Μετά το φιάσκο με τον σύμβουλο Εθνικής Ασφάλειας του πρωθυπουργού, Θάνο Ντόκο, ο οποίος νόμιζε ότι συνομιλεί μέσω τηλεδιάσκεψης με τον σύμβουλο εθνικής ασφάλειας του Ουκρανού προέδρου, Ρουστέμ Ουμέροφ, έφερε στο προσκήνιο της ελληνικής πραγματικότητας δύο γνωστούς Ρώσους φαρσέρ, τους Vovan και Lexus.
Το ρωσικό δίδυμο Vladimir Kuznetsov και Alexei Stolyarov, γνωστό ως Vovan και Lexus, ξεκίνησε ως ένα από τα πιο γνωστά σχήματα τηλεφωνικών φαρσών διεθνώς, όμως πλέον βρίσκεται στο επίκεντρο μιας πολύ πιο σύνθετης συζήτησης: κατά πόσο πρόκειται για απλούς «πλακατζήδες» ή για έναν μηχανισμό που λειτουργεί στο όριο της πολιτικής επιρροής και της παραπληροφόρησης.
Από τον Έλτον Τζον και τον πρίγκιπα Χάρι έως τον Ταγίπ Ερντογάν και την Τζόρτζια Μελόνι, οι στόχοι τους περιλαμβάνουν πολιτικούς, ηγέτες κρατών και παγκόσμια δημόσια πρόσωπα.
Οι ίδιοι υποστηρίζουν ότι πρόκειται για πολιτικές φάρσες χωρίς επίσημη ατζέντα, ωστόσο οι συχνές στοχεύσεις σε πρόσωπα που σχετίζονται με τον πόλεμο στην Ουκρανία και τις σχέσεις Ρωσίας–Δύσης έχουν τροφοδοτήσει έντονη συζήτηση για το αν λειτουργούν απλώς ως pranksters (φαρσέρ) ή ως εργαλείο σε ένα ευρύτερο πεδίο πληροφοριακής επιρροής.
Όταν ο Έλτον Τζον μιλούσε με τον… “Πούτιν”
Το δίδυμο έγινε ευρύτερα γνωστό όταν κατάφερε να επικοινωνήσει με τον τραγουδιστή, Έλτον Τζον, προσποιούμενο ακόμη και τον Ρώσο πρόεδρο, Βλάντιμιρ Πούτιν, σε μια υπόθεση που προκάλεσε διπλωματική αμηχανία και έντονες αντιδράσεις.
Ο Βρετανός τραγουδιστής, έντονος επικριτής των ρωσικών αντι-LGBT+ νόμων, είχε δηλώσει ότι επιθυμούσε να συναντήσει τον κ. Πούτιν για να συζητήσει ζητήματα δικαιωμάτων των ομοφυλοφίλων.
Όπως θυμίζει ο Independent, ο ίδιος είχε τότε δηλώσει ότι χάρηκε ιδιαίτερα για την κλήση: «Είμαι εξαιρετικά τιμημένος που με καλεί και που μιλάω μαζί του. Είναι μεγάλο προνόμιο να μπορώ να μιλήσω με έναν από τους πιο επιδραστικούς ανθρώπους στον κόσμο», είπε ο Έλτον Τζον, πιστεύοντας ότι συνομιλεί με τον κ. Πούτιν μέσω διερμηνείας και με τη μεσολάβηση του εκπροσώπου του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ.
Στην πραγματικότητα, ο Lexus υποδυόταν τον Πούτιν και ο Vovan τον Πεσκόφ.
Ο Ερντογάν και ο πρίγκιπας Χάρι
Μάλιστα, οι τηλεφωνικές φάρσες τους φέρονται να έχουν φτάσει μέχρι αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων, μεταξύ των οποίων και ο πρόεδρος της Τουρκίας, Ταγίπ Ερντογάν, ο Καναδός πρωθυπουργός, Τζάστιν Τριντό, και ο πρίγκιπας Χάρι.
Σε ορισμένες από αυτές τις περιπτώσεις, οι συνομιλίες τους δημοσιοποιήθηκαν, προκαλώντας αντιδράσεις τόσο για το περιεχόμενο όσο και για το γεγονός ότι οι συγκεκριμένοι αξιωματούχοι δεν είχαν εντοπίσει την απάτη.
Τον Φεβρουάριο του 2016, το δίδυμο υποστήριξε ότι εξαπάτησε και τον Ταγίπ Ερντογάν, προσποιούμενο τον τότε πρόεδρο της Ουκρανίας Πετρό Ποροσένκο και τον τότε πρωθυπουργό της Ουκρανίας Αρσένι Γιάτσενιουκ.
Κατά τη διάρκεια της κλήσης προς τον Ερντογάν, μια φωνή που έμοιαζε με εκείνη του Τούρκου προέδρου φέρεται να δήλωσε ότι η Τουρκία δεν πρόκειται να ζητήσει συγγνώμη από τη Ρωσία για το περιστατικό του Νοεμβρίου, όταν τουρκικά μαχητικά είχαν καταρρίψει ρωσικό αεροσκάφος που φέρεται να είχε παραβιάσει τον τουρκικό εναέριο χώρο.
Σε μία από τις πιο τολμηρές απόπειρές τους, το δίδυμο επικοινώνησε γύρω στο 2020 με τον πρίγκιπα Χάρι.
Ο Δούκας του Σάσεξ απάντησε στο email τους, κοινοποιώντας προσωπικό email και αριθμό τηλεφώνου, γεγονός που ανέδειξε κενά ασφαλείας στην προστασία του παλατιού του Μπάκιγχαμ για τον ίδιο και τη Μέγκαν Μαρκλ, σε μια περίοδο που το ζευγάρι δεν είχε ακόμη αποχωρήσει επίσημα από τα βασιλικά του καθήκοντα.
Ο πρίγκιπας Χάρι φέρεται να εξαπατήθηκε σε δύο τηλεφωνικές συνομιλίες, πιστεύοντας ότι μιλούσε με τη Σουηδή ακτιβίστρια για την κλιματική αλλαγή Γκρέτα Τούμπεργκ και τον πατέρα της.
H Μελόνι και ο πόλεμος στην Ουκρανία
Τον Σεπτέμβριο του 2023, το δίδυμο φέρεται να πραγματοποίησε τηλεφωνική φάρσα προς την Τζόρτζια Μελόνι, η οποία είχε γίνει η πρώτη γυναίκα πρωθυπουργός της Ιταλίας ως επικεφαλής ενός ακροδεξιού κόμματος.
Κατά τη διάρκεια της συνομιλίας, η Ιταλίδα πρωθυπουργός φέρεται να εξέφρασε τις απόψεις της για τον πόλεμο στην Ουκρανία, αλλά και τη δυσαρέσκειά της για τις μεταναστευτικές ροές. Σύμφωνα με ηχογράφηση που έδωσαν στη δημοσιότητα οι φαρσέρ, η Μελόνι ανέφερε ότι υπάρχει «πολύ μεγάλη κόπωση… από όλες τις πλευρές» σχετικά με τον πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία.
Σε απόσπασμα διάρκειας 13 λεπτών, η Μελόνι φέρεται επίσης να δήλωσε ότι η ουκρανική αντεπίθεση «δεν άλλαξε τη μοίρα της σύγκρουσης».
«Όλοι καταλαβαίνουν ότι ο πόλεμος στην Ουκρανία μπορεί πραγματικά να διαρκέσει πολλά χρόνια αν δεν προσπαθήσουμε να βρούμε κάποιες λύσεις», φέρεται να είπε.
Η Ιταλίδα πρωθυπουργός πίστευε ότι συνομιλούσε με υψηλόβαθμους αξιωματούχους της Αφρικανικής Ένωσης, σε κλήση στις 18 Σεπτεμβρίου, μία ημέρα πριν από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη. Το γραφείο της αργότερα παραδέχθηκε ότι «είχε εξαπατηθεί».
Από τις φάρσες στη «γκρίζα ζώνη» πληροφόρησης
Σε αρκετές περιπτώσεις φέρονται να έχουν επιχειρήσει να συνομιλήσουν με πολιτικούς σε περιόδους έντασης, ζητώντας τοποθετήσεις για κρίσιμα ζητήματα εξωτερικής πολιτικής, όπως ο πόλεμος στην Ουκρανία και οι σχέσεις Ρωσίας–Δύσης, γράφει ο Guardian.
Σύμφωνα με αναλυτές κυβερνοασφάλειας, οι δραστηριότητές τους έχουν ενταθεί μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, με πιο στοχευμένες απόπειρες προσέγγισης αξιωματούχων στη Δύση και στην Ουκρανία, συχνά μέσω ψεύτικων email και τηλεφωνικών κλήσεων που μιμούνται κυβερνητικούς αξιωματούχους.
Κατηγορίες για σύνδεση με ρωσική επιρροή
Αν και οι ίδιοι αρνούνται οποιαδήποτε σχέση με το Κρεμλίνο ή τις ρωσικές υπηρεσίες ασφαλείας, αρκετοί ερευνητές παραπληροφόρησης υποστηρίζουν ότι η στόχευση και το περιεχόμενο των φαρσών τους ευθυγραμμίζονται συχνά με ρωσικά γεωπολιτικά συμφέροντα.
Σε αναλύσεις εταιρειών κυβερνοασφάλειας, όπως η Proofpoint, το δίδυμο καταγράφεται ως ομάδα με επιχειρήσεις κοινωνικής μηχανικής που επιχειρούν να οδηγήσουν στόχους σε συνομιλίες και βίντεο, τα οποία στη συνέχεια μπορούν να χρησιμοποιηθούν αποσπασματικά για προπαγανδιστικούς σκοπούς.
Όπως επισημαίνουν αναλυτές, η συχνότητα των επιτυχημένων «χτυπημάτων» σε τόσο υψηλό επίπεδο εξακολουθεί να προκαλεί ερωτήματα για το πώς επιτυγχάνεται η πρόσβαση σε τόσο ευαίσθητα πολιτικά περιβάλλοντα, με αρκετούς να κάνουν λόγο για διασυνδέσεις με τις ρωσικές υπηρεσίες ασφαλείας.
«Η γενική στροφή προς τους εχθρούς του Κρεμλίνου από την εισβολή και μετά υποδηλώνει κάποια συμπάθεια και πιθανή συνεργασία» με τη ρωσική κυβέρνηση, δηλώνει στο AFP ο Ρόμαν Οσάνττσουκ, από το Atlantic Council.
«Το επίπεδο πολυπλοκότητας, όπως η χρήση deepfake ή ομοιωμάτων αποτελεί ένα επιπλέον στοιχείο που δείχνει πιθανή εξωτερική βοήθεια».
Από το YouTube στο Κρεμλίνο
Το 2024, ρωσικά κρατικά μέσα ανέφεραν ότι το δίδυμο τιμήθηκε με κρατικό παράσημο για «ενίσχυση της διεθνούς συνεργασίας», εξέλιξη που προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στη Δύση.
Το γεγονός αυτό ενίσχυσε περαιτέρω τις υποψίες ότι, ανεξάρτητα από τις δικές τους δηλώσεις περί «αυτονομίας», η δράση τους κινείται σε ένα περιβάλλον όπου η ψυχαγωγία, η πολιτική επιρροή και η παραπληροφόρηση συναντώνται.
