Οι μέγιστοι χρόνοι αναμονής στα μεγάλα ευρωπαϊκά αεροδρόμια διπλασιάστηκαν φέτος το καλοκαίρι σε σχέση με πέρυσι μετά την εφαρμογή του νέου συστήματος ελέγχου της ΕΕ για τις χώρες εκτός ζώνης Σένγκεν.
Σύμφωνα με δεδομένα της εταιρείας ανάλυσης ταξιδιών Qsensor που παρουσιάζουν οι FT, ο μέγιστος χρόνος αναμονής στη Φρανκφούρτη έφτασε τα 120 λεπτά τον Ιούλιο, κατά τη διάρκεια της τουριστικής αιχμής, από 60 λεπτά ένα χρόνο νωρίτερα.
Στο δε Μόναχο, οι μέγιστοι χρόνοι αναμονής διπλασιάστηκαν από 31 σε 60 λεπτά. Στο αεροδρόμιο του Άμστερνταμ, η αύξηση ήταν εξίσου έντονη, από 80 σε 120 λεπτά.
Σε τουριστικά αεροδρόμια της νότιας Ευρώπης (Ρώμη, Πορτογαλία, Ισπανία), οι χρόνοι ελέγχου για επιβάτες τρίτων χωρών (όπως από το Ηνωμένο Βασίλειο, τις ΗΠΑ και την Τουρκία) τριπλασιάστηκαν σε ορισμένες περιπτώσεις, φτάνοντας κατά περιόδους ακόμη και τις 4 με 5 ώρες, με αποτέλεσμα πολλοί επιβάτες να χάνουν τις πτήσεις τους.
Τα τουριστικά γραφεία είχαν επανειλημμένα προειδοποιήσει ότι το νέο σύστημα θα δημιουργούσε μεγάλες καθυστερήσεις.
Η ΕΕ έβαλε σε εφαρμογή τον Απρίλιο το νέο Σύστημα Εισόδου/Εξόδου (EES), το οποίο υποχρεώνει επιβάτες από το Ηνωμένο Βασίλειο και άλλες χώρες εκτός ΕΕ να καταχωρούν δακτυλικά αποτυπώματα, προσωπική τους φωτογραφία και προσωπικά στοιχεία κατά την πρώτη τους άφιξη σε ηλεκτρονικά κιόσκια. Στη συνέχεια οι επιβάτες εκτός Σένγκεν υποχρεούνται να καταγράφουν ηλεκτρονικά κάθε είσοδο και έξοδο στην ΕΕ, αντικαθιστώντας με αυτόν τον τρόπο τη χειροκίνητη σφράγιση διαβατηρίου.
Βρετανοί τουρίστες ανέφεραν στη DailyMail πως αντιμετώπισαν ουρές έως και δύο ωρών στο Ελ. Βενιζέλος κατά το άνοιγμα της τουριστικής περιόδου. Η βρετανική εφημερίδα αναφέρει πως οι Βρετανοί επισκέπτες λάμβαναν το εξής μήνυμα: “Οι επιβάτες παρακαλούνται να φτάνουν στο αεροδρόμιο τουλάχιστον δυόμισι ώρες πριν από την προγραμματισμένη αναχώρησή τους, προκειμένου να ολοκληρώσουν εγκαίρως: το check-in, τον έλεγχο ασφαλείας και τον έλεγχο διαβατηρίων, όπου απαιτείται”.
Οι χερσαίες διελεύσεις, όπως το Γιβραλτάρ ή οι διαδρομές της Μάγχης προς τη Γαλλία, έχουν την ίδια απαίτηση εγγραφής για όποιον διασχίζει τη Γαλλία με αυτοκίνητο, λεωφορείο ή πλοίο.
Μεγάλες αεροπορικές εταιρείες όπως η Ryanair χαρακτήρισαν το σύστημα “σχεδιασμένο εντελώς λάθος”. Η Ryanair δια του CEO της Michael O’Leary ανέφερε πως η καταχώρηση θα έπρεπε να γίνεται μόνο με τρόπο διαδικτυακό. “Μόνο οι Ευρωπαίοι θα εφεύρισκαν τέτοιες ανοησίες”, είπε σε επενδυτές τον περασμένο μήνα, σημειώνοντας ότι η εταιρεία έχει παρατηρήσει σημαντικές ουρές σε περίπου 15 αεροδρόμια.
Το σύστημα εισόδου και εξόδου, που σχεδιάστηκε μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις του 2015, εφαρμόστηκε σταδιακά από τον Οκτώβριο του 2025 σε 29 ευρωπαϊκές χώρες, αλλά έχει τεθεί σε πλήρη λειτουργία από τις 10 Απριλίου του τρέχοντος έτους. Καταγράφει υπηκόους τρίτων χωρών που ταξιδεύουν για σύντομα χρονικά διαστήματα (έως 90 ημέρες σε οποιαδήποτε περίοδο 180 ημερών), ενώ ως υπήκοος τρίτης χώρας ορίζεται ένα άτομο που δεν έχει την υπηκοότητα χώρας της Ευρωπαϊκής Ένωσης – συμπεριλαμβανομένου του Ηνωμένου Βασιλείου, της Ισλανδίας, του Λιχτενστάιν, της Νορβηγίας ή της Ελβετίας.
Το EES στοχεύει “στην ενίσχυση της συνοριακής ασφάλειας, καταγράφοντας ποιοι εισέρχονται και εξέρχονται από την ΕΕ, εντοπίζοντας υπερβάσεις ισχύος βίζας και βοηθώντας στον εντοπισμό καταζητούμενων”. Ωστόσο, όπως γίνεται αντιληπτό, η εφαρμογή του χαρακτηρίζεται ήδη από μεγάλες καθυστερήσεις, τεχνικά προβλήματα και δυσλειτουργίες
Στο Μόναχο και σε άλλα αεροδρόμια οι αυξημένοι χρόνοι αναμονής σχετίζονται με το γεγονός πως πολλά από τα ηλεκτρονικά κιόσκια δεν λειτουργούν σωστά, παρουσιάζουν καθυστερήσεις ή δεν είναι αρκετά για να εξυπηρετήσουν τον τεράστιο όγκο επισκεπτών. Πολλά αεροδρόμια έχουν απενεργοποιήσει προσωρινά τμήματα των ελέγχων EES, χωρίς να προχωρούν σε συλλογή δακτυλικών αποτυπωμάτων κατά τις ώρες αιχμής για να μειώσουν τις ουρές, κάτι που έγινε και στο Ελ. Βενιζέλος. Αυτή η εξαίρεση εγκρίθηκε για την τουριστική περίοδο του καλοκαιριού και λήγει τον Σεπτέμβριο, αν και οκτώ κράτη μέλη της ΕΕ καθώς και η Ελβετία έχουν ζητήσει από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να την παρατείνει. Η Επιτροπή εξετάζει τώρα ενδεχόμενη παράταση.
Σε επιστολή προς τον Ευρωπαίο Επίτροπο Εσωτερικών Υποθέσεων και Μετανάστευσης, Magnus Brunner, η Ιταλία, η Γαλλία, η Γερμανία, το Βέλγιο, Η Ολλανδία, η Ελλάδα, η Μάλτα, η Πορτογαλία και η Ελβετία επιβεβαίωσαν την “ανεπιφύλακτη δέσμευσή” τους για την πλήρη εφαρμογή του συστήματος, αλλά τόνισαν επίσης ότι “η μέχρι σήμερα εμπειρία έχει δείξει ότι ενδέχεται να προκύψουν σημαντικές δυσκολίες”.
Ο διευθύνων σύμβουλος της British Airways, Sean Doyle, παραδέχτηκε ότι το σύστημα έχει δημιουργήσει εντάσεις σε ορισμένα αεροδρόμια, αν και όπως είπε “δεν έχει επηρεάσει σημαντικά τη συνολική λειτουργία της εταιρείας”. Η easyJet διαμαρτυρήθηκε για το σύστημα ζητώντας από τα αεροδρόμια “να αξιοποιήσουν την κοινή λογική για να μην στέκονται εκεί οι άνθρωποι για ώρες”.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή απαντά προς ώρας στα παραπάνω αναφέροντας πως το EES “λειτουργεί καλά” και ότι οι μεγαλύτερες ουρές οφείλονταν κυρίως σε προϋπάρχοντα προβλήματα, όπως ελλείψεις προσωπικού και προβληματικές υποδομές.
Πράγματι, πολλά αεροδρόμια δεν διέθεταν επαρκή αριθμό βιομετρικών σαρωτών ή κατάλληλα εκπαιδευμένο προσωπικό για να διαχειριστούν τον αναμενόμενα μεγάλο όγκο των θερινών αερομεταφορών, όπως επιβεβαίωσε και έρευνα του BBC.
Τον περασμένο μήνα, ο Magnus Brunner, υπερασπίστηκε την αποτελεσματικότητα του συστήματος, δηλώνοντας ότι “μέχρι στιγμής έχουμε καταγράψει σχεδόν 110 εκατομμύρια εισόδους και εξόδους και έχουμε ήδη επιστρέψει 45.000 άτομα που κατείχαν πλαστά, λανθασμένα ή παραποιημένα έγγραφα . Από αυτές τις 45.000 απορρίψεις, οι 1.100 πραγματοποιήθηκαν επειδή τα άτομα αυτά αποτελούσαν απειλή για την ασφάλεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μεταξύ άλλων λόγω διασυνδέσεων με την τρομοκρατία”.
Στα παραπάνω να προστεθεί το ότι η Ιταλία ανέστειλε την ελεύθερη κυκλοφορία Σένγκεν με την Ισπανία την 1η Αυγούστου, επικαλούμενη φόβους ασφαλείας μετά την εισροή περίπου 60.000 ανθρώπων στη Θέουτα από το Μαρόκο στις 30 Ιουλίου. Η Ισπανία ανταπέδωσε στις 8 Αυγούστου με ελέγχους στις αφίξεις από την Ιταλία, οι οποίοι τέθηκαν σε ισχύ τουλάχιστον έως τις 7 Σεπτεμβρίου.
Οι έλεγχοι μεταξύ Ισπανίας και Ιταλίας είναι σε μεγάλο βαθμό συμβολικοί, ωστόσο ήδη 11 χώρες της ΕΕ εφαρμόζουν πλέον αυξημένους τυχαίους, δειγματοληπτικούς ελέγχους στα εσωτερικά τους σύνορα. Γερμανία, Αυστρία, Δανία, Γαλλία, Ιταλία, Νορβηγία, Ολλανδία, Πολωνία, Σλοβενία, Σουηδία και Ελβετία εντάσσονται σε αυτό το “μπλοκ”. Η αυστηροποίηση αυτή δεν μπορεί να υπερβαίνει τους τρεις μήνες συνολικά, βάσει ευρωπαϊκής νομοθεσίας.
Όλα αυτά την ώρα που είμαστε σε αναμονή της εφαρμογής του νέου ηλεκτρονικού συστήματος ταξιδιωτικής άδειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης για πολίτες τρίτων χωρών που ταξιδεύουν στην Ευρώπη χωρίς βίζα, το ETIAS (European Travel Information and Authorisation System). Η έναρξη λειτουργίας του έχει αναβληθεί για τις αρχές του 2027, καθώς για να δουλέψει θα πρέπει πρώτα το EES να είναι πλήρως λειτουργικό, κάτι που για την ώρα δεν έχει γίνει εφικτό. Πρακτικά θα είναι ένας προ-ταξιδιωτικός έλεγχος για επισκέπτες εκτός Σένγκεν που θα παρέχει ισχύ τριών ετών για πολλαπλές εισόδους.
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (DG Home Affairs), ο στόχος ήταν το ETIAS να ακολουθήσει λίγους μήνες μετά το EES, όμως οι αρμόδιοι φορείς (όπως ο οργανισμός eu-LISA) μετέθεσαν την έναρξη για το 2027 ώστε να διασφαλιστεί η απόλυτη σταθερότητα του δικτύου.
