Το φετινό καλοκαίρι ξεκίνησε στην Ευρώπη με συνθήκες ακραίου καύσωνα. Αν και η δημοσιογραφική κάλυψη εστίασε στις θερμοκρασίες που ξεπέρασαν τους 40 βαθμούς Κελσίου στον Νότο, το ερώτημα του γιατί κάνει τόση ζέστη —και οι ξεκάθαρες αποδείξεις της υπερθέρμανσης του πλανήτη— δεν πέρασαν απαρατήρητες από το ευρωπαϊκό κοινό αυτή τη φορά.
Η μετάφραση, ωστόσο, αυτής της αυξανόμενης ανησυχίας σε ουσιαστική δράση είναι μια άλλη ιστορία, σημειώνει το Social Europe. Το πολιτικό κέντρο της Ευρώπης τρέμει στην ιδέα ότι μια ανοιχτά «πράσινη ατζέντα» θα μπορούσε να πυροδοτήσει εκ νέου αντιδράσεις (το λεγόμενο «greenlash»). Υπό αυτό το πρίσμα, το ενεργειακό πακέτο που αναμένεται να ανακοινώσει σύντομα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποτελεί τον απόλυτο δείκτη: θα δείξει κατά πόσο οι Ευρωπαίοι ηγέτες είναι διατεθειμένοι να αξιοποιήσουν τη δυναμική της φετινής υπενθύμισης για το τι ακριβώς διακυβεύεται.
Στο πλαίσιο μιας ευρύτερης δέσμης μέτρων, ενόψει του Συμβουλίου Ενέργειας τον Οκτώβριο, η Κομισιόν αναμένεται να παρουσιάσει προτάσεις για τη μεταρρύθμιση του Συστήματος Εμπορίας Εκπομπών (ETS) —της μεγαλύτερης αγοράς άνθρακα παγκοσμίως— σε συνδυασμό με ένα σχέδιο δράσης για τον εξηλεκτρισμό της βιομηχανίας, των μεταφορών και της θέρμανσης. Το επίπεδο φιλοδοξίας σε αυτούς τους δύο φακέλους θα αποτυπώσει το τι θεωρούν πολιτικά «εφικτό» οι Βρυξέλλες στο σημερινό, πολωμένο περιβάλλον.
Το «αγκάθι» του Συστήματος Εμπορίας Εκπομπών (ETS)
Το ETS λειτουργεί στην ΕΕ από το 2005 και τα έσοδά του αποτελούν κρίσιμη πηγή χρηματοδότησης για τη βιομηχανική μετάβαση των κρατών-μελών. Παρά ταύτα, παραμένει ο «κακός δαίμονας» —ιδίως στα κράτη της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης— καθώς παρερμηνεύεται ως ένα αυθαίρετο κόστος που επιβάλλεται από τις μακρινές Βρυξέλλες.
Ενώ αρχικά η επικείμενη πρόταση της Κομισιόν στόχευε στην επέκταση της κάλυψης του συστήματος, πλέον αναμένονται πιο μετριοπαθείς αλλαγές:
- Επέκταση μόνο εντός ήδη καλυπτόμενων τομέων (όπως η ναυτιλία και οι αερομεταφορές).
- Κλείσιμο νομικών παραθύρων.
- Πιθανή καθυστέρηση στη σταδιακή κατάργηση των δωρεάν δικαιωμάτων εκπομπών.
Το πώς θα «πουληθεί» επικοινωνιακά αυτό το πακέτο —ως «ελάφρυνση του βάρους για τις επιχειρήσεις» ή ως ενίσχυση της αποανθρακοποίησης και της πράσινης βιομηχανικής πολιτικής— θα αποτελέσει τον καθοριστικό δείκτη για το αν η ΕΕ προχωρά μπροστά ή οπισθοχωρεί.
Ο εξηλεκτρισμός ως ασπίδα γεωπολιτικής ασφάλειας
Το δεύτερο μεγάλο στοίχημα είναι το σχέδιο δράσης για τον εξηλεκτρισμό. Αποτελεί τον βασικό πυλώνα για την επίτευξη του στόχου του 32% (από 24% το 2025) στην τελική κατανάλωση ενέργειας έως το 2030 — ένας στόχος που τέθηκε με την Καθαρή Βιομηχανική Συμφωνία (Clean Industrial Deal) του 2025.
Σε αντίθεση με το ETS, ο εξηλεκτρισμός δεν προκαλεί αρνητικά αντανακλαστικά στην κοινή γνώμη. Πρόσφατη έρευνα του ECFR (Μάιος 2026) σε 15 ευρωπαϊκά κράτη έδειξε ισχυρή υποστήριξη για επενδύσεις στην καθαρή ενέργεια ως απάντηση στα ρωσικά ορυκτά καύσιμα. Η κοινή γνώμη αντιλαμβάνεται την ευπάθεια των ορυκτών καυσίμων απέναντι στη χαοτική γεωπολιτική (όπως φάνηκε και από το φετινό κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ και τον αντίκτυπο στις τιμές). Το πραγματικό τεστ εδώ είναι η εξεύρεση γενναίων πόρων για επενδύσεις στα δίκτυα και για την επιτάχυνση των αδειοδοτήσεων, κόντρα στη δυσαρέσκεια των πλουσιότερων κρατών-μελών που πιέζουν για μειωμένο προϋπολογισμό.
Η ανάγκη για ένα νέο κλιματικό αφήγημα
Η κεντρώα συναίνεση του 2019 —ότι η πράσινη μετάβαση είναι ταυτόχρονα αναγκαία και εφικτή— έχει διαρραγεί στο σημερινό, κατακερματισμένο πολιτικό σκηνικό. Ωστόσο, η κλιματική κρίση προσφέρει την ευκαιρία για μια επανεκκίνηση.
Αντί η ΕΕ να προσπαθεί με το ζόρι να αναστήσει τον συνασπισμό του 2019, πρέπει να διαμορφώσει μια νέα πολιτική προσέγγιση:
- Σύνδεση με την καθημερινότητα: Να καταστεί σαφές ότι η αποανθρακοποίηση ενισχύει την ασφάλεια της Ευρώπης, την ανταγωνιστικότητα και, κυρίως, την ποιότητα ζωής των πολιτών.
- Ευελιξία: Να δοθεί χώρος στις εθνικές και τοπικές ιδιαιτερότητες.
- Κοινωνική Δικαιοσύνη: Να προωθηθούν στοχευμένες επενδύσεις που φέρνουν τα οφέλη της μετάβασης σε όλους τους πολίτες, κατανέμοντας το κόστος πιο δίκαια και χωρίς να αφήνουν τους εργαζομένους στο περιθώριο.
Το φετινό ενεργειακό πακέτο δεν είναι απλώς μια δέσμη τεχνικών μέτρων. Θα καταδείξει αν οι Ευρωπαίοι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής διαθέτουν μια στρατηγική ικανή να ανταποκριθεί στις σημερινές προκλήσεις, ή αν απλώς παίζουν άμυνα, προσπαθώντας να υπερασπιστούν τη χθεσινή, ξεπερασμένη συναίνεση.
