Είτε πρόκειται για το δημόσιο είτε για το ιδιωτικό σχολείο, το status του εκπαιδευτικού στην Ελλάδα έχει υποβαθμιστεί από λειτούργημα με κοινωνικό κύρος σε μια χαμηλά αμειβόμενη, εξουθενωτική απασχόληση. Η Ομοσπονδία Ιδιωτικών Εκπαιδευτικών Λειτουργών Ελλάδος (ΟΙΕΛΕ) κρούει τον κώδωνα του κινδύνου απευθύνοντας επιστολή-πρόσκληση προς τον πρωθυπουργό, τους αρχηγούς των κομμάτων, την υπουργό Παιδείας, επιστημονικούς και συνδικαλιστικούς φορείς για την έναρξη επείγοντος Εθνικού Διαλόγου.
Σοβαρή υποτίμηση του εκπαιδευτικού κλάδου στην Ελλάδα, η οποία έχει μετατρέψει το λειτούργημα της διδασκαλίας σε μια επισφαλή και χαμηλά αμειβόμενη απασχόληση.
«Η εκπαίδευση είναι η μεγαλύτερη επένδυση μιας χώρας. Είναι ο σημαντικότερος μοχλός ανάπτυξης και κοινωνικής συνοχής καθώς και η κυριότερη οδός κοινωνικής κινητικότητας. Μόνο κοινωνίες με ισχυρό εκπαιδευτικό και πολιτισμικό κεφάλαιο ευημερούν», αναφέρει εισαγωγικά η ΟΙΕΛΕ.
Χαμηλοί μισθοί
Στην εκπαιδευτική διαδικασία, ο ρόλος των εκπαιδευτικών είναι κεντρικός. Για το λόγο αυτό το εκπαιδευτικό επάγγελμα στις περισσότερες ευνομούμενες χώρες είναι σεβαστό, αμείβεται ικανοποιητικά και οι συνθήκες εργασίας είναι ανθρώπινες.
Το μισθολόγιο των εκπαιδευτικών στην Ελλάδα (μόνιμων και αναπληρωτών) καθορίζεται από το Ενιαίο Μισθολόγιο του Δημοσίου και εξελίσσεται με βάση τα έτη προϋπηρεσίας, το επίπεδο σπουδών και την οικογενειακή κατάσταση.
Οι μισθοί των νεοδιόριστων και των αναπληρωτών που ξεκινούν κοντά στα 800 ευρώ καθαρά (αναλόγως κρατήσεων και ασφαλιστικών εισφορών) καθιστούν αδύνητη την επιβίωση μακριά από τον τόπο κατοικίας τους. Ειδικά σε νησιωτικές, τουριστικές ή απομακρυσμένες περιοχές, το κόστος ενοικίασης ενός σπιτιού μπορεί να ξεπερνά το 60-70% του καθαρού μισθού.
ΟΙΕΛΕ: Το επάγγελμα του εκπαιδευτικού πλήττεται
«Δυστυχώς, τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα το επάγγελμα του εκπαιδευτικού, τόσο στη δημόσια όσο και στην ιδιωτική εκπαίδευση, πλήττεται. Με το Ενιαίο Μισθολόγιο οι εκπαιδευτικοί απώλεσαν το 40% περίπου του εισοδήματός τους. Ταυτόχρονα νομοθετικές πρωτοβουλίες, όπως ο Ν. 4713/2020 για την ιδιωτική εκπαίδευση, έχουν δημιουργήσει ένα εξαιρετικά δυσμενές εργασιακό περιβάλλον για τους εκπαιδευτικούς. Η διαρκής εντατικοποίηση και ο εντεινόμενος γραφειοκρατικός έλεγχος σε συνδυασμό με τις συνακόλουθες πειθαρχικές διώξεις έχουν προκαλέσει πρόσθετο άγχος, ανασφάλεια και αβεβαιότητα. Τέλος, η γονεϊκή παρεμβατικότητα στην εκπαιδευτική πράξη δυσχεραίνει ακόμη περισσότερο το έργο μας καθιστώντας τους εκπαιδευτικούς ευάλωτους και χωρίς καμία θεσμική υποστήριξη», σημειώνει η ΟΙΕΛΕ.
Σε τουριστικές περιοχές (Κυκλάδες, Κρήτη, Ιόνιο) ή σε μεγάλα αστικά κέντρα, το κόστος ενοικίασης ενός απλού διαμερίσματος συχνά ξεπερνά το 50% ή και το 60% του καθαρού εισαγωγικού μισθού ενός αναπληρωτή. Αν συνυπολογιστεί το φαινόμενο των βραχυχρόνιων μισθώσεων (Airbnb), η εύρεση στέγης για 9-10 μήνες είναι συχνά αδύνατη.
Το κόστος διαβίωσης και μετακίνησης είναι αποθαρρυντικό. Ένας αναπληρωτής που καλείται να ζήσει μακριά από το σπίτι του πρέπει να συντηρεί δύο νοικοκυριά. Τα έξοδα μετάβασης, η ακρίβεια στα είδη πρώτης ανάγκης και τα καύσιμα για τις καθημερινές μετακινήσεις (ειδικά αν έχει τοποθετηθεί σε 2 ή 3 διαφορετικά σχολεία της επαρχίας για να συμπληρώσει ωράριο) εκμηδενίζουν το όποιο οικονομικό όφελος.
«Όλα αυτά αποτελούν μερικές μόνο ψηφίδες μιας δυστοπικής πραγματικότητας για το εκπαιδευτικό επάγγελμα. Η οικονομική και η εργασιακή απαξίωση συναντούν την κοινωνική απαξίωση, με τον εκπαιδευτικό να βάλλεται διαρκώς από γονείς και κηδεμόνες αλλά και από αδηφάγα μέσα επικοινωνίας και κοινωνικής δικτύωσης που καιροφυλακτούν», σημειώνει η Ομοσπονδία.
Κύμα φυγής
Η εν λόγω πολυδιάστατη απαξίωση, έχει οδηγήσει αντίστοιχα σε ένα εντεινόμενο κύμα φυγής από την τυπική δημόσια και ιδιωτική εκπαίδευση. Τα στοιχεία που παραθέτει η ΟΙΕΛΕ είναι ανησυχητικά.
- Το μεγάλο κύμα φυγής από την ιδιωτική εκπαίδευση. Με βάση επίσημα στοιχεία του υπουργείου Παιδείας, περίπου 3.000 εκπαιδευτικοί (σε σύνολο 11.000) έχουν παραιτηθεί από το 2020 (έτος ψήφισης του προαναφερθέντος νόμου), ενώ το 48% των εκπαιδευτικών έχει καταθέσει τις τελευταίες εβδομάδες αίτηση στις Διευθύνσεις Εκπαίδευσης για βεβαίωση προϋπηρεσίας προκειμένου να τη χρησιμοποιήσουν για μοριοδότηση στον Πίνακα του ΑΣΕΠ.
- Το κύμα φυγής των αναπληρωτών. Περίπου 2.000 εκπαιδευτικοί αρνήθηκαν να αναλάβουν υπηρεσία ή αποχώρησαν κατά τη διάρκεια του διδακτικού έτους, ειδικά σε νησιωτικές περιοχές, λόγω του χαμηλού μισθού, του υψηλού κόστους ζωής και των πανάκριβων μετακινήσεων.
- Το μικρό, ογκούμενο όμως, κύμα φυγής ακόμη και μόνιμων εκπαιδευτικών. Καταγράφεται το τελευταίο διάστημα ένας αξιοσημείωτος αριθμός μόνιμων εκπαιδευτικών που αποχωρούν συνολικά από το χώρο της εκπαίδευσης λόγω των διαρκώς επιδεινούμενων συνθηκών.
Αξιοσημείωτο επίσης είναι το γεγονός πως οι αιτήσεις για τον τελευταίο Πίνακα του ΑΣΕΠ εκπαιδευτικών είναι κατά 20.000 λιγότερες από τις αιτήσεις του 2023. Είναι ίσως το πιο ξεκάθαρο καμπανάκι κινδύνου για την ελκυστικότητα του εκπαιδευτικού επαγγέλματος στην Ελλάδα. Όταν από τις 152.278 αιτήσεις του 2023 πέφτουμε στις περίπου 130.000 το 2026, γίνεται σαφές ότι η «δεξαμενή» των ανθρώπων που είναι διατεθειμένοι να κυνηγήσουν μια θέση αναπληρωτή ή έναν μόνιμο διορισμό αδειάζει με γρήγορους ρυθμούς.
Η επερχόμενη θύελλα
Ακόμη πιο ανησυχητικό όμως, σύμφωνα με την επιστολή της ΟΙΕΛΕ είναι το γεγονός της κατακρήμνισης των βάσεων στα παιδαγωγικά τμήματα και στις λεγόμενες «καθηγητικές» Σχολές. «Πλέον, ένας μεγάλος αριθμός μελλοντικών εκπαιδευτικών εισάγεται ακόμη και με κάτω από 10.000 μόρια, γεγονός που υποδηλώνει το χαμηλό βαθμό ελκυστικότητας των σπουδών γύρω από το εκπαιδευτικό επάγγελμα. Είναι ολοφάνερο ότι οι νέοι άνθρωποι σε ανησυχητικά μεγάλους αριθμούς στρέφουν τα νώτα τους στο εκπαιδευτικό επάγγελμα και αναζητούν άλλες, περισσότερο ελκυστικές διεξόδους στην αγορά εργασίας».
Δυστυχώς, αναφέρει «πολιτικά ιστάμενοι αλλά και εργοδοτικά συμφέροντα στην ιδιωτική εκπαίδευση δεν βλέπουν την επερχόμενη θύελλα. Σε βάθος δεκαετίας, ίσως και συντομότερα, θα υπάρξουν σοβαρές ελλείψεις εκπαιδευτικών, ενώ θα σπανίζουν οι ποιοτικοί εκπαιδευτικοί, και κυρίως οι επιστήμονες που θα αγαπούν το λειτούργημα. Μοιραία, πτυχιούχοι με περιορισμένο και ισχνό ακαδημαϊκό background θα καλούνται να ανταποκριθούν στις ολοένα και μεγαλύτερες απαιτήσεις του εκπαιδευτικού επαγγέλματος».
Η υποστελέχωση και η απογοήτευση είναι, δυστυχώς, ο καθρέφτης της ευρύτερης υποβάθμισης του εκπαιδευτικού μας συστήματος.
«Διαχρονικά οι πολιτικές ηγεσίες του τόπου, σε επίπεδο ρητορικής, εκθειάζουν την Παιδεία διακηρύσσοντας πως είναι πρώτιστος και στρατηγικός στόχος. Αντικειμενικά όμως, η πραγματικότητα τις προδίδει καθώς η απαξίωση των εκπαιδευτικών εντείνεται και το εκπαιδευτικό μας σύστημα αποδυναμώνεται διαρκώς», σημειώνει η Ομοσπονδία.
Καταλήγει με μια αναφορά που προκαλεί περαιτέρω ανησυχία. «Η έλλειψη ποιοτικού εκπαιδευτικού προσωπικού θα οδηγήσει σε μια εθνική, εκπαιδευτική, οικονομική και αναπτυξιακή τραγωδία από την οποία η χώρα θα πληγεί ανεπανόρθωτα».
