμυνα και ο εναέριος ανεφοδιασμός – θα παραμείνει απλή επιδίωξη, εκτός εάν οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις επιταχύνουν την αύξηση των αμυντικών τους δαπανών.
Η Γερμανία και οι Σκανδιναβοί και Βαλτικοί γείτονές της πραγματοποιούν μεγάλες αμυντικές δαπάνες, με τις στρατιωτικές δαπάνες του Βερολίνου να αναμένεται να αγγίξουν το 3,5% του ΑΕΠ έως το 2029, πολύ νωρίτερα από το έτος-στόχο του ΝΑΤΟ για το 2035.
Ωστόσο, η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο, τα δύο στρατιωτικά «βαριά χαρτιά» της Ευρώπης, βρίσκονται ξεκάθαρα εκτός τροχιάς. Προβλέπεται να δαπανήσουν μόλις το 2,5% και 2,7% του ΑΕΠ αντίστοιχα έως το 2030. Ακόμη και η Γερμανία, όμως, στερείται ενός μακροπρόθεσμου σχεδιασμού χρηματοδότησης.
Εντούτοις, αν και η αύξηση των κονδυλίων είναι απαραίτητη, δεν είναι πλέον αρκετή.
“Για μένα το βασικό ερώτημα είναι αν το ΝΑΤΟ πρέπει απλώς να στηρίζεται σε ευρωπαϊκούς πόρους ή να διοικείται ολοένα και περισσότερο από την Ευρώπη”, αναφέρει η Jana Puglierin από το think tank του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων στο Βερολίνο.
Η εστίαση αποκλειστικά στις δαπάνες και τις επιχειρησιακές δυνατότητες μοιάζει με την προσθήκη ευρωπαϊκών μυών σε ένα σώμα που εξακολουθεί να εξαρτάται από έναν αναξιόπιστο αμερικανικό εγκέφαλο, σημειώνει η ίδια.
Η Puglierin τάσσεται υπέρ της αξιοποίησης των πρόσφατων τοποθετήσεων Ευρωπαίων στα τρία επιχειρησιακά αρχηγεία του ΝΑΤΟ – στο Brunssum της Ολλανδίας, στη Νάπολη της Ιταλίας και στο Νόρφολκ των ΗΠΑ.
Η ίδια και οι συντάκτες πρόσφατης μελέτης υποστηρίζουν ότι κάθε αρχηγείο θα πρέπει να είναι σε θέση να ηγηθεί επιχειρήσεων μεγάλης κλίμακας – χωρίς την ανώτατη διοίκηση του Ανώτατου Συμμαχικού Διοικητή Ευρώπης του ΝΑΤΟ, ο οποίος είναι Αμερικανός αξιωματικός.
Τέλος εποχής για τη συντριπτική ισχύ
Τον Απρίλιο, άρματα μάχης Challenger 2 της 3ης Μεραρχίας του Βρετανικού Στρατού διέσχισαν με ορμή τα σύνορα της Εσθονίας, προελαύνοντας προς μια ρωσική γραμμή χαρακωμάτων έξω από ένα βομβαρδισμένο χωριό.
Μπροστά τους, ένα ρωσικό τανκ T-90 έβγαζε μαύρο καπνό από την εξάτμιση καθώς οπισθοχωρούσε για να βγει εκτός βεληνεκούς. Στον ουρανό, ο αέρας έσφυζε από drones: αναγνωριστικά αεροσκάφη σταθεράς πτέρυγας, τετρακόπττερα, αλλά και drones καμικάζι. Όλα τους μετέδιδαν ζωντανή εικόνα στους διοικητές που, σκυμμένοι πάνω από τάμπλετ και φορητούς υπολογιστές, κατηύθυναν πλήγματα και παρακολουθούσαν την εξέλιξη της μάχης σχεδόν δευτερόλεπτο προς δευτερόλεπτο.
Ευτυχώς, τίποτα από όλα αυτά δεν ήταν πραγματικό. Κάτω από τη μεγάλη σκηνή σε σχήμα τανκ, το T-90 δεν ήταν παρά ένα Land Rover. Το χωριό, που θύμιζε Ανατολική Ευρώπη, ήταν το Copehill Down· ένα πεδίο εκπαίδευσης του βρετανικού στρατού που κατασκευάστηκε κατά τον Ψυχρό Πόλεμο και πλέον έγινε ξαφνικά και πάλι επίκαιρο. Έπειτα από τρεις δεκαετίες προετοιμασίας για επιχειρήσεις καταστολής ανταρτών, το ΝΑΤΟ βρίσκεται ξανά αντιμέτωπο με την προοπτική ενός πολέμου υψηλής έντασης εναντίον της Ρωσίας – κάτι που ανέκαθεν αποτελούσε τον βασικό λόγο ύπαρξής του.
Ωστόσο, ανώτατοι διοικητές και πολιτικοί παραδέχονται ότι το δόγμα της Συμμαχίας είναι παρωχημένο. Διαθέτει ακατάλληλη τεχνολογία, ενώ πλέον η συμμετοχή των ΗΠΑ τίθεται όλο και περισσότερο εν αμφιβόλω.
Η άσκηση στο Copehill Down – στην οποία έδωσαν το παρών στρατιωτικοί αξιωματούχοι από περίπου δώδεκα χώρες του ΝΑΤΟ – εντασσόταν στο πλαίσιο της προσπάθειας να αξιοποιηθούν τα διδάγματα από την Ουκρανία. Εκεί, τα φθηνά και αναλώσιμα drones, σε συνδυασμό με αισθητήρες και δικτυωμένα δεδομένα, έχουν καθηλώσει τις ρωσικές προελάσεις· μια πραγματικότητα που οι διοικητές του ΝΑΤΟ μόλις τώρα αρχίζουν να συνειδητοποιούν και να προσμετρούν στα σχέδιά τους.
Σε μια πρόσφατη άσκηση στη Σουηδία, οι δυνάμεις της χώρας ήρθαν αντιμέτωπες με μια ουκρανική μονάδα drones, η οποία και επικράτησε κατά κράτος.
“Θα μπορούσε κανείς να πει ότι στο ΝΑΤΟ η τακτική και επιχειρησιακή μας σκέψη σταμάτησε κάπου το 1991. Στην πραγματικότητα, ελάχιστα πράγματα άλλαξαν μετά τον Πρώτο Πόλεμο του Κόλπου”, δήλωσε τον Ιούνιο ο Johnny Stringer, αναπληρωτής ανώτατος διοικητής των συμμαχικών δυνάμεων στην Ευρώπη, σε συνέδριο του RUSI στο Λονδίνο. “Απλώς τελειοποιούμε το ίδιο δόγμα εδώ και 35 χρόνια, όμως τώρα πρέπει να κάνουμε κάτι διαφορετικό”.
Χωρίς τις ΗΠΑ, η κατάσταση θα ήταν πράγματι εντελώς διαφορετική. Αυτό ίσως σήμαινε ότι το ΝΑΤΟ θα έπρεπε να μάθει να μάχεται αποκλειστικά με τα μέσα που ήδη διαθέτει, αναζητώντας έμπνευση όχι μόνο στην Ουάσιγκτον, αλλά και στο Κίεβο.
Ο Ruben Stewart από το Διεθνές Ινστιτούτο Στρατηγικών Μελετών (IISS) επιχείρησε πρόσφατα να δείξει πώς, σε μια βραχυπρόθεσμη πολεμική σύρραξη, τα ευρωπαϊκά κράτη θα μπορούσαν να παρατάξουν συμβατική δύναμη πυρός ισάξια με εκείνη της Ρωσίας.
Ωστόσο, ο ίδιος υποστηρίζει ότι χωρίς την αμερικανική υποστήριξη, οι ευρωπαϊκές δυνάμεις θα ήταν πολύ λιγότερο συντονισμένες, η συλλογή πληροφοριών και η επιτήρηση θα παρουσίαζαν ελλείψεις, οι διαδικασίες στοχοποίησης θα ήταν πιο αργές και η λήψη αποφάσεων πολύ πιο διστακτική.
Δίχως τις αμερικανικές επιχειρησιακές δυνατότητες για την εξουδετέρωση της ρωσικής αεράμυνας, οι Ευρωπαίοι ενδέχεται να δυσκολευτούν να εξασφαλίσουν αεροπορική υπεροχή, γεγονός που καθιστά τις επίγειες επιχειρήσεις πιο ριψοκίνδυνες.
Ένας δεύτερος ανώτατος Βρετανός αξιωματούχος επισημαίνει: “Το αμερικανικό δόγμα πολέμου βασίζεται στην άσκηση συντριπτικής ισχύος στο κέντρο βάρους του αντιπάλου, ώστε να του αφαιρεθεί η ικανότητα μάχης. Οι Ευρωπαίοι δεν έχουν τη δυνατότητα να εφαρμόσουν τέτοια καθολική ισχύ. Θα πρέπει, αντίθετα, να επικεντρωθούν στην ανάσχεση του εχθρού, στη δημιουργία τακτικών διλημμάτων και στην προβολή μιας άμυνας τύπου “σκαντζόχοιρου” [σ.σ. ισχυρή περιμετρική άμυνα]”.
Το ΝΑΤΟ υιοθετεί ήδη αυτή τη φιλοσοφία, ωθούμενο από την ηγεσία του αμερικανικού στρατού, προσθέτει ο αξιωματούχος.
Ο στρατηγός Christopher Donahue, ο οποίος αποχωρεί αυτή την εβδομάδα από τη διοίκηση των χερσαίων δυνάμεων του ΝΑΤΟ, βρίσκεται στο τιμόνι της “Πρωτοβουλίας Αποτροπής της Ανατολικής Πτέρυγας”. Το συγκεκριμένο πρόγραμμα στοχεύει στην ανάσχεση μιας ενδεχόμενης ρωσικής εισβολής μέσα από οχυρωματικά έργα, καθολική επιτήρηση, συστήματα στοχοποίησης με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης, καθώς και με φθηνά drones και πυραύλους μαζικής παραγωγής – μια στρατηγική που δοκιμάστηκε πρώτη φορά στην Ουκρανία.
Ανώτατοι αξιωματικοί κρατών του ΝΑΤΟ επισημαίνουν ότι το επιχειρησιακό δόγμα της Συμμαχίας χρήζει άμεσης επικαιροποίησης. Η ικανότητα επιβίωσης των τεθωρακισμένων και των οχημάτων μάχης απέναντι σε μαζικές επιθέσεις drones κρίνεται, στην καλύτερη περίπτωση, αμφίβολη. Ωστόσο, πολλοί διοικητές τονίζουν ότι η λύση δεν βρίσκεται στην τυφλή αντιγραφή των ουκρανικών τακτικών, αλλά στην επιστράτευση των νέων τεχνολογιών για τη θωράκιση των ελισσόμενων μονάδων κρούσης.
“Η φιλοσοφία πίσω από τις μελλοντικές εξοπλιστικές ανάγκες δεν συνοψίζεται στο δίλημμα “άρματα μάχης ή drones”. Απαιτεί άρματα μάχης και drones”, δηλώνει ανώτερος αξιωματικός ευρωπαϊκού στρατού. “Το ζητούμενο είναι η υβριδοποίηση των επιχειρησιακών δυνατοτήτων”.
Στο πλαίσιο της άσκησης “Copehill Down”, ο υποστράτηγος Olly Brown, διοικητής της 3ης Μεραρχίας του βρετανικού στρατού, υποστήριξε ότι μία από τις κυριότερες προκλήσεις είναι η αποτροπή της εξουδετέρωσης των τεθωρακισμένων οχημάτων από drones.
“Το πραγματικό δίδαγμα από τη σύγκρουση στην Ουκρανία δεν είναι ότι ένας κατεξοχήν στατικός πόλεμος φθοράς είναι απαραίτητα αναπόφευκτος λόγω της ευρείας εξάπλωσης των ένοπλων, μη επανδρωμένων συστημάτων που βλέπουμε εκεί – αν και αυτό αποτελεί αναμφίβολα ένα πρόβλημα που καλούμαστε να ξεπεράσουμε”, επισημαίνει. “Είναι ότι δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να επιτρέψουμε στους εαυτούς μας να εγκλωβιστούν σε μια τέτοιου είδους αναμέτρηση”.
Όπλα “απλώς επαρκή” για τη δουλειά
Η άμυνα της Ουκρανίας απέναντι στη γενικευμένη ρωσική εισβολή, η οποία διανύει πλέον το πέμπτο έτος της, έχει μετατραπεί σε ένα παγκόσμιο μοντέλο για τον τρόπο με τον οποίο ενδέχεται να διεξαχθούν οι μελλοντικοί πόλεμοι.
“Ο πόλεμος στην Ουκρανία δεν αποτελεί πια μια περιφερειακή σύγκρουση. Έχει εξελιχθεί σε ένα πεδίο παγκόσμιας μάθησης”, επισημαίνει ανώτερος στρατιωτικός αξιωματούχος του ΝΑΤΟ. “Η Ρωσία, η Κίνα, το Ιράν και η Βόρεια Κορέα δεν είναι απλοί θεατές αυτού του πολέμου. Διδάσκονται από αυτόν, στηρίζουν η μία την άλλη, ανταλλάσσουν τεχνολογία και προσαρμόζονται”.
Ο ίδιος αξιωματούχος προσθέτει: “Καθήκον μας είναι να πάρουμε αυτά τα μαθήματα προτού αναγκαστούμε να τα πάθουμε οι ίδιοι στην πράξη”.
Πράγματι, το ΝΑΤΟ έχει ιδρύσει ένα κέντρο αναλύσεων στο Μπίντγκοστς της κεντρικής Πολωνίας, με σκοπό τη μελέτη του πολέμου και την εξαγωγή συμπερασμάτων για μελλοντικές συγκρούσεις.
Το κέντρο υλοποιεί ένα πρόγραμμα για τις βόμβες ολίσθησης – τα χαμηλού κόστους βλήματα που χρησιμοποιεί η Ρωσία με ολέθρια αποτελέσματα στην Ουκρανία – και συνεργάζεται με το Κίεβο για τον εντοπισμό και την εξουδετέρωσή τους, με απώτερο στόχο την ανάπτυξη ανάλογων δυνατοτήτων για το ΝΑΤΟ.
Η αντίσταση του Κιέβου, η οποία πλέον χρηματοδοτείται σε μεγάλο βαθμό από την Ευρωπαϊκή Ένωση, εξασφαλίζει παράλληλα στην Ευρώπη τον απαραίτητο χρόνο για να επανεξοπλιστεί.
“Η ασφάλεια του ΝΑΤΟ και της Ουκρανίας είναι παράλληλες και άρρηκτα συνδεδεμένες”, επισημαίνει ανώτερος Βρετανός αξιωματούχος. “Πριν από έναν χρόνο δεν το βλέπαμε έτσι. Μια ισχυρή Ουκρανία εξυπηρετεί τα ευρωπαϊκά συμφέροντα με πολλούς τρόπους, κυρίως επειδή καθηλώνει σημαντικές ρωσικές δυνάμεις”.
Καθώς οι δυναμικές αμυντικές βιομηχανίες της Ουκρανίας αναδεικνύονται σε ζωτικό κομμάτι της ευρωπαϊκής άμυνας, οι Ευρωπαίοι αρχίζουν να ελκύονται από τη φιλοσοφία του Κιέβου για “αρκούντως αποτελεσματικά” (good enough), αλλά σαφώς οικονομικότερα drones και πυραύλους.
Την ίδια στιγμή, η Τουρκία – μία από τις ισχυρότερες στρατιωτικές δυνάμεις του ΝΑΤΟ – διαθέτει έναν αναπτυσσόμενο, καινοτόμο και χαμηλού κόστους αμυντικό τομέα, ο οποίος, όπως υποστηρίζει η Άγκυρα, μπορεί να διαδραματίσει αναγκαίο ρόλο στον επανεξοπλισμό της Ευρώπης.
Οι ταχύτατοι κύκλοι καινοτομίας και προμηθειών της Ουκρανίας έχουν εντείνει τη δυσαρέσκεια για τις δυσκίνητες ευρωπαϊκές γραφειοκρατικές διαδικασίες και την αποσπασματική ενίσχυση της βιομηχανικής τους παραγωγής.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο νέος ουκρανικός πύραυλος cruise Flamingo. Πρόκειται για μια ογκώδη, φθηνότερη εναλλακτική απέναντι στην αμερικανική τεχνολογία, η οποία βελτιώνεται σε ακρίβεια μετά από ένα αβέβαιο ξεκίνημα, και για την πιστοποίηση της οποίας το Κίεβο χρειάστηκε μόλις πέντε εβδομάδες.
Η γερμανική Diehl Defence εξετάζει πλέον την εγχώρια παραγωγή των πυραύλων Flamingo, αποτελώντας μία από τις πολλές εταιρείες της χώρας που επιδιώκουν συμφωνίες συμπαραγωγής ή κοινοπραξίες με ουκρανικές αμυντικές βιομηχανίες.
Η Ουκρανία «κατανόησε ότι οι ριζικές αλλαγές στην προμήθεια καινοτόμων όπλων μεταβάλλουν ολόκληρο το δόγμα του σύγχρονου πολέμου», δήλωσε τον περασμένο μήνα ο Andrius Kubilius, Επίτροπος Άμυνας της ΕΕ. “Χάρη στον μετασχηματισμό του πολεμικού της δόγματος, η Ουκρανία επικρατεί”, τόνισε σε συνέδριο στο Παρίσι, προτρέποντας την Ευρώπη να ακολουθήσει το παράδειγμά της.
“Το πλεονέκτημα της Ουκρανίας είναι ότι γνωρίζει πολύ καλά τι είδους πόλεμο διεξάγει. Έχει την ικανότητα να προσαρμόζεται, να απαντά και να εξελίσσεται σε πραγματικό χρόνο”, επισημαίνει ανώτερος Ευρωπαίος στρατιωτικός αξιωματούχος.
“Για να είμαστε ειλικρινείς, εμείς δεν γνωρίζουμε τι είδους πόλεμο διεξάγουμε αυτή τη στιγμή, πόσο μάλλον τι είδους πόλεμο ίσως αναγκαστούμε να πολεμήσουμε στο μέλλον. Επομένως, είναι εξαιρετικά δύσκολο να αποφασίσουμε πού και πώς ακριβώς πρέπει να επενδύσουμε”, προσθέτει ο αξιωματούχος. “Μπορούμε όμως να προσπαθήσουμε να διαμορφώσουμε τον πόλεμο του μέλλοντος μέσα από τις τρέχουσες εξοπλιστικές μας επιλογές”.
Έλλειμμα εμπιστοσύνης εντός της Ευρώπης
Παρόλο που Παρίσι, Λονδίνο και Βερολίνο συμφωνούν όλο και περισσότερο στην ανάγκη ανάληψης μεγαλύτερης ευθύνης για τη συμβατική άμυνα, οι αξιωματούχοι επισημαίνουν ότι τα πρακτικά βήματα υλοποίησης παραμένουν ανεπαρκή. Πολλοί Ευρωπαίοι ηγέτες, εγκλωβισμένοι σε εγχώρια προβλήματα και με χαμηλά ποσοστά στις δημοσκοπήσεις, στερούνται του πολιτικού κεφαλαίου που απαιτείται για να προωθήσουν την ευρωπαϊκή αμυντική ενοποίηση.
Η Puglierin, από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων (ECFR), τονίζει ότι το κύριο εμπόδιο παραμένει η έλλειψη αμοιβαίας εμπιστοσύνης μεταξύ των ευρωπαϊκών κρατών.
“Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι η εμπιστοσύνη”, αναφέρει. “Πολλές χώρες βασίζονταν ανέκαθεν περισσότερο στις ΗΠΑ παρά στους Ευρωπαίους εταίρους τους για την ασφάλειά τους. Τώρα αντιλαμβάνονται ότι αυτή η τυφλή εμπιστοσύνη προς την Ουάσιγκτον δεν δικαιολογείται πλέον. Αυτό, όμως, δεν μεταφράζεται αυτόματα σε μεγαλύτερη εμπιστοσύνη μεταξύ τους”.
Από την άλλη, ο Γάλλος αναλυτής σε θέματα Άμυνας François Heisbourg υποστηρίζει ότι, μετά την κατάρρευση της αξιοπιστίας της αμερικανικής ηγεσίας, η ευρωπαϊκή συνεργασία αποτελεί μονόδρομο.
“Δεν μπορούμε να περιμένουμε βοήθεια από τον Τραμπ σε αυτόν τον τομέα”, επισημαίνει. “Θα πρέπει να αναλάβουμε οι ίδιοι δράση, προφανώς εντός του ΝΑΤΟ, αλλά σε μια συμμαχία όπου οι Αμερικανοί θα έχουν πλέον μειωμένο ρόλο”.
Γραφήματα: Keith Fray
