Η αλήθεια για τις δημοσκοπήσεις

Δεν πρόκειται να επιχειρηματολογήσω πάνω στο αν και πόσο πολύτιμο εργαλείο είναι οι κάθε είδους έρευνες κοινής γνώμης είτε θες να πουλήσεις περισσότερα πακέτα τσίχλες είτε να κερδίσεις τις εκλογές. Από ένα σημείο και μετά η συζήτηση αυτή είναι υποτιμητική για τη νοημοσύνη των αναγνωστών.

Παρ’όλα αυτά όμως, το περασμένο Σάββατο 9 Μαΐου, διάβασα, έκπληκτη, στο ρεπορτάζ του Δημήτρη Κουκλουμπέρη στην Εφημερίδα των Συντακτών (Δημοσκοπήσεις: Εργαλεία ή μέσα χειραγώγησης;) την άποψη του ΣΕΔΕΑ (Σύλλογος Εταιριών Δημοσκόπησης και Ερευνας Αγοράς) ότι δεν είναι επιστημονικά αποδεδειγμένη η επιρροή των δημοσκοπήσεων στην κοινή γνώμη.

Αλήθεια τώρα; Στην Πολιτική Επιστήμη, ίσως να μην υπάρχει κάτι που να έχει τεκμηριωθεί καλύτερα από την επιρροή των πολιτικών δημοσκοπήσεων στην εκλογική συμπεριφορά και κατ’επέκταση στο εκλογικό αποτέλεσμα.

Ειλικρινά, δεν ξέρω τι πρωτοαναφερω από τον όγκο της σχετικής έρευνας για το θέμα.

Από τη δεκαετία του 1970 ακόμα η θρυλική Elisabeth Noelle-Neumann που διετέλεσε μέχρι και πρόεδρος του «World Association for Public Opinion Research», διατύπωσε την κλασική, πλέον, θεωρία του Spiral of Silence, του «Σπιράλ της Σιωπής» που θέλει τα άτομα μιας κοινωνίας να σιωπούν και να αυτολογοκρίνονται, όταν διαπιστώσουν και μέσα από τις δημοσκοπήσεις που δημοσιεύονται ότι οι απόψεις τους είναι μειοψηφικές.

Μάλιστα, η θεωρία της Newmann επικαιροποιήθηκε φέτος το Φεβρουάριο του 2026 με μελέτη που δείχνει το ρόλο που έχουν τα σόσιαλ μίντια στο να επιτείνουν το φαινόμενο.
Τι άλλο να αναφέρω; Το «Bandwagon Effect»; Το «Underdog Effect»; Όλοι αυτοί είναι γνωστοί σε όλους όροι που περιγράφουν εκλογικές συμπεριφορές που διαμορφώνουν οι δημοσκοπήσεις.

Χρειάζεται, άραγε, να αναφέρω ότι οι δημοσκοπήσεις, πολύ συχνά, οδηγούν μέρος του εκλογικού σώματος να ψηφίζει «στρατηγικά»; Και εδώ να κάνω μία πρόβλεψη: στις επόμενες εκλογές, όποτε κι αν αυτές γίνουν, κάποιοι θα αποφασίσουν ποιο από τα αντιπολιτευόμενα κόμματα θα ψηφίσουν μόλις οι δημοσκοπήσεις δείξουν, ποιο από αυτά μπορεί να καταλάβει τη δεύτερη θέση ώστε η ψήφος τους να λειτουργήσει αποτελεσματικότερα απέναντι στη Νέα Δημοκρατία.

Φυσικά και οι πολιτικές έρευνες επηρεάζουν τις στάσεις της κοινής γνώμης, γι αυτό κι αυτό που ζούμε τελευταία, με την περίσσεια δημοσκοπήσεων τις οποίες σχολιάζουν «ανεξάρτητοι αναλυτές» για να λιβανίζουν νυχθημερόν την κυβέρνηση, είναι βαθιά προβληματικό και πλήττει ευθέως τη δημοκρατία. Και εύγε στον π.βουλευτή του ΠΑΣΟΚ Θανάση Γκλαβίνα που δεν δίστασε να στριμώξει στην τηλεόραση, ζωντανά, τον κάποτε έγκριτο (και χαριτωμένο άνθρωπο) Ανδρέα Δρυμιώτη που για κάποιο πραγματικά ακατανόητο λόγο κατεδαφίζει μια λαμπρή καριέρα ετών υιοθετώντας ένα «κόντρα ρόλο» για ερευνητή.

Δεν ξέρω ποιος στο κυβερνητικό στρατόπεδο είχε την ιδέα (αν και έχω κάποιες υποψίες για το ποιος είναι τόσο θεωρητικά επαρκής για να το έχει συμβουλεύσει…) αλλά ως προπαγανδιστικός μηχανισμός της κυβέρνησης λειτουργεί άψογα!

Καταρχάς, όσοι βλέπουν την αποτυχία της κυβέρνησης στη διαχείριση της καθημερινότητας και τους τρίβουν στα μούτρα τις δημοσκοπήσεις με έμφαση στην πρόθεση ψήφου (ένας δείκτης που δίνει ελάχιστες πραγματικές πληροφορίες αν δεν έχουν προκηρυχθεί εκλογές), λουφάζουν κι αν έχουν ψηφίσει Νέα Δημοκρατία μπορεί να λουφάζουν και από ντροπή και να μην μιλούν, να μην σχολιάζουν την κυβέρνηση αρνητικά στα κανάλια τους στα σόσιαλ μίντια ή τις παρέες τους από φόβο ότι κάποιος θα επικαλεστεί τον τάδε ή τον δείνα «γκούρου των δημοσκοπήσεων» για να τους αποστομώσει.

Την κατάσταση την περιέγραψε με μεγάλη ακρίβεια στο ρεπορτάζ του Δημήτρη Κουκλουμπέρη στην ΕφΣυν ο Γιάννης Κωνσταντινίδης, αναπληρωτής καθηγητής με ειδίκευση σε θέματα Πολιτικής Συμπεριφοράς και Μεθοδολογίας Πολιτικής Ερευνας στο ΠΑΜΑΚ, ένας πολύ σοβαρός επιστήμονας στον οποίο έχουμε μεγάλη εμπιστοσύνη υπογραμμίζοντας ότι οι δημοσκοπήσεις στην Ελλάδα καταλαμβάνουν ένα δυσανάλογα μεγάλο κομμάτι της δημόσιας συζήτησης για την πολιτική. Δεν παρέλειψε ακόμα να επισημάνει ότι «κόμματα που δεν έχουν παρουσιαστεί επισήμως καταλαμβάνουν θέση στη λίστα της πρόθεσης ψήφου, εκτιμήσεις εκλογικής επιρροής των οποίων η μεθοδολογία καλύπτεται από μυστήριο φιγουράρουν ως η απόλυτη αλήθεια, εύρη στατιστικών σφαλμάτων που καθιστούν αβέβαιη ακόμα και την κατάταξη των κομμάτων παραλείπονται».

Πολύ ευγενικά το θέτει!

Είμαστε μάρτυρες μιας εκστρατείας gaslighting της κοινής γνώμης που έχει ως στόχο να μας πείσει ότι «ο γάϊδαρος πετάει».

Ναι. Είναι και αυτό υπόθεση της ποιότητα της δημοκρατίας στη χώρα μας μαζί με τη διαφθορά, τα σκάνδαλα που μένουν χωρίς διερεύνηση με αποκλειστική ευθύνη της κυβέρνησης, το εύλογο έλλειμμα εμπιστοσύνης των πολιτών στους θεσμούς που οδηγεί σε μια ουσιαστική αμφισβήτηση του πολιτεύματος και την άνοδο των δυνάμεων του αντισυστημισμού.

Τι μπορούμε να κάνουμε γι αυτό; Καταρχάς, οι σχολιαστές και αρθρογράφοι οφείλουν να σηκώνουν το δάχτυλο και να δείχνουν την οργανωμένη εκστρατεία χειραγώγησης της κοινής γνώμης μέσω των ερευνών κοινής γνώμης αλλά και οι πολίτες έχουν ευθύνη και τώρα δεν αναφέρομαι στην αγρίως κακοποιημένη από τον Κυριάκο Μητσοτάκη έννοια της ατομικής ευθύνης.

Γιατί στο τέλος της ημέρας ο καθένας από εμάς μπορεί να κρίνει μόνος του όσα ζούμε σήμερα: στο ταμείο του σούπερ μάρκετ, στις κακές υπηρεσίες Υγείας και Παιδείας, στην ταλαιπωρία που συνεχίζει να υφίσταται από την ψηφιακή, πλέον, γραφειοκρατία, στην αφόρητη καθημερινότητα.

Καμία δημοσκόπηση δεν μπορεί να σου επιβάλλει πως θα αποτιμάς τον τρόπο που βιώνεις την πραγματικότητα αν δεν της το επιτρέψεις.