Ίμια: μια ιστορία που έμεινε μέσα μας
του Σπύρου Μαυρολέων
Το 1996, την περίοδο της κρίσης των Ιμίων, ήμουν μαθητής στη Β’ Λυκείου. Όπως οι περισσότεροι τότε, τα έζησα μέσα από την τηλεόραση. Ειδήσεις συνεχείς, εικόνες έντασης, μια κοινωνία που παρακολουθούσε κάτι σοβαρό να εξελίσσεται χωρίς να γνωρίζει πού θα καταλήξει.
Αυτό που θυμάμαι έντονα από εκείνες τις ημέρες δεν ήταν ο φόβος. Ήταν ο προβληματισμός. Δημοσιογράφοι πάνω σε φουσκωτά σκάφη, έξω από τον ναύσταθμο της Σαλαμίνας, να μεταδίδουν ζωντανά την έξοδο μονάδων του Πολεμικού Ναυτικού. Υποβρύχια, φρεγάτες, κινήσεις που κανονικά θα έπρεπε να καλύπτονται από απόλυτη σιωπή, μετατρέπονταν σε τηλεοπτικό θέαμα. Όχι για εσωτερική ενημέρωση, αλλά για να τις βλέπει ολόκληρος ο πλανήτης μέσα από τα ελληνικά μέσα ενημέρωσης.
Δεν ένιωσα πανικό. Ένιωσα ότι κάτι δεν λειτουργούσε σωστά. Ότι στον βωμό της τηλεθέασης έλειπε κάτι πολύ πιο ουσιαστικό: ο συντονισμός, η στρατηγική αντίληψη, η συνείδηση πως σε μια εθνική κρίση δεν είναι όλα δημόσια εικόνα.
Δύο χρόνια αργότερα, τον Δεκέμβριο του 1997, παρουσιάστηκα στις Ένοπλες Δυνάμεις ως υπαξιωματικός. Εκεί κατάλαβα ότι τα Ίμια δεν ήταν ένα γεγονός που είχε περάσει απλώς στην ιστορία. Ήταν σημείο αναφοράς. Ένα τραύμα ανοιχτό, που επανερχόταν διαρκώς στις συζητήσεις μεταξύ υπαξιωματικών και αξιωματικών, ανθρώπων με λίγα ή πολλά χρόνια υπηρεσίας.
Η κοινή παραδοχή ήταν μία: τα Ίμια αποτέλεσαν μια κακή ευκαιρία. Μια κακή αφορμή που, όμως, αποκάλυψε με τον πιο ωμό τρόπο τις αδυναμίες. Το φρόνημα υπήρχε. Η διάθεση υπήρχε. Οι άνθρωποι υπήρχαν. Εκεί που υστερούσαμε ήταν στο επίπεδο του συστήματος. Στην οργάνωση, στον εξοπλισμό, στην επάνδρωση, στις διαδικασίες. Στα αθέατα αλλά κρίσιμα στοιχεία που καθορίζουν την πραγματική ετοιμότητα.
Όποιος έχει υπηρετήσει καταλαβαίνει τι εννοώ, χωρίς να χρειάζονται λεπτομέρειες. Δεν επρόκειτο για ανεπάρκεια προσώπων. Επρόκειτο για ένα σύστημα που είχε μάθει να λειτουργεί σε συνθήκες ρουτίνας και όχι πραγματικής κρίσης.
Ο θάνατος των τριών αξιωματικών δεν μπορεί να ιδωθεί ως “μάθημα”. Ήταν τραγωδία. Ήταν όμως και το σοκ που δεν μπορούσε πια να αγνοηθεί. Από εκείνο το σημείο και μετά ξεκίνησε, αργά και όχι χωρίς λάθη, μια προσπάθεια αλλαγής.
Με μια πενταετία μέσα στο στράτευμα, δυο χρονια μετα τα “Ίμια”, διαπιστώνεις οτι οι πρώτες αυτές αλλαγές άρχισαν να γίνονται αισθητές. Νέες εκπαιδεύσεις, διαφορετική προσέγγιση, σταδιακή αναθεώρηση δογμάτων σε μονάδες, προσπάθεια εκσυγχρονισμού. Κυρίως, μια πιο έντονη στροφή προς έναν στρατό πιο επαγγελματικό, με ανθρώπους για τους οποίους η υπηρεσία δεν είναι απλώς μια υποχρέωση, αλλά καθημερινότητα, ευθύνη και τρόπος ζωής.
Τίποτα δεν λύθηκε από τη μια μέρα στην άλλη. Δεν έγιναν όλα σωστά, ούτε έγιναν όλα όσα έπρεπε. Όμως κάτι είχε αρχίσει να αλλάζει. Οι ατέλειες φάνηκαν και, έστω με καθυστέρηση, ξεκίνησε η προσπάθεια να διορθωθούν.
Αυτή είναι η ματιά που κρατώ τόσα χρόνια μετά. Όχι μια εξιδανίκευση των Ιμίων, ούτε μια προσπάθεια να δικαιολογηθεί το τίμημα. Αλλά μια υπενθύμιση ότι οι κρίσεις, όσο οδυνηρές κι αν είναι, αποκαλύπτουν την αλήθεια. Και μόνο αν τη δεις κατάματα μπορείς να αρχίσεις να βελτιώνεις αυτό που μέχρι τότε θεωρούσες δεδομένο.
ΥΓ
Η μνήμη δεν είναι τελετουργία. Είναι ευθύνη. Ευθύνη να θυμόμαστε όχι μόνο τι έγινε, αλλά και τι οφείλουμε να προστατεύουμε, ώστε όσοι φορούν τη στολή να μη χρειαστεί ποτέ ξανά να πληρώσουν το τίμημα της προχειρότητας ή του εφησυχασμού.
Υποπλοίαρχος (ΠΝ) Χριστόδουλος Καραθανάσης
Υποπλοίαρχος (ΠΝ) Παναγιώτης Βλαχάκος
Αρχικελευστής (ΠΝ) Έκτορας Γιαλοψός
Αθάνατοι
