Ο Νίκος Δένδιας ανέλαβε το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας με την εικόνα του «σοβαρού θεσμικού», του πολιτικού που δεν φωνάζει, δεν συγκρούεται δημόσια και υπόσχεται εκσυγχρονισμό. Στην πράξη, όμως, η θητεία του δημιουργεί, τουλάχιστον από ότι φαίνεται και λένε… έναν στρατό πιο ανασφαλή, πιο κουρασμένο και λιγότερο βέβαιο για το αύριο από όσο τον παρέλαβε.
Οι αλλαγές που προωθήθηκαν –υπό τον γενικό τίτλο «Ατζέντα 2030»– δεν έφεραν τη σταθερότητα που χρειάζεται ένας κατεξοχήν ιεραρχημένος οργανισμός. Αντίθετα, δημιούργησαν ρευστότητα κανόνων. Μόνιμα στελέχη βρέθηκαν να μην ξέρουν με ποια κριτήρια κρίνονται, πότε αλλάζει το πλαίσιο της σταδιοδρομίας τους και αν ο χρόνος και οι θυσίες τους εξακολουθούν να έχουν την ίδια αξία. Σε έναν στρατό, αυτό δεν είναι λεπτομέρεια· είναι θεμέλιο.
Για τους χαμηλόβαθμους και τους υπαξιωματικούς, το πρόβλημα ήταν ακόμη πιο έντονο. Οι αλλεπάλληλες προσαρμογές, χωρίς επαρκή μεταβατικά στάδια και χωρίς καθαρή εξήγηση, γέννησαν το αίσθημα ότι οι αποφάσεις λαμβάνονται μακριά από την πραγματικότητα της μονάδας. Ότι το σύστημα αλλάζει, αλλά όχι πάντα προς το καλύτερο για εκείνον που σηκώνει το βάρος.
Στο επίπεδο των στρατεύσιμων, η εικόνα παραμένει σκληρή. Παρά τα ωραία λόγια περί μέριμνας, η καθημερινότητα πολλών φαντάρων εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από ελλείψεις, πρόχειρες λύσεις και μετακινήσεις χωρίς ουσιαστικό σχεδιασμό. Η θητεία αντιμετωπίζεται περισσότερο ως δεδομένο καθήκον και λιγότερο ως ανθρώπινη εμπειρία που απαιτεί στοιχειώδη αξιοπρέπεια. Ο εκσυγχρονισμός, όμως, δεν μετριέται σε παρουσιάσεις, αλλά στο αν ο στρατιώτης ζει και υπηρετεί ανθρώπινα.
Την ίδια στιγμή, στο ίδιο το Πεντάγωνο, η αλλαγή ήταν κυρίως αισθητική. Άλλαξε η εικόνα προς τα έξω, το αφήγημα, η επικοινωνία. Το εσωτερικό, όμως, παρέμεινε βαρύ, γραφειοκρατία, αργές διαδικασίες, παθογένειες δεκαετιών που δεν θεραπεύονται με rebranding. Όταν αλλάζεις τη φάτσα και όχι τον μηχανισμό, το σύστημα αργά ή γρήγορα μπλοκάρει.
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο δεν είναι η μουρμούρα στα πηγαδάκια. Είναι ότι η κριτική έσπασε το φράγμα της σιωπής. Στη Βουλή ακούστηκαν δημόσια τοποθετήσεις και επικρίσεις ακόμη και από στρατηγό, γεγονός εξαιρετικά σπάνιο σε έναν χώρο όπου η πειθαρχία και η θεσμική αυτοσυγκράτηση είναι κανόνας. Όταν άνθρωποι που έμαθαν να μιλούν μόνο όταν πρέπει επιλέγουν να το κάνουν δημόσια, το μήνυμα δεν μπορεί να αγνοηθεί.
Το κοινό πρόβλημα όλων αυτών των επιπέδων –μονίμων, στρατευσίμων, επιτελείων– είναι ένα, η αίσθηση ότι η ηγεσία δεν ακούει όσο πρέπει. Ότι αποφασίζει πρώτα και εξηγεί μετά. Ότι θεωρεί τη διαφωνία ενόχληση και όχι εργαλείο βελτίωσης.
Ο στρατός δεν είναι πειραματικό εργαστήριο και σίγουρα δεν είναι πεδίο πολιτικού branding. Χρειάζεται καθαρούς κανόνες, σταθερότητα, σεβασμό στους ανθρώπους του και διοίκηση που καταλαβαίνει ότι πίσω από τους αριθμούς υπάρχουν ζωές.
Ο Νίκος Δένδιας δεν θα κριθεί επειδή τόλμησε αλλαγές. Θα κριθεί επειδή τις προώθησε χωρίς επαρκές βάθος, χωρίς ουσιαστική συναίνεση και με υπερβολική έμφαση στην εικόνα. Και στην Άμυνα, η εικόνα χωρίς ουσία δεν αργεί να καταρρεύσει.
