Ο Γιώργος Λάμπρου, γεωπόνος και πρόεδρος του ΣΕΑΜΕ απαντά σε 12 απορίες όλων μας για την έξαρση του ιού του Δυτικού Νείλου. Για παράδειγμα, είναι η λύση οι ψεκασμοί;
Οι ψεκασμοί που γίνονται αυτές τις ημέρες για τον ιό του Δυτικού Νείλου δίνουν μεν, content, αλλά δεν είναι ο τρόπος να καταπολεμήσουμε την έξαρση που απειλεί και παίρνει ζωές.
Ή καλύτερα, δεν είναι ο μόνος τρόπος και σίγουρα δεν μπορούν να “λειτουργήσουν” (να είναι αποτελεσματικοί) μεμονωμένα.
Οι δε, υπερβολές σε ένταση και ποσότητα προϊόντος ή σε επαναλαμβανόμενους ψεκασμούς δεν λύνουν το πρόβλημα. Αντιθέτως, το επιδεινώνουν.
Ποιος όμως, είναι υπεύθυνος για τον περιορισμό των κουνουπιών και πώς φτάσαμε στην έξαρση;
Ο Γιώργος Λάμπρου, πρόεδρος του ΔΣ του Συνδέσμου Επιχειρήσεων Απεντομώσεων και Μυοκτονιών Ελλάδας (ΣΕΑΜΕ) απαντά σε βασικά ερωτήματα σχετικά με την έξαρση του ιού του Δυτικού Νείλου.
Ως προς το ποιος/τι φταίει, ενημερώνει ότι «η πληρέστερη ερμηνεία της φετινής έξαρσης θα μπορεί να γίνει όταν ολοκληρωθεί η περίοδος μετάδοσης και συγκεντρωθεί και αξιολογηθεί το σύνολο των επιδημιολογικών, εντομολογικών, κλιματολογικών και περιβαλλοντικών δεδομένων, καθώς και τα στοιχεία από την εφαρμογή και την αποτελεσματικότητα των προγραμμάτων διαχείρισης κουνουπιών.
Μέχρι τότε, η επιστημονικά ασφαλέστερη προσέγγιση είναι να αντιμετωπίζουμε τη φετινή έξαρση ως πολυπαραγοντικό φαινόμενο και να αποφεύγουμε την πρόωρη απόδοσή της σε μία μόνο αιτία».
#1 Πώς άρχισαν όλα;
«Στις 21 Αυγούστου 2026, ο ΕΟΔΥ ανακοίνωσε ότι καταγράφεται πάρα πολύ έντονη κυκλοφορία του Ιού του Δυτικού Νείλου σε συγκεκριμένες περιοχές της χώρας και ότι ο αριθμός των κρουσμάτων έχει ξεπεράσει κατά πολύ τους αντίστοιχους αριθμούς προηγούμενων ετών, για τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο.
Αυτό σημαίνει ότι σήμερα η αντιμετώπιση των κουνουπιών δεν αφορά μόνο την όχληση ή την ποιότητα ζωής.
Σε περιοχές όπου κυκλοφορεί ο ιός αποτελεί ευθέως ζήτημα προστασίας της δημόσιας υγείας.
Για τον λόγο αυτό απαιτείται συνεχής αξιολόγηση των επιδημιολογικών και εντομολογικών δεδομένων και δυνατότητα άμεσης προσαρμογής των προγραμμάτων, όταν μεταβάλλεται το επίπεδο κινδύνου.
Ήδη από την εγκύκλιο του Μαρτίου 2026, το Υπουργείο Υγείας προβλέπει ότι οι Περιφέρειες, σε συνεργασία με τους οικείους Δήμους, πρέπει να εκπονούν “Σχέδιο Ετοιμότητας και Απόκρισης για την αντιμετώπιση του Ιού του Δυτικού Νείλου”, συμπληρωματικά προς το ολοκληρωμένο πρόγραμμα καταπολέμησης κουνουπιών».
Ναι, έχουμε ολοκληρωμένο πρόγραμμα καταπολέμησης κουνουπιών και Σχέδιο Ετοιμότητας Απόκρισης. Το έχει αναρτήσει στην ιστοσελίδα του το υπουργείο Υγείας, αλλά αν δοκιμάσετε να “μπείτε” θα εμφανιστεί στην οθόνη σας το Backend Error (HTTP 503).
Ας δούμε ωστόσο, την εγκύκλιο.
#2 Τι πρέπει να γίνει για να περιοριστεί η απειλή
«Δεν χρειάζεται πανικός, χρειάζεται όμως, αυξημένη εγρήγορση και συνέπεια στα μέτρα πρόληψης.
Σε επίπεδο δημόσιας διοίκησης χρειάζεται συνεχής εντομολογική και επιδημιολογική επιτήρηση και δυνατότητα άμεσης προσαρμογής των προγραμμάτων ανάλογα με το επίπεδο κινδύνου.
«Η εγκύκλιος του υπουργείου Υγείας προβλέπει ότι κατά την περίοδο κυκλοφορίας του Ιού του Δυτικού Νείλου, πρέπει να συνεκτιμώνται όλα τα διαθέσιμα δεδομένα –όπως η ανίχνευση του ιού σε κουνούπια, τα ανθρώπινα κρούσματα ή τα κρούσματα σε ζώα– και οι περιοχές να κατατάσσονται στα αντίστοιχα επίπεδα κινδύνου, βάσει των οποίων οργανώνονται οι δράσεις πρόληψης και απόκρισης».
Σε επίπεδο πολιτών, και ιδιαίτερα σε περιοχές όπου καταγράφεται κυκλοφορία του ιού, πρέπει να μειώνουμε συστηματικά την έκθεσή μας στα τσιμπήματα και να εξαλείφουμε τις εστίες στάσιμου νερού γύρω από τις κατοικίες μας.
Το βασικό μήνυμα είναι ότι η αντιμετώπιση των κουνουπιών δεν είναι μία μεμονωμένη εφαρμογή και δεν είναι υπόθεση ενός μόνο φορέα.
Απαιτεί συνεχή, επιστημονικά τεκμηριωμένη και συντονισμένη δράση Περιφερειών, Δήμων, αρμόδιων αρχών, επιστημόνων, επαγγελματιών και πολιτών».
#3 Ποιο είναι το πρόγραμμα καταπολέμησης κουνουπιών;
Η δουλειά για την προστασία του πληθυσμού από νοσήματα που μεταδίδονται από κουνούπια αρχίζει και τελειώνει στους ψεκασμούς. Αντιθέτως, περιλαμβάνει πολλά βήματα.
- Η αφετηρία είναι η -υποχρεωτική- παρακολούθηση των πληθυσμών των κουνουπιών, σε τακτική βάση.
- Η παρακολούθηση γίνεται με δίκτυο παγίδων σύλληψης κουνουπιών (διοξειδίου του άνθρακα που προσομοιώνουν την ανθρώπινη αναπνοή, η οποία προσελκύει τα κουνούπια) σε διάφορα σκιερά, απάνεμα σημεία με υγρασία, κοντά σε βλάστηση της πόλης και μακριά από ανθρώπου.
- Έτσι, υπολογίζεται ο συνολικός πληθυσμός ανά περιοχή και τα είδη που κυκλοφορούν, όπως και ποιο υπερισχύει.
- Τα κουνούπια που συλλέγονται στέλνονται σε εξειδικευμένα εργαστήρια και “χωρίζονται” σε ομάδες, ώστε να εξεταστούν με ειδικά τεστ αν φέρουν ιικό φορτίο και σε τι ποσοστό.
- Παράλληλα, εξετάζονται και δείγματα αίματος από άγρια ή οικόσιτα πτηνά και σε ορισμένες περιπτώσεις από άλογα. Δηλαδή, ό,τι τσιμπούν τα κουνούπια και άρα τους πρώτους δείκτες ότι ο ιός κυκλοφορεί στην περιοχή.
- Αν οι παγίδες δείξουν έξαρση στον πληθυσμό ή αν βρεθούν θετικά δείγματα ιού σε κουνούπια, ενεργοποιείται άμεσα το Πρωτόκολλο Συναγερμού.
- Το Πρωτόκολλο Συναγερμού προβλέπει στοχευμένους έκτακτους ψεκασμούς ακμαιοκτονίας (εφαρμογές εναντίον των ενήλικων κουνουπιών), σάρωση όλων των στάσιμων νερών σε ακτίνα χιλιομέτρων από το σημείο εντοπισμού και συναγερμού στους πολίτες, με έκτακτες ανακοινώσεις ώστε οι κάτοικοι της συγκεκριμένης περιοχής να λάβουν αυξημένα μέτρα ατομικής προστασίας (σήτες, απωθητικά, μακριά ρούχα κλπ).
- Κάθε νοσοκομείο και κέντρο υγείας είναι υποχρεωμένο να δηλώνει άμεσα στον ΕΟΔΥ το όποιο ύποπτο ή επιβεβαιωμένο κρούσμα (περιστατικό εγκεφαλίτιδας ή μηνιγγίτιδας).
Ο κύριος Λάμπρου λέει πως «το European Centre for Disease Prevention and Control (ECDC) επισημαίνει πλέον, ότι η Ευρώπη αντιμετωπίζει μεγαλύτερης διάρκειας και εντονότερες περιόδους μετάδοσης νοσημάτων που μεταδίδονται με κουνούπια, μεταξύ αυτών και του Ιού του Δυτικού Νείλου.
Είναι χαρακτηριστικό ότι η εγκύκλιος του Υπουργείου Υγείας για το 2026 επισημαίνει πως, λόγω των ήπιων θερμοκρασιών που καταγράφονται πλέον κατά τους χειμερινούς μήνες σε πολλές περιοχές της χώρας, παρατηρείται συνεχόμενη δραστηριότητα πολλών ειδών κουνουπιών-διαβιβαστών».
«Μπορεί έτσι, να απαιτούνται δράσεις καταπολέμησης ακόμη και καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους».
#4 Πώς προέκυψε η έξαρση του ιού του Δυτικού Νείλου;
«Μια έξαρση του Ιού του Δυτικού Νείλου δεν μπορεί συνήθως να αποδοθεί σε έναν μόνο παράγοντα. Η επιδημιολογία του ιού είναι σύνθετη και επηρεάζεται από την αλληλεπίδραση πολλών παραμέτρων.
Στην ένταση και τη γεωγραφική εξάπλωση της κυκλοφορίας του μπορούν να συμβάλουν οι κλιματικές και περιβαλλοντικές συνθήκες, η αφθονία και η δυναμική των πληθυσμών των κουνουπιών-διαβιβαστών -κυρίως του γένους Culex-, η παρουσία και η μόλυνση των πτηνών που αποτελούν τους φυσικούς ξενιστές του ιού, αλλά και οι μετακινήσεις και οι μεταναστευτικές διαδρομές των πτηνών.
Η θερμοκρασία αποτελεί επίσης, σημαντική παράμετρο, καθώς μπορεί να επηρεάσει τόσο την ανάπτυξη και τη δραστηριότητα των κουνουπιών όσο και την ανάπτυξη του ίδιου του ιού μέσα στον διαβιβαστή. Παράλληλα, οι βροχοπτώσεις, η διαθεσιμότητα υδάτινων εστιών και γενικότερα οι τοπικές περιβαλλοντικές συνθήκες, μπορούν να επηρεάσουν τη δυναμική της μετάδοσης.
Η κλιματική αλλαγή μπορεί επομένως, να δημιουργεί ή να παρατείνει συνθήκες ευνοϊκές για τη δραστηριότητα των κουνουπιών και τη μετάδοση του ιού.
Δεν μπορεί όμως, από μόνη της να θεωρηθεί η αιτία μιας συγκεκριμένης έξαρσης.
Αντίστοιχα, η έγκαιρη, συνεχής και αποτελεσματική εφαρμογή των προγραμμάτων διαχείρισης κουνουπιών αποτελεί σημαντικό παράγοντα πρόληψης.
Ένα ανεπαρκές ή καθυστερημένο πρόγραμμα μπορεί να έχει μικρότερη αποτελεσματικότητα στον περιορισμό των πληθυσμών των διαβιβαστών».
Το επιπλέον πρόβλημα της Αττικής
«Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία και στην Αττική. Ενδεικτικά και όχι περιοριστικά, αναφέρω ότι στην Ανατολική Αττική βρίσκονται ακόμη σε εξέλιξη μεγάλα έργα αποχέτευσης ακαθάρτων και υπάρχουν ακίνητα που δεν έχουν ακόμη συνδεθεί με δημόσιο δίκτυο αποχέτευσης.
Εξακολουθούν επομένως, να υπάρχουν ιδιωτικές εγκαταστάσεις, όπως βόθροι και άλλες υποδομές διαχείρισης υγρών, οι οποίες πρέπει να συντηρούνται σωστά, ώστε να μην δημιουργούνται σημεία με στάσιμο νερό προσβάσιμα στα κουνούπια.
Αντίστοιχα, σε ορισμένες ιδιοκτησίες υπάρχουν πηγάδια, φρεάτια ή δεξαμενές συλλογής νερού. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε τέτοια εγκατάσταση αποτελεί εστία.
Μπορεί όμως να μετατραπεί σε εστία αναπαραγωγής όταν υπάρχει στάσιμο νερό και δυνατότητα πρόσβασης των κουνουπιών, εφόσον δεν είναι κατάλληλα προστατευμένη ή συντηρημένη.
Το ίδιο ισχύει για ακατοίκητα ή εποχικά χρησιμοποιούμενα ακίνητα, όπου μπορεί να υπάρχουν εγκαταλελειμμένες πισίνες, δεξαμενές, δοχεία ή άλλα σημεία συγκράτησης νερού που παραμένουν για μεγάλα χρονικά διαστήματα χωρίς έλεγχο.
Πρόκειται για εστίες πολύ δυσκολότερο να εντοπιστούν και να αντιμετωπιστούν αποκλειστικά μέσω ενός δημόσιου προγράμματος.
Αυτό αναδεικνύει γιατί η ολοκληρωμένη διαχείριση των κουνουπιών δεν μπορεί να περιοριστεί στις δημόσιες εφαρμογές.
Χρειάζεται παράλληλα ενεργή συμμετοχή των ιδιοκτητών, συστηματική ενημέρωση των πολιτών και αποτελεσματικός μηχανισμός εντοπισμού και αντιμετώπισης εστιών σε ιδιωτικούς χώρους».
#5 Ποιος είναι υπεύθυνος για την πρόληψη και την αντιμετώπιση των κουνουπιών
«H αποτελεσματική αντιμετώπιση των κουνουπιών δεν αποτελεί ευθύνη ενός μόνο φορέα. Η εγκύκλιος του Υπουργείου Υγείας για το 2026 προβλέπει ένα σύστημα συμπληρωματικών και συντονισμένων δράσεων Περιφερειών και Δήμων.
Οι Περιφέρειες, μέσω των αρμόδιων υπηρεσιών τους, καλούνται
- να εκπονούν ολοκληρωμένο σχέδιο καταπολέμησης των κουνουπιών σε επίπεδο Περιφέρειας ή Περιφερειακών Ενοτήτων,
- να εξασφαλίζουν εγκαίρως τις αναγκαίες πιστώσεις και
- να ορίζουν τους φορείς υλοποίησης, παρακολούθησης και εφαρμογής των προγραμμάτων.
Η εγκύκλιος επισημαίνει επίσης, τα πλεονεκτήματα του κεντρικού συντονισμού των έργων μεγάλης εμβέλειας, με παράλληλη προσαρμογή στις τοπικές ανάγκες.
Παράλληλα, αναφέρει ρητά ότι οι Δήμοι οφείλουν, μαζί με τις Περιφέρειες, να λαμβάνουν μέτρα για
- την εξάλειψη εστιών αναπαραγωγής κουνουπιών,
- την εξυγίανση του περιβάλλοντος και
- την ευαισθητοποίηση των δημοτών τους.
Τα έργα των Δήμων πρέπει να πραγματοποιούνται βάσει των προκαθορισμένων αρμοδιοτήτων τους και σε ενημέρωση και συνεννόηση με τις αρμόδιες αρχές της Περιφέρειας.
Η κατανομή των ευθυνών είναι πιο σύνθετη από τον γενικό κανόνα που θέλει την Περιφέρεια να είναι υπεύθυνη για τα ρέματα και τις μεγάλες εκτάσεις και τους Δήμους για τα φρεάτια και τα πάρκα.
Εξαρτάται από τον σχεδιασμό και τις καθορισμένες αρμοδιότητες κάθε προγράμματος».
#6 Ποιες είναι οι ευθύνες των πολιτών;
«Η αποτελεσματικότητα ενός δημόσιου προγράμματος περιορίζεται όταν μέσα σε αυλές, κήπους, μπαλκόνια ή άλλους ιδιωτικούς χώρους παραμένουν ενεργές εστίες αναπαραγωγής.
Για τον λόγο αυτό είναι κρίσιμη και η συμμετοχή των πολιτών στην απομάκρυνση των στάσιμων νερών».
«Βάσει αυτών, το κρίσιμο δεν είναι ποιος “ψεκάζει πού”, αλλά εάν οι δράσεις Περιφέρειας και Δήμου λειτουργούν συμπληρωματικά και με κοινή αξιοποίηση των εντομολογικών και επιδημιολογικών δεδομένων».
#7 Πώς αποφασίζονται οι κατάλληλοι ψεκασμοί;
«Καταρχάς, ο όρος “ψεκασμοί” είναι αρκετά γενικός και μπορεί να δημιουργεί λανθασμένη εικόνα για το πώς πρέπει να γίνεται ένα σύγχρονο πρόγραμμα διαχείρισης κουνουπιών.
Η εγκύκλιος του Υπουργείου Υγείας (εκδόθηκε στις 23/3) είναι σαφής: η αντιμετώπιση πρέπει να περιλαμβάνει πρωτίστως στοχευμένες προνυμφοκτονίες και μέτρα περιβαλλοντικής διαχείρισης για τον περιορισμό ή την εξάλειψη των εστιών αναπαραγωγής».
Όπου “στοχευμένες προνυμφοκτονίες” είναι η αντιμετώπιση του προβλήματος στη ρίζα του, με στοχευμένες παρεμβάσεις σε εστίες αναπαραγωγής (στάσιμα νερά, έλη, ρέματα, αποχετευτικά δίκτυα) πριν την εμφάνιση ακμαίων κουνουπιών.
«Ο ορθός σχεδιασμός ενός προγράμματος βασίζεται στη χαρτογράφηση των εστιών, στις δειγματοληψίες για τον εντοπισμό προνυμφών, στην καταγραφή των ειδών και των πληθυσμών των κουνουπιών και στην αξιολόγηση των εντομολογικών δεδομένων.
Οι αποφάσεις για επεμβάσεις και επαναληπτικές εφαρμογές πρέπει να βασίζονται στα αποτελέσματα της παρακολούθησης».
#8 Πώς αποφασίζονται τα προϊόντα του ψεκασμού;
«Η εγκύκλιος ορίζει ότι τα βιοκτόνα σκευάσματα που χρησιμοποιούνται στα προγράμματα καταπολέμησης πρέπει υποχρεωτικά να διαθέτουν έγκριση κυκλοφορίας στη χώρα μας, για τον συγκεκριμένο σκοπό.
Η χρήση κάθε προϊόντος πρέπει να γίνεται σύμφωνα με την έγκριση κυκλοφορίας του και με τις οδηγίες ασφαλούς και ορθής χρήσης που αναγράφονται στην ετικέτα.
Άρα η λογική “όσο πιο δυνατό το σκεύασμα τόσο καλύτερο το αποτέλεσμα” είναι επιστημονικά και θεσμικά λανθασμένη.
Η επιλογή του προϊόντος και της μεθόδου πρέπει να γίνεται με βάση το είδος της εστίας, το είδος του κουνουπιού, τα εντομολογικά δεδομένα, τις περιβαλλοντικές συνθήκες και την προβλεπόμενη χρήση του συγκεκριμένου βιοκτόνου».
Κρίνεται δηλαδή, κατά περίσταση. Δεν βοηθά κάπου να χρησιμοποιείται το ίδιο προϊόν παντού.
#9 Ένας ακόμα ψεκασμός είναι η λύση στο πρόβλημα;
Σε ό,τι αφορά τους επαναλαμβανόμενους ψεκασμούς (που ζητούν οι δημότες όλων των περιοχών), ο κύριος Λάμπρου τονίζει ότι οι ακμαιοκτονίες, δηλαδή οι εφαρμογές εναντίον των ενήλικων κουνουπιών, «δεν αποτελούν την πρώτη και πάγια επιλογή ενός ολοκληρωμένου προγράμματος.
Η εγκύκλιος προβλέπει ότι οι ακμαιοκτονίες υπέρμικρου όγκου (ULV) επιτρέπονται μόνο σε έκτακτες συνθήκες, όταν απειλείται η δημόσια υγεία και εφόσον είναι επαρκώς αιτιολογημένες, με τις προβλεπόμενες εγκρίσεις και διαδικασίες.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία στη συζήτηση για τον Ιό του Δυτικού Νείλου.
Η βασική στρατηγική παραμένει η συστηματική επιτήρηση, η εξάλειψη των εστιών και η προνυμφοκτονία. Η καταπολέμηση των ακμαίων αποτελεί πρόσθετο εργαλείο όταν η εκτίμηση κινδύνου για τη δημόσια υγεία το επιβάλλει».
#10 Τα “δυνατά” εντομοκτόνα κάνουν πιο ανθεκτικά τα κουνούπια;
«Η ανθεκτικότητα στα εντομοκτόνα είναι υπαρκτό και επιστημονικά τεκμηριωμένο φαινόμενο. Η επαναλαμβανόμενη έκθεση ενός πληθυσμού σε συγκεκριμένες δραστικές ουσίες μπορεί, μέσω της φυσικής επιλογής, να ευνοήσει την επικράτηση ατόμων που είναι λιγότερο ευαίσθητα σε αυτές, μειώνοντας σταδιακά την αποτελεσματικότητα της καταπολέμησης».
#11 Πώς μπορούμε να προστατευτούμε;
«Η προστασία ξεκινά από δύο βασικές κατευθύνσεις: μειώνουμε τα κουνούπια γύρω μας και μειώνουμε την έκθεσή μας στα τσιμπήματα.
Δεν αφήνουμε στάσιμο νερό σε πιατάκια γλαστρών, κουβάδες, δοχεία και άλλα αντικείμενα.
Ελέγχουμε αυλές, κήπους, μπαλκόνια και ταράτσες, καθαρίζουμε σημεία όπου μπορεί να συγκρατείται νερό και καλύπτουμε κατάλληλα δοχεία που δεν μπορούν να αδειάσουν.
Παράλληλα, χρησιμοποιούμε εγκεκριμένα εντομοαπωθητικά, σύμφωνα με τις οδηγίες χρήσης τους, σήτες, κουνουπιέρες και, όπου είναι εφικτό, ρούχα που περιορίζουν την έκθεση του δέρματος».
«Εάν εντοπίζεται συστηματικά αυξημένη παρουσία κουνουπιών ή πιθανή εστία σε δημόσιο χώρο, είναι σκόπιμο να ενημερώνεται ο Δήμος ή η αρμόδια υπηρεσία».
«Σε ιδιωτικούς χώρους όπου απαιτείται επαγγελματική αντιμετώπιση, οι πολίτες θα πρέπει να απευθύνονται σε αδειοδοτημένη επιχείρηση καταπολέμησης εντόμων και τρωκτικών και να ενημερώνονται από τον υπεύθυνο επιστήμονα».
#12 Τι μπορούμε να κάνουμε για τους σκύλους μας;
«Οι σκύλοι μπορούν επίσης, να εκτεθούν σε κουνούπια και σε νοσήματα που μεταδίδονται από διαβιβαστές. Όσον αφορά ειδικά τον Ιό του Δυτικού Νείλου, έχει τεκμηριωθεί ότι μπορούν να μολυνθούν, όμως η κλινική νόσος στους σκύλους φαίνεται να είναι ασυνήθης.
Για την προστασία ενός ζώου συντροφιάς από τα κουνούπια δεν πρέπει να χρησιμοποιούμε αυθαίρετα προϊόντα που προορίζονται για ανθρώπους. Ο ιδιοκτήτης θα πρέπει να συμβουλεύεται τον κτηνίατρο του για την επιλογή κατάλληλων και εγκεκριμένων κτηνιατρικών προϊόντων, ανάλογα με το ζώο και τους διαβιβαστές από τους οποίους χρειάζεται προστασία.
Παράλληλα, η εξάλειψη των στάσιμων νερών στον χώρο όπου ζει το ζώο μειώνει συνολικά την έκθεσή του στα κουνούπια».
