Το παγκόσμιο επισιτιστικό σύστημα βρίσκεται υπό αυξανόμενη πίεση και νέα έρευνα επισημαίνει τομείς όπου αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε συγκρούσεις.
Όπως επισημαίνει το dw.com, οι σοβαρές ξηρασίες και τα ακραία καιρικά φαινόμενα προκαλούν ζημιές στις συγκομιδές σε πολλές περιοχές.
Το φαινόμενο Ελ Νίνιο, που βρίσκεται σε εξέλιξη, απειλεί μάλιστα να επιδεινώσει την έλλειψη τροφίμων για εκατομμύρια ανθρώπους το επόμενο έτος.
Ταυτόχρονα, οι πόλεμοι και οι γεωπολιτικές εντάσεις διαταράσσουν τις αλυσίδες εφοδιασμού που εξασφαλίζουν τη διακίνηση τροφίμων και γεωργικών προϊόντων.
Ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει διαταράξει επανειλημμένα τις αγορές σιτηρών, ενώ οι επιπτώσεις του πολέμου στο Ιράν στα Στενά του Ορμούζ έχουν οδηγήσει σε αύξηση των τιμών των καυσίμων και των λιπασμάτων, αυξάνοντας το κόστος για τους αγρότες σε όλο τον κόσμο.
Προειδοποιήσεις ειδικών για αστάθεια
Οι ειδικοί προειδοποιούν εδώ και καιρό ότι η αυξανόμενη επισιτιστική ανασφάλεια ενδέχεται να τροφοδοτήσει την αστάθεια.
Όταν οι άνθρωποι δεν μπορούν πλέον να θρέψουν τις οικογένειές τους, συγκρούονται για τη γη, το νερό και άλλους πόρους — ή μεταναστεύουν.
Σε ευάλωτες χώρες, αυτές οι πιέσεις μπορούν να συμβάλουν σε κοινωνικές αναταραχές, ακόμη και σε ένοπλες συγκρούσεις.
Τώρα, μια νέα έρευνα υποδεικνύει πού είναι μεγαλύτεροι ορισμένοι από αυτούς τους κινδύνους.
Ο Δείκτης Κλιματικής Παρακμής της Γεωργίας (CADI), που αναπτύχθηκε από τη Λάουρα Μαγιοράλ και τον Χανς Μίλερ, χαρτογραφεί τον τρόπο με τον οποίο η κλιματική αλλαγή αναδιαμορφώνει τη γεωργική παραγωγικότητα σε όλο τον κόσμο.
«Οι μεγαλύτερες απώλειες παρατηρούνται στις τροπικές περιοχές», δήλωσε ο Μίλερ, ερευνητής στο Ινστιτούτο Οικονομικής Ανάλυσης και στη Σχολή Οικονομικών της Βαρκελώνης.
Πηγή: dw.com
Μείωση στην παραγωγή τροφίμων
Η κλιματική αλλαγή έχει ήδη αρχίσει να μειώνει την παραγωγή τροφίμων σε πολλές περιοχές του κόσμου.
Εκατοντάδες εκατομμύρια άνθρωποι ζουν σε περιοχές όπου οι συγκομιδές είναι μικρότερες από ό,τι πριν από 30 χρόνια. Ο Μίλερ ανέφερε την Αυστραλία, την Αργεντινή, τη Μολδαβία, τη Νιγηρία, τη Ρουμανία, τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Σουδάν ως χώρες όπου οι απώλειες στη γεωργία είναι ήδη αισθητές.
«Η Βόρεια Αφρική είναι μια άλλη περιοχή στην οποία πρέπει να δώσουμε πολύ μεγαλύτερη προσοχή. Αν κοιτάξετε τον χάρτη, η κατάσταση φαίνεται απλά τρομερή. Πραγματικά φαίνεται φρικτή», είπε.
Και η κλιματική αλλαγή αποτελεί μόνο ένα μέρος του προβλήματος.
Οι πόλεμοι, οι διαταραχές στο εμπόριο, οι απαγορεύσεις εξαγωγών και η αύξηση του κόστους των λιπασμάτων μπορούν να επιδεινώσουν την επισιτιστική ανασφάλεια.
Μέσα στα επόμενα 25 χρόνια, σχεδόν το ήμισυ του παγκόσμιου πληθυσμού ενδέχεται να ζει σε περιοχές όπου οι τοπικές καλλιέργειες θα παράγουν λιγότερα τρόφιμα.
Νέοι νικητές, ηττημένοι και συγκρούσεις
Όπως σημειώνει το dw.com, αυτές οι πιέσεις μπορούν να υπονομεύσουν τις κυβερνήσεις, να συμβάλουν στη μετανάστευση και να διευκολύνουν την πρόσληψη μαχητών από ένοπλες ομάδες.
Σε κοινωνίες που είναι ήδη ασταθείς, τέτοιοι παράγοντες μπορούν να τις οδηγήσουν σε κρίση.
Ωστόσο, η έρευνα του CADI αποκαλύπτει μια πραγματικότητα που εκπλήσσει: η αύξηση της γεωργικής παραγωγικότητας φαίνεται επίσης να αυξάνει τον κίνδυνο βίας.
Ο Μίλερ ανέφερε ότι το βασικό ζήτημα δεν είναι μόνο η έλλειψη, αλλά και η αλλαγή.
Η κλιματική κρίση και άλλες κρίσεις δεν οδηγούν απλώς ορισμένες περιοχές στη φτώχεια.
Δημιουργούν επίσης νέες ευκαιρίες, μεταβάλλοντας την αξία της γης και των πόρων.
Σε ορισμένες περιοχές, η γη που παλαιότερα ήταν περιθωριακή γίνεται πιο παραγωγική και πιο πολύτιμη.
Και αυτό προσελκύει επενδυτές και δημιουργεί ανταγωνισμό όσον αφορά την ιδιοκτησία και την πρόσβαση.
Πηγή: dw.com
Αυτή η επικείμενη αστάθεια, όπως ανέφερε ο Μίλερ, ισχύει και για περιοχές όπου η μεταβολή στην παραγωγικότητα δεν έχει ακόμη συμβεί.
«Αν γνωρίζουμε ότι η γη σου θα γίνει πιο παραγωγική, ίσως θελήσω να σου την αρπάξω σήμερα. Ακριβώς εκεί είναι που οι διαπραγματεύσεις καταρρέουν και εκεί θα ξεσπάσει η βία», σημείωσε.
Ακόμη και σε σταθερές, εύπορες περιοχές, η κλιματική κρίση δημιουργεί προβλήματα για το μέλλον.
Μπορεί να φαίνεται ασήμαντο, αλλά η αλλαγή στις επιλογές καλλιέργειας σταφυλιών στην Ευρώπη επηρεάζει τους τοπικούς αγρότες.
Μεγάλοι παραγωγοί αφρώδους οίνου έχουν αρχίσει να αγοράζουν γη σε ορεινές περιοχές.
Ποιες χώρες κινδυνεύουν περισσότερο
Ένα από τα πιο εντυπωσιακά ευρήματα της ομάδας του CADI είναι ότι οι αλλαγές στον αγροτικό τομέα είναι πιο πιθανό να οδηγήσουν σε συγκρούσεις σε χώρες που δεν είναι δημοκρατίες.
Όταν οι κλιματικές κρίσεις, η επισιτιστική ανασφάλεια και ο ανταγωνισμός για τους πόρους πλήττουν τις δημοκρατίες, αυτές τείνουν να διαθέτουν θεσμούς που υποχρεώνουν τα ανταγωνιζόμενα συμφέροντα να διαπραγματεύονται αντί να συγκρούονται, σύμφωνα με την έρευνα.
«Οι δημοκρατίες μπορεί να φαίνονται ενοχλητικές και δυσκίνητες. Τίποτα δεν κινείται τόσο γρήγορα όσο θα ήθελαν οι άνθρωποι. Αλλά αυτό είναι κάτι εξαιρετικό, γιατί ωθεί τους ανθρώπους να συνομιλούν μεταξύ τους», δήλωσε ο Μίλερ.
«Υπάρχει ένα πλαίσιο για διαπραγματεύσεις. Υπάρχουν θεσμοί που βοηθούν τους ανθρώπους να διαπραγματεύονται. Αυτή η διαδικασία της συνεχούς αναζήτησης λύσεων αποτελεί τον πυρήνα αυτού που αποτρέπει τις συγκρούσεις», πρόσθεσε.
«Καμπανάκι» από τη Νότια Ασία και το Σαχέλ
«Δεν δίνουμε αρκετή προσοχή στις απειλές της πηγής των μέσων διαβίωσής μας», δήλωσε ο Αμπντουλάχ Φαχίμι από το κέντρο μελετών Γερμανικό Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων (DGAP).
«Αυτές οι απειλές μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές κρίσεις και να οδηγήσουν σε εκτοπισμό εκατομμυρίων και εκατομμυρίων ανθρώπων. Οι περιοχές που πρέπει να παρακολουθούμε με μεγαλύτερη προσοχή είναι η Νότια Ασία και το Σαχέλ, όπου η ευπάθεια στις κλιματικές αλλαγές και η ραγδαία αύξηση του πληθυσμού σημαίνουν ότι ο αριθμός των ανθρώπων που θα πληγούν θα μπορούσε να αυξηθεί δραματικά», πρόσθεσε.
Ο Φαχίμι ανέφερε ότι η Νότια Ασία ξεχωρίζει επειδή εξαρτάται τόσο από ευάλωτες πηγές ύδρευσης όσο και από τις παγκόσμιες αγορές τροφίμων.
Οι τιμές των τροφίμων έχουν ήδη αυξηθεί σημαντικά τις τελευταίες δεκαετίες.
«Η Νότια Ασία, με πληθυσμό περίπου 2 δισεκατομμυρίων, εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις εισαγωγές», πρόσθεσε. Οι εισαγωγές αυτές περιλαμβάνουν σιτάρι, καλαμπόκι και φοινικέλαιο από χώρες όπως η Ρωσία, η Ουκρανία, ο Καναδάς και η Μαλαισία.
Παράλληλα, η τοπική γεωργία απειλείται όλο και περισσότερο από καύσωνες, πλημμύρες, μείωση της παραγωγικότητας της γης και διείσδυση αλμυρού νερού λόγω της ανόδου της στάθμης της θάλασσας.
Πηγή: dw.com
«Λόγω της κλιματικής αλλαγής, οι παγετώνες και το χιόνι λιώνουν πολύ γρήγορα»
Εκτός από τις άμεσες ανθρώπινες απώλειες, γεγονότα όπως οι καταστροφικές πλημμύρες που έπληξαν το Νεπάλ τον Αύγουστο του 2026 δίνουν μια εικόνα των μακροπρόθεσμων προκλήσεων που ενδέχεται να γίνουν πιο συχνές στο μέλλον.
«Οι οροσειρές των Ιμαλαΐων και του Χίντου Κους παρέχουν το μεγαλύτερο μέρος του νερού για τη γεωργία και του πόσιμου νερού στην περιοχή», δήλωσε ο Φαχίμι.
«Λόγω της κλιματικής αλλαγής, οι παγετώνες και το χιόνι λιώνουν πολύ γρήγορα», υπογράμμισε.
Βραχυπρόθεσμα, τα νερά από το λιώσιμο των πάγων θα μπορούσαν να αυξήσουν τη διαθεσιμότητα νερού.
Ωστόσο, προς το τέλος του αιώνα, προειδοποίησε, η περιοχή θα μπορούσε να αντιμετωπίσει «μια τεράστια ανθρωπιστική κρίση που θα μπορούσε να επηρεάσει περίπου 2 δισεκατομμύρια ανθρώπους».
Κοινωνικές και πολιτικές συνέπειες
Καθώς η επισιτιστική ανασφάλεια επιδεινώνεται, οι κοινωνικές και πολιτικές συνέπειες μπορεί να πολλαπλασιαστούν.
«Όταν η έλλειψη πόρων ή οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής αναγκάζουν τους ανθρώπους να αναζητήσουν άλλες ευκαιρίες διαβίωσης, μερικές φορές καταλήγουν να προσλαμβάνονται από τρομοκρατικές ομάδες», δήλωσε ο Φαχίμι, ο οποίος ανέφερε παραδείγματα από τη Νιγηρία και το Αφγανιστάν.
Σε άλλες περιπτώσεις, η δυσαρέσκεια του κόσμου στρέφεται κατά των κυβερνήσεων, εφόσον αυτές δεν καταφέρνουν να μετριάσουν τις επιπτώσεις στα μέσα διαβίωσης των πολιτών.
Η νομιμότητά τους τίθεται υπό αμφισβήτηση και αυτό μπορεί να οδηγήσει σε βίαιες συγκρούσεις.
Αυτό συνάδει με το γενικότερο συμπέρασμα του Μίλερ. Η κλιματική αλλαγή, οι πόλεμοι και οι διαταραχές στο εμπόριο δεν οδηγούν αυτόματα σε συγκρούσεις.
Ωστόσο, η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή δεν μπορεί να περιορίζεται απλώς στην καλλιέργεια διαφορετικών φυτών ή στη χρήση νέων τεχνολογιών.
Οι άνθρωποι και οι κοινωνίες πρέπει επίσης να προσαρμοστούν στις αλλαγές όσον αφορά το ποιος έχει πρόσβαση στη γη, στο νερό και στις θέσεις εργασίας.
Το dw.com σχολιάζει: «Το βασικό ερώτημα είναι αν οι κοινωνίες διαθέτουν θεσμούς ικανούς να διαχειριστούν αυτές τις αλλαγές.
Όπου οι κυβερνήσεις, τα δικαστήρια και οι τοπικοί θεσμοί μπορούν να βοηθήσουν τις κοινότητες να προσαρμοστούν στις νέες πραγματικότητες, οι κλυδωνισμοί ενδέχεται να απορροφηθούν.
Όπου όμως οι θεσμοί αυτοί είναι αδύναμοι, η πίεση που ασκείται στα επισιτιστικά συστήματα μπορεί να μετατραπεί σε πίεση για την ίδια την ειρήνη».
