Η Κίνα ανακοίνωσε μια νέα θαλάσσια εμπορική διαδρομή μέσω Αρκτικής, η οποία θα μπορούσε να διευκολύνει το παγκόσμιο εμπόριο εν μέσω της κρίσης στη Μέση Ανατολή, η οποία έχει παραλύσει κρίσιμες θαλάσσιες οδούς, συμπεριλαμβανομένου του στενού Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, στην είσοδο της Ερυθράς Θάλασσας.
Οι ναυτιλιακές εταιρείες έχουν δείξει τα τελευταία χρόνια αυξανόμενο ενδιαφέρον για εναλλακτικές εμπορικές διαδρομές μέσω της Αρκτικής, καθώς συγκρούσεις, όπως ο πόλεμος των ΗΠΑ με το Ιράν, περιορίζουν ζωτικής σημασίας θαλάσσιες οδούς, όπως η Ερυθρά Θάλασσα και ο Κόλπος.
Μια πιθανή λύση μπορεί να είναι ο νέος κινεζικός «Παγωμένος Δρόμος του Μεταξιού» (Ice Silk Road), ο οποίος ξεκινά από το Νινγκμπό, στην ανατολική ακτή της Κίνας, διασχίζει τον Αρκτικό Κύκλο ακολουθώντας τη Βόρεια Θαλάσσια Οδό της Ρωσίας και στη συνέχεια κατευθύνεται νότια, στη Βόρεια Θάλασσα, καταλήγοντας στο Φέλιξστοου, στην ανατολική Αγγλία.
Τις τελευταίες εβδομάδες, το στενό Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, το οποίο αποτελεί κομβικό σημείο διέλευσης προς την Ερυθρά Θάλασσα, στα ανοικτά των ακτών της Υεμένης, έχει καταστεί απαγορευμένη διαδρομή για πολλά πλοία, καθώς οι υποστηριζόμενοι από το Ιράν Χούθι στοχοποιούν πλοία που συνδέονται με τη Σαουδική Αραβία. Αυτό έχει διαταράξει την κυκλοφορία πλοίων προς και από τη Διώρυγα του Σουέζ, τη ζωτικής σημασίας θαλάσσια οδό που συνδέει τη Δυτική Ασία με την Ευρώπη.
Το Al Jazeera, εξετάζει αν θα μπορούσε, η νέα κινεζική θαλάσσια διαδρομή να αποτελέσει μια βιώσιμη εναλλακτική και τι θα σήμαινε αυτό για την ισορροπία δυνάμεων στο διεθνές εμπόριο.
Από πού περνάει η νέα βόρεια θαλάσσια διαδρομή της Κίνας μέσω της Αρκτικής
Την περασμένη εβδομάδα, η κινεζική εταιρεία μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων Sea Legend, η οποία ειδικεύεται στο διεθνές εμπόριο με τη Βόρεια Αφρική και την Τουρκία, ανακοίνωσε επίσημα τη νέα διαδρομή, την οποία ονόμασε «Παγωμένος Δρόμος του Μεταξιού», από τον ιστορικό Δρόμο του Μεταξιού της Κίνας προς την Ευρώπη.
Η εταιρεία πραγματοποίησε δοκιμαστικό ταξίδι στη συγκεκριμένη διαδρομή τον περασμένο Οκτώβριο. Σύμφωνα με δημοσίευμα τότε του κινεζικού πρακτορείου ειδήσεων Xinhua, το ταξίδι διήρκεσε 20 ημέρες, προσφέροντας πλεονέκτημα έναντι άλλων διαδρομών μέσω της Διώρυγας του Σουέζ, οι οποίες χρειάζονται περίπου 40 ημέρες, ή γύρω από το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας στη Νότια Αφρική, που απαιτεί περίπου 50 ημέρες.
Η βόρεια θαλάσσια διαδρομή, διέρχεται από το Στενό του Μπέρινγκ και ακολουθεί την αρκτική ακτή της Ρωσίας.
«Εφόσον η Ρωσία ελέγχει τη ναυσιπλοΐα μέσω της Βόρειας Θαλάσσιας Οδού, η Κίνα είναι, προς το παρόν, η μόνη χώρα που μπορεί ρεαλιστικά να χρησιμοποιήσει τη διαδρομή ως εναλλακτική λύση στα Στενά του Ορμούζ ή στη Διώρυγα του Σουέζ»
Πηγή εικόνας Al Jazeera. Με μαύρο χρώμα η Βόρεια θαλάσσια διαδρομή – Με κόκκινο η διαδρομή μέσω της Διώρυγας του Σουέζ
Μετά τη δοκιμαστική διαδρομή, ο Li Xiaobin, διευθύνων σύμβουλος της Sea Legend, δήλωσε ότι το νέο δρομολόγιο είναι ιδιαίτερα κατάλληλο για φορτία ευαίσθητα στη θερμοκρασία και με αυστηρές χρονικές απαιτήσεις, όπως οι μπαταρίες ιόντων λιθίου και τα φωτοβολταϊκά προϊόντα (τα οποία μετατρέπουν το φως σε ηλεκτρική ενέργεια χρησιμοποιώντας ημιαγωγούς), λόγω των χαμηλών θερμοκρασιών και της σχετικά μικρής απόστασης.
Θα μπορούσε η διαδρομή μέσω Αρκτικής να αποτελέσει εναλλακτική λύση στη Διώρυγα του Σουέζ; – Τα εμπόδια
Η κλιματική αλλαγή έχει ήδη προκαλέσει σημαντικό λιώσιμο των πάγων στην Αρκτική. Παρότι αυτό δημιουργεί νέες απειλές σε ολόκληρο τον κόσμο, όπως πλημμύρες και φυσικές καταστροφές, έχει επίσης ανοίξει νέες πιθανές θαλάσσιες εμπορικές οδούς.
Σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε τον Ιούλιο από ερευνητές του Πανεπιστημίου του Σαουθάμπτον στο Ηνωμένο Βασίλειο, μεταξύ 2024 και 2025 η έκταση του θαλάσσιου πάγου στην Αρκτική κατά την κορύφωση της χειμερινής περιόδου, από τον Φεβρουάριο έως τον Μάρτιο, μειώθηκε κατά 5,8%, σημειώνοντας τη «μεγαλύτερη» πτώση που έχει καταγραφεί.
Ωστόσο, υπάρχουν αρκετά εμπόδια στην καθιέρωση νέων ελεύθερα προσβάσιμων εμπορικών θαλάσσιων διαδρομών στην περιοχή.
-
Αδιαπέραστοι πάγοι τον χειμώνα
Παρότι η νέα αρκτική θαλάσσια διαδρομή της Κίνας θα μπορούσε να μειώσει στο μισό τον χρόνο ταξιδιού από την Κίνα προς την Ευρώπη, εξακολουθεί να είναι προσβάσιμη μόνο κατά τους θερμότερους καλοκαιρινούς μήνες του Βόρειου Ημισφαιρίου, όταν υπάρχει λιγότερος πάγος.
Η διαδρομή λειτουργεί ως εποχιακή συμπληρωματική επιλογή σε σχέση με άλλες βασικές ναυτιλιακές οδούς, δήλωσε στο Al Jazeera ο Ντίλαν Λο, αναπληρωτής καθηγητής στο πρόγραμμα Δημόσιας Πολιτικής και Παγκόσμιων Υποθέσεων του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου Νανγιάνγκ στη Σιγκαπούρη.
«Η διαδρομή εξαρτάται από το πότε λιώνουν οι πάγοι, γεγονός που δημιουργεί αβεβαιότητα», είπε, προσθέτοντας ότι οι θαλάσσιες διαδρομές μέσω της Αρκτικής δέχονται επίσης ολοένα και περισσότερη κριτική από περιβαλλοντικές οργανώσεις, καθώς θεωρείται ότι συμβάλλουν στην περαιτέρω τήξη των πάγων.
-
Γεωπολιτικοί κίνδυνοι και περιορισμένη πρόσβαση
Οι αναλυτές επισημαίνουν επίσης γεωπολιτικά ζητήματα που είναι πιθανό να επηρεάσουν τη διαδρομή. Ο νέος κινεζικός Παγωμένος Δρόμος του Μεταξιού διέρχεται από τη Βόρεια Θαλάσσια Οδό (NSR) της Ρωσίας, η οποία αποτελεί σημαντικό παράγοντα στις εμπορικές μεταφορές στην περιοχή εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία.
Πέρυσι, ωστόσο, μόλις 23 πλοία μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων διέσχισαν τη συγκεκριμένη διαδρομή, έναντι 15 το 2024, σύμφωνα με ανάλυση της ναυτιλιακής αγοράς από την Allianz Commercial.
Οι άδειες για τη διέλευση από τη Βόρεια Θαλάσσια Οδό εκδίδονται από τη Διοίκηση της Βόρειας Θαλάσσιας Οδού (NSRA), μια υπηρεσία που υπάγεται στη ρωσική κρατική εταιρεία πυρηνικής ενέργειας Rosatom.
Το 2017, επιδιώκοντας την αύξηση του εμπορίου μέσω της Αρκτικής, ο Κινέζος πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ είπε στον τότε Ρώσο πρωθυπουργό Ντμίτρι Μεντβέντεφ ότι η Κίνα θα έπρεπε να αναπτύξει και να χρησιμοποιήσει από κοινού τη Βόρεια Θαλάσσια Οδό. Ωστόσο, μόνο μετά την έναρξη του ρωσικού πολέμου στην Ουκρανία το 2022 απέκτησε το Πεκίνο μεγαλύτερη πρόσβαση στις ρωσικές εμπορικές διαδρομές.
Ο Γουίλιαμ Γιανγκ, ανώτερος αναλυτής για τη Βορειοανατολική Ασία στη Διεθνή Ομάδα Κρίσεων (International Crisis Group), δήλωσε:
«Εφόσον η Ρωσία ελέγχει τη ναυσιπλοΐα μέσω της Βόρειας Θαλάσσιας Οδού, η Κίνα είναι, προς το παρόν, η μόνη χώρα που μπορεί ρεαλιστικά να χρησιμοποιήσει τη διαδρομή ως εναλλακτική λύση στα Στενά του Ορμούζ ή στη Διώρυγα του Σουέζ».
«Δεδομένου ότι σχεδόν όλα τα πλοία που έχουν χρησιμοποιήσει τη Βόρεια Θαλάσσια Οδό για εμπορικές μεταφορές ανήκουν σε ρωσικούς “σκιώδεις στόλους” που αντιμετωπίζουν βαριές διεθνείς κυρώσεις, η διέλευση από τη Βόρεια Θαλάσσια Οδό θα μπορούσε επίσης να δημιουργήσει πολιτικούς κινδύνους για άλλες χώρες», δήλωσε στο Al Jazeera.
Πώς θα μπορούσε η διαδρομή μέσω Αρκτικής να ωφελήσει την Κίνα
Ο Γιανγκ ανέφερε ότι, εάν η Κίνα μπορούσε να μετατρέψει τη Βόρεια Θαλάσσια Οδό σε αποτελεσματική εναλλακτική απέναντι στα κρίσιμα περάσματα της Μέσης Ανατολής αυτό θα μπορούσε να προσφέρει ένα μοναδικό οικονομικό πλεονέκτημα στο Πεκίνο και στις κινεζικές ναυτιλιακές εταιρείες.
«Η Κίνα θα μπορούσε επίσης να χρησιμοποιήσει την αυξημένη εμπορική της δραστηριότητα μέσω της Βόρειας Θαλάσσιας Οδού για να επεκτείνει την παρουσία της στην Αρκτική, έναν στρατηγικό στόχο που επιδιώκει εδώ και δεκαετίες», είπε. Πρόσθεσε ότι, στην πραγματικότητα, οι προοπτικές να εξελιχθεί η Βόρεια Θαλάσσια Οδός σε μια παγκόσμια εναλλακτική λύση στη Διώρυγα του Σουέζ παραμένουν περιορισμένες.
«Ωστόσο, η πιθανότητα να τη χρησιμοποιήσει η Κίνα για να ενισχύσει την παρουσία της στην Αρκτική αυξάνεται αναμφίβολα».
Γιατί ανοίγουν νέες εμπορικές διαδρομές στην Αρκτική
Καθώς ο πλανήτης θερμαίνεται λόγω της κλιματικής αλλαγής, οι τεράστιοι και σε μεγάλο βαθμό ανεκμετάλλευτοι πόροι της Αρκτικής γίνονται ολοένα πιο προσβάσιμοι — όπως και οι θαλάσσιοι διάδρομοι.
Χώρες όπως οι ΗΠΑ, ο Καναδάς, η Κίνα και η Ρωσία δεν ενδιαφέρονται μόνο για τους πόρους της περιοχής, αλλά και για τις εμπορικές της διαδρομές. Πέρυσι, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έκανε μια σημαντική κίνηση με στόχο την απόκτηση της Γροιλανδίας, η οποία πιστεύεται ότι διαθέτει τεράστια, ανεκμετάλλευτα κοιτάσματα σπάνιων γαιών και βρίσκεται σε στρατηγική θέση μεταξύ της Βόρειας Αμερικής και της Ευρώπης.
Ενώ η Ρωσία επιδιώκει να αυξήσει το εμπόριο μέσω της Βόρειας Θαλάσσιας Οδού συνεργαζόμενη με την Κίνα, ώστε να ενισχύσει τις εμπορικές συναλλαγές με την Ασία αντί για την Ευρώπη λόγω των δυτικών κυρώσεων, η νέα διαδρομή που ανακοίνωσε το Πεκίνο αποτελεί μια εναλλακτική εμπορική οδό, η οποία θα μπορούσε να μειώσει την εξάρτησή του από το Στενό της Μαλάκκας και τις εμπορικές διαδρομές στη Βόρεια Αφρική και τη Δυτική Ασία.
Πέρα από τις εμπορικές διαδρομές της Κίνας και της Ρωσίας, το Βορειοδυτικό Πέρασμα (Northwest Passage), το οποίο διασχίζει την καναδική Αρκτική, αναμένεται να χρησιμοποιείται πιο συστηματικά στο εγγύς μέλλον, ώστε να μειωθεί ο χρόνος μεταφοράς από την Ανατολική Ασία προς τη Δυτική Ευρώπη, σύμφωνα με την πύλη πληροφοριών και δεδομένων Arctic Portal.
Χάρτης του Al Jazeera με τις ναυτιλιακές διαδρομές της Αρκτικής. Υπάρχουν τρεις κύριες διαδρομές που συνδέουν τον Ατλαντικό και τον Ειρηνικό ωκεανό: το Βορειοανατολικό Πέρασμα, το Βορειοδυτικό Πέρασμα και η ως επί το πλείστον αχρησιμοποίητη Διαπολική Θαλάσσια Διαδρομή. Η Βορειοδυτική διαδρομή (Northwest route): Περνάει πάνω από τον Καναδά και την Αλάσκα (ΗΠΑ). Βορειοανατολική διαδρομή (Northeast route): Περνάει κατά μήκος των βόρειων ακτών της Ρωσίας. Διαπολική διαδρομή (Transpolar route): Σημειώνεται με διακεκομμένη γραμμή στον χάρτη διασχίζει το κέντρο του Αρκτικού Ωκεανού. Το πλαίσιο αναφέρει: «Η διαπολική διαδρομή χρησιμοποιείται σπάνια λόγω του μόνιμου θαλάσσιου πάγου».
Γιατί χρειάζονται εναλλακτικές εμπορικές διαδρομές
Ο πόλεμος των ΗΠΑ και του Ισραήλ εναντίον του Ιράν, ο οποίος ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου, οδήγησε την Τεχεράνη να κλείσει ουσιαστικά τα Στενά του Ορμούζ για σχεδόν όλα τα δεξαμενόπλοια, με εξαίρεση ορισμένα που το Ιράν θεωρεί ότι ανήκουν σε «φιλικά κράτη».
Το πέρασμα που διέρχεται από τα χωρικά ύδατα τόσο του Ιράν όσο και του Ομάν, αποτελεί μία από τις σημαντικότερες ναυτιλιακές οδούς στον κόσμο, καθώς είναι η μοναδική έξοδος προς την ανοιχτή θάλασσα για τους παραγωγούς πετρελαίου και φυσικού αερίου του Κόλπου. Σε καιρό ειρήνης, μέσω αυτού μεταφέρεται το 20% των παγκόσμιων εξαγωγών πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG). Εκτός από την ενέργεια, μέσω του στενού μεταφέρονται επίσης ζωτικής σημασίας λιπάσματα και φαρμακευτικά προϊόντα, επηρεάζοντας τους τομείς της υγείας και της γεωργίας σε όλο τον κόσμο.
Κίνδυνοι ελλοχεύουν και στο Στενό Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, το οποίο συνδέει την Ερυθρά Θάλασσα με τον Κόλπο του Άντεν και μέσω του οποίου διακινείται περισσότερο από το 10% του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου.
Τις τελευταίες εβδομάδες, οι Χούθι της Υεμένης, που ευθυγραμμίζονται με το Ιράν, εξαπολύουν επιθέσεις εναντίον πλοίων που συνδέονται με τη Σαουδική Αραβία και εισέρχονται ή εξέρχονται από την Ερυθρά Θάλασσα. Το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ αποτελεί τη νότια είσοδο της Ερυθράς Θάλασσας, η οποία συνδέεται με τη Διώρυγα του Σουέζ.
Με αυτά τα δύο ζωτικής σημασίας στενά να έχουν διαταραχθεί, το παγκόσμιο εμπόριο και οι αγορές ενέργειας βρίσκονται σε κρίση, με τους ηγέτες του κόσμου να αναζητούν επειγόντως λύσεις.
Στο γράφημα του Al Jazeera φαίνονται τα στρατηγικά θαλάσσια περάσματα (chokepoints) της Μέσης Ανατολής και στατιστικά στοιχεία.
Τα στενά του Ορμούζ, το Μπαμπ αλ-Μαντέμπ και η Διώρυγα του Σουέζ συγκεντρώνουν περίπου το ένα τέταρτο (25%) του παγκόσμιου πετρελαίου, φυσικού αερίου και εμπορίου, αναφέρει το καταριανό ΜΜΕ. Στο γράφημα περιέχονται συγκεκριμένα στατιστικά στοιχεία για κάθε πέρασμα:
1. Διώρυγα του Σουέζ (Suez Canal)
Συνολικό εμπόριο: 12% – 15% του παγκόσμιου εμπορίου διέρχεται καθημερινά.
Πετρέλαιο: 11% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου.
Υγροποιημένο Φυσικό Αέριο (LNG): 8% του παγκόσμιου εμπορίου LNG.
2. Στενά Μπαμπ αλ-Μαντέμπ (Bab al-Mandeb)
Συνολικό εμπόριο: 12% του παγκόσμιου εμπορίου διέρχεται καθημερινά.
Πετρέλαιο: 11% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου.
Υγροποιημένο Φυσικό Αέριο (LNG): 8% του παγκόσμιου εμπορίου LNG.
3. Στενά του Ορμούζ (Strait of Hormuz)
Πετρέλαιο: 27% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου.
Υγροποιημένο Φυσικό Αέριο (LNG): 20% του παγκόσμιου εμπορίου LNG.
Οι φόβοι για νέες εστίες έντασης
Μιλώντας στο Fox News νωρίτερα αυτόν τον μήνα, ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο παρουσίασε την ιδέα μιας μόνιμης γεωπολιτικής αλλαγής που θα απομάκρυνε την παγκόσμια ενεργειακή δραστηριότητα από τα Στενά του Ορμούζ.
Υποστήριξε ότι τα κράτη της περιοχής αντιλαμβάνονται πλέον πως το Ιράν, το οποίο επιμένει ότι δεν θα εγκαταλείψει τον έλεγχο της στρατηγικά ζωτικής θαλάσσιας οδού, αποτελεί ενεργή απειλή. Αυτό, σύμφωνα με τον ίδιο, καθιστά αναγκαία μια μαζική αναδιάταξη του τρόπου με τον οποίο τα ενεργειακά προϊόντα διοχετεύονται στις αγορές όλου του κόσμου.
Ωστόσο, ο αναλυτής από τη Σιγκαπούρη Loh, δήλωσε ότι, ενώ χώρες όπως η Κίνα αναζητούν εναλλακτικές διαδρομές για τη μεταφορά εμπορευμάτων, είναι απίθανο αυτές να οδηγήσουν σε αλλαγή των παγκόσμιων ισορροπιών ισχύος στο διεθνές εμπόριο.
«Η διαδρομή της Κίνας αποτελεί μια μορφή αντιστάθμισης κινδύνου (hedge), όχι μια πλήρη στροφή ή μια πραγματική εναλλακτική προς το παρόν, καθώς δεν διαθέτει την προβλεψιμότητα που έχουν οι παραδοσιακές θαλάσσιες διαδρομές.»
«Είναι μια εναλλακτική, αλλά θα χρειαστούμε περισσότερο χρόνο για να παρατηρήσουμε πόσο εφικτή είναι από περιβαλλοντικής, οικονομικής και πλευράς αξιοπιστίας, προτού καταλήξουμε σε συμπέρασμα. Αυτή η εξέλιξη από μόνη της δεν θα αλλάξει ξαφνικά τις παγκόσμιες ισορροπίες ισχύος», πρόσθεσε.
Ο Αλεχάντρο Ρέγιες, επίκουρος καθηγητής στο Τμήμα Πολιτικής και Δημόσιας Διοίκησης του Πανεπιστημίου του Χονγκ Κονγκ, υποστήριξε ωστόσο ότι ο γεωπολιτικός αντίκτυπος της διαδρομής θα μπορούσε να είναι πολύ μεγαλύτερος.
«Η Κίνα είναι παρατηρητής στο Αρκτικό Συμβούλιο από το 2013, επομένως το ενδιαφέρον της για την περιοχή είναι μακροχρόνιο. Η τακτική ναυσιπλοΐα προσδίδει σε αυτή την παρουσία μια πιο πρακτική οικονομική διάσταση», δήλωσε στο Al Jazeera, προσθέτοντας ότι αυτό φέρνει επίσης την Αρκτική πιο άμεσα στο επίκεντρο του ανταγωνισμού μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων.
Το Αρκτικό Συμβούλιο είναι ένα διακυβερνητικό φόρουμ που προωθεί τη συνεργασία, τον συντονισμό και την αλληλεπίδραση μεταξύ των κρατών που συνορεύουν με την Αρκτική ή βρίσκονται σε αυτήν. Τα πλήρη μέλη του είναι ο Καναδάς, η Δανία, η Φινλανδία, η Ισλανδία, η Νορβηγία, η Ρωσία, η Σουηδία και οι ΗΠΑ.
Ο Ρέγιες σημείωσε ότι, καθώς η κυβέρνηση Τραμπ διεκδικεί την αμερικανική πρωτοκαθεδρία σε ολόκληρο το Δυτικό Ημισφαίριο, ένας διευρυνόμενος διάδρομος Κίνας-Ρωσίας μέσω της Αρκτικής αναμένεται να προσελκύσει την προσοχή της Ουάσιγκτον.
«Υπάρχει επίσης ευρωπαϊκή διάσταση και διάσταση του ΝΑΤΟ», επισήμανε, προσθέτοντας ότι επτά από τα οκτώ κράτη του Αρκτικού Συμβουλίου είναι μέλη του ΝΑΤΟ. Τον Φεβρουάριο του 2026, το ΝΑΤΟ ξεκίνησε μια στρατιωτική αποστολή με την ονομασία Arctic Sentry, με στόχο τον περιορισμό των αντιλαμβανόμενων απειλών στην περιοχή από τη Ρωσία και την Κίνα.
«Η Ευρώπη θα μπορούσε να επωφεληθεί από μια συντομότερη διαδρομή προς την Ασία, ενώ ταυτόχρονα θα γινόταν περισσότερο εξαρτημένη από έναν εμπορικό διάδρομο που ελέγχεται από τη Ρωσία», είπε.
Ωστόσο, ο Ρέγιες δεν αναμένει ότι η Αρκτική θα αντικαταστήσει το Σουέζ. «Απλώς εξελίσσεται σε μια ακόμη διαδρομή που συνδέει την Ασία με την Ευρώπη και σε ένα ακόμη πεδίο ανταγωνισμού μεταξύ Κίνας-Ρωσίας με τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους», είπε.
Πηγή: Al Jazeera
