Σχεδόν 1 στους 2 Ευρωπαίους δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα να διατηρήσουν το σπίτι τους επαρκώς δροσερό μέσα στον καύσωνα. Και στα νοικοκυριά που ήδη δυσκολεύονται να τα βγάλουν πέρα, το ποσοστό ξεπερνά το 66%.
Δύο στους τρεις.
Στην Ευρώπη του 2026.
Και ίσως αυτή η είδηση να λέει πολύ περισσότερα για την πραγματική κατάσταση της ευρωπαϊκής κοινωνίας από δεκάδες οικονομικούς δείκτες, πανηγυρικές ανακοινώσεις και διακηρύξεις περί ανάπτυξης.
Γιατί εδώ δεν μιλάμε για πολυτέλεια. Δεν μιλάμε για διακοπές, καινούργιο αυτοκίνητο ή ένα καλύτερο κινητό. Μιλάμε για τη δυνατότητα ενός ανθρώπου να βρίσκεται μέσα στο ίδιο του το σπίτι χωρίς να υποφέρει από τη ζέστη.
Και όταν σχεδόν ο μισός πληθυσμός μιας από τις πλουσιότερες περιοχές του πλανήτη δυσκολεύεται να εξασφαλίσει ακόμη κι αυτό, τότε πρέπει επιτέλους να αναρωτηθούμε:
Πόσο μακριά είμαστε πραγματικά από τη φτώχεια;
Γιατί μάθαμε να αναγνωρίζουμε τη φτώχεια μόνο όταν γίνεται ακραία. Όταν κάποιος δεν έχει σπίτι, δεν έχει δουλειά ή δεν έχει φαγητό. Η φτώχεια όμως στην Ευρώπη του σήμερα έχει αλλάξει πρόσωπο.
Είναι ο εργαζόμενος που πληρώνεται κάθε μήνα αλλά τα χρήματα τελειώνουν πριν τελειώσει ο μήνας. Είναι ο συνταξιούχος που έχει κλιματιστικό αλλά φοβάται να το ανοίξει. Είναι το ζευγάρι που δουλεύει και παρ’ όλα αυτά μετράει το σούπερ μάρκετ.
Είναι η οικογένεια που θεωρητικά ανήκει στη μεσαία τάξη, αλλά ένας μεγάλος λογαριασμός, μια βλάβη, μια αύξηση στο ενοίκιο ή μερικές εβδομάδες χωρίς εισόδημα αρκούν για να ανατρέψουν τα πάντα.
Η νέα φτώχεια δεν σημαίνει απαραίτητα ότι δεν έχεις. Σημαίνει ότι έχεις, αλλά δεν μπορείς να χρησιμοποιήσεις.
Έχεις σπίτι, αλλά δυσκολεύεσαι να το συντηρήσεις. Έχεις αυτοκίνητο, αλλά σκέφτεσαι πόσο θα το κινήσεις. Έχεις θέρμανση, αλλά μετράς τις ώρες που θα την ανάψεις. Έχεις κλιματιστικό, αλλά κοιτάζεις πρώτα τον λογαριασμό του ρεύματος.
Και κάπως έτσι η απόσταση ανάμεσα στην αξιοπρεπή ζωή και στην οικονομική ασφυξία γίνεται όλο και μικρότερη.
Ο ίδιος καύσωνας, δύο διαφορετικοί κόσμοι
Η κλιματική αλλαγή αποδεικνύεται ένας τεράστιος πολλαπλασιαστής κοινωνικών ανισοτήτων. Οι 42 βαθμοί μπορεί να γράφονται ίδιοι στο θερμόμετρο, αλλά δεν είναι ίδιοι για όλους.
Άλλο είναι να τους αντιμετωπίζεις σε ένα ενεργειακά αναβαθμισμένο σπίτι, με μόνωση, σκίαση και σύγχρονο κλιματισμό, και άλλο σε ένα παλιό διαμέρισμα τελευταίου ορόφου, χωρίς μόνωση, με έναν ανεμιστήρα και τον φόβο του επόμενου λογαριασμού.
Η φωτιά επίσης δεν πλήττει όλους το ίδιο. Η πλημμύρα δεν πλήττει όλους το ίδιο. Η ενεργειακή κρίση δεν πλήττει όλους το ίδιο. Αυτός που διαθέτει χρήματα μπορεί να προστατευτεί, να ασφαλιστεί, να επισκευάσει, να μετακινηθεί, να ξαναχτίσει. Ο οικονομικά ασθενέστερος συνήθως μένει εκεί και περιμένει.
Και τα στοιχεία για την Ελλάδα είναι ακόμη πιο σκληρά. Το 41% των ερωτηθέντων στη χώρα μας ανέφερε έκθεση σε πυρκαγιές και καπνό, όταν ο ευρωπαϊκός μέσος όρος βρίσκεται μόλις στο 8%.
Είμαστε λοιπόν από εκείνους που πληρώνουν ήδη βαρύτερα τον λογαριασμό της κλιματικής αλλαγής.
Και τελικά, τι μας προσφέρει η Ευρώπη;
Εδώ βρίσκεται το πολιτικό ερώτημα που κάποια στιγμή πρέπει να τεθεί χωρίς φόβο και χωρίς ταμπέλες.
Τι ακριβώς σημαίνει σήμερα για τον μέσο πολίτη η ευρωπαϊκή ευημερία;
Γιατί Ευρώπη δεν μπορεί να σημαίνει μόνο δημοσιονομικούς κανόνες, οδηγίες, απαγορεύσεις, προδιαγραφές, φόρους άνθρακα, πράσινους στόχους και ημερομηνίες για το 2030 και το 2050.
Ο πολίτης δεν ζει στο 2050.
Ζει σήμερα.
Και σήμερα πληρώνει ρεύμα, καύσιμα, ενοίκιο, τρόφιμα, ασφάλειες και φόρους.
Δεν αρκεί λοιπόν να του λες ότι πρέπει να κάνει το σπίτι του ενεργειακά αποδοτικότερο, όταν δεν έχει τα χρήματα να το κάνει.
Δεν αρκεί να του προσφέρεις επιδότηση με επιστροφή χρημάτων, όταν πρέπει πρώτα να βάλει από την τσέπη του χιλιάδες ευρώ που δεν διαθέτει.
Δεν αρκεί να δημιουργείς ηλεκτρονικές πλατφόρμες, δεκάδες δικαιολογητικά και περίπλοκες διαδικασίες και μετά να αναρωτιέσαι γιατί τελικά επωφελούνται περισσότερο όσοι είχαν εξαρχής μεγαλύτερη οικονομική δυνατότητα.
Έτσι κινδυνεύουμε να δημιουργήσουμε το μεγαλύτερο παράδοξο της πράσινης μετάβασης: να επιδοτούμε τον άνθρωπο που έχει τα χρήματα να γίνει ακόμη πιο ανθεκτικός και να αφήνουμε εκείνον που δεν έχει χρήματα να συνεχίζει να ψήνεται στο σπίτι του.
Αυτό δεν είναι δίκαιη μετάβαση. Είναι μετάβαση δύο ταχυτήτων.
Η Ευρώπη πρέπει να ξαναθυμηθεί γιατί δημιουργήθηκε
Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν μπορεί να είναι μόνο μια τεράστια κανονιστική μηχανή. Το μεγάλο ευρωπαϊκό όραμα ήταν η σύγκλιση των κοινωνιών, η ευημερία, η ασφάλεια και η βελτίωση της ζωής των ανθρώπων. Και γι’ αυτό η ερώτηση «τι μας προσφέρει τελικά η Ευρώπη;» δεν είναι αντιευρωπαϊκή.
Είναι βαθιά ευρωπαϊκή.
Γιατί μια Ευρώπη που απαιτεί από τον πολίτη να προσαρμοστεί στην κλιματική αλλαγή, αλλά δεν του δίνει τα οικονομικά μέσα να το κάνει, θα χάσει πρώτα την εμπιστοσύνη του και ύστερα την ίδια την κοινωνική της συνοχή. Οι αριθμοί ήδη χτυπούν καμπανάκι. Όταν σχεδόν 40% των Ευρωπαίων δεν μπορούν να εξασφαλίσουν επαρκή δροσιά στο ίδιο τους το σπίτι, δεν έχουμε μόνο κλιματικό πρόβλημα.
Έχουμε κοινωνικό πρόβλημα.
Όταν στους οικονομικά πιεσμένους το ποσοστό ξεπερνά τους δύο στους τρεις, δεν έχουμε μόνο ενεργειακό πρόβλημα. Έχουμε πρόβλημα φτώχειας.
Και όταν ένας εργαζόμενος άνθρωπος αρχίζει να θεωρεί πολυτέλεια το να ζεσταθεί τον χειμώνα και να δροσιστεί το καλοκαίρι, τότε ίσως πρέπει να σταματήσουμε για λίγο να συζητάμε πόσο πλούσια είναι η Ευρώπη και να αρχίσουμε να συζητάμε πόσο φτωχοί αισθάνονται οι άνθρωποι που ζουν μέσα σε αυτήν.
Γιατί στο τέλος η ευημερία δεν μετριέται μόνο με ΑΕΠ, επενδυτικές βαθμίδες και ευρωπαϊκά κονδύλια. Μετριέται πολύ πιο απλά. Αν ο άνθρωπος που δουλεύει μπορεί να ζήσει αξιοπρεπώς από τη δουλειά του.
Και όταν εκατομμύρια Ευρωπαίοι αναγκάζονται να σκέφτονται αν αντέχει η τσέπη τους να πατήσουν το κουμπί του κλιματιστικού μέσα σε έναν καύσωνα, η απάντηση αρχίζει να γίνεται επικίνδυνα ξεκάθαρη.
