Αισιοδοξία επικρατεί ξανά στην Αθήνα για το πολύπαθο έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας- Κύπρου, μετά την υπογραφή της συμφωνίας για την είσοδο του γαλλικού επενδυτικού ομίλου Meridiam ως πλειοψηφικού μετόχου της Great Sea Interconnector (GSI).
Η Meridiam, με έδρα το Παρίσι, αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους διεθνείς επενδυτές σε έργα υποδομών, με παρουσία στην Ευρώπη, τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Αφρική. Στο χαρτοφυλάκιό της περιλαμβάνονται μεγάλα διασυνοριακά ενεργειακά έργα, όπως η ηλεκτρική διασύνδεση Ηνωμένου Βασιλείου – Γερμανίας. Πρόκειται για ιδιωτική εταιρεία, αλλά η συμφωνία για την είσοδο της Meridian στο έργο με πλειοψηφικό πακέτο (66%) έχει προφανώς την υποστήριξη της γαλλικής κυβέρνησης.
Το Παρίσι δηλαδή δίνει “χείρα βοηθείας” (θα μπορούσε να πει κανείς και το “φιλί της ζωής” αν τελικά το GSI προχωρήσει) σε ένα έργο, το οποίο είχε βαλτώσει εδώ και δύο χρόνια. Όχι μόνο λόγω των απειλών της Τουρκίας, αλλά και της “περίεργης” απροθυμίας παραγόντων στην Κύπρο.
Το “οκ” του Μακρόν στο GSI
Οι βάσεις για τη συμφωνία με τη Meridiam τέθηκαν κατά την επίσκεψη του Γάλλου Προέδρου, Εμμανουέλ Μακρόν, στην Αθήνα τον περασμένο Απρίλιο. Και το θέμα προχώρησε τελικά σχετικά γρήγορα, καθώς το Παρίσι έχει κάνει τη στρατηγική επιλογή να έχει παρουσία στην ανατολική Μεσόγειο.
Τον Απρίλιο ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου και ο Κύπριος ομόλογος του, Μιχαήλ Δαμιανός, είχαν μάλιστα ζητήσει με επιστολή τους προς την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων χρηματοδότηση του GSI. Είχε προηγηθεί η απόφαση του πρωθυπουργού, Κυριάκου Μητσοτάκη, και του Κύπριου προέδρου, Νίκου Χριστοδουλίδη, για επικαιροποίηση των οικονομικοτεχνικών παραμέτρων του έργου.
Η διαδικασία έγκρισης χρηματοδότησης από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) βρίσκεται σε εξέλιξη. Ενώ η ΕΕ έχει εγκρίνει επιχορήγηση για το GSI ύψους 657 εκατομμυρίων ευρώ μέσω του Μηχανισμού «Συνδέοντας την Ευρώπη» (Connecting Europe Faciity) και επιπλέον έχουν παρασχεθεί 100 εκατομμύρια ευρώ από τον Μηχανισμό Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF).
Το καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας- Κύπρου έχει μάλιστα ενταχθεί στα Projects of Common Interest (PCI) της ΕΕ, γεγονός που εξασφαλίζει χρηματοδότηση αλλά και ευρωπαϊκή πολιτική στήριξη.
Τα κυπριακά μπρος- πίσω και οι τουρκικές απειλές
Το παράδοξο είναι ότι ενώ το GSI χρηματοδοτείται κατά 1/3 από την Ευρωπαϊκή Ένωση και ενώ η Κύπρος αποτελεί το μόνο κράτος μέλος που δεν έχει ηλεκτρική διασύνδεση με την Ευρώπη, ήταν παρεμβάσεις από κυπριακής πλευράς που το είχαν μετατρέψει σε γόρδιο δεσμό.
Η παρέμβαση ειδικότερα του Κύπριου υπουργού Οικονομικών, Μάκη Κεραυνού, που αμφισβήτησε τη βιωσιμότητα του έργου το Σεπτέμβριο του 2025 και έθεσε ζήτημα για τα 25 εκ ευρώ ετήσια συμμετοχή της Λευκωσίας, είχε πέσει σαν… κεραυνός στην Αθήνα.
Η ελληνική πλευρά ξεκαθάρισε όμως ότι το GSI δεν θα μπορούσε να πληρωθεί μόνο από τους Έλληνες φορολογούμενους. Στην Αθήνα μάλιστα ψιθύριζαν ότι καθώς με το GSI το κόστος του ηλεκτρικού ρεύματος στην Κύπρο θα μειωθεί δραματικά, οι Κύπριοι καταναλωτές θα κερδίσουν, αλλά κάποιοι προφανώς θα χάσουν…
Η Τουρκία φυσικά απειλούσε τη Λευκωσία και την Αθήνα σε περίπτωση που προχωρούσαν οι έρευνες για την πόντιση του καλωδίου, μήκους περίπου 900 χιλιομέτρων. Σημειωτέον ότι από τον περασμένο Σεπτέμβριο η Αθήνα επεδίωκε να προχωρήσουν οι εργασίες ανατολικά της Κάσου.
Η συγκεκριμένη θαλάσσια περιοχή περιλαμβάνεται στη συμφωνία μερικής οριοθέτησης ΑΟΖ Ελλάδας- Αιγύπτου του 2020 και ταυτόχρονα παρανόμως και στο τουρκολιβυκό μνημόνιο. Ήταν δε νότια της Κάσου όπου παρολίγον να σημειωθεί θερμό επεισόδιο τον Ιούλιο του 2024, όταν η Τουρκία έστειλε πέντε πολεμικά πλοία για να εμποδίσει τις έρευνες πόντισης υποβρυχίου καλωδίου από το ιταλικό ερευνητικό Ievoli Relume.
Το φθινόπωρο οι υποβρύχιες έρευνες
Για αυτό ακριβώς όμως η γαλλική συμμετοχή στο GSI αποτελεί όχι μόνο οικονομική διαβεβαίωση, αλλά και διπλωματική “ασπίδα” για το έργο. Η Αθήνα σημειωτέον ότι είχε επιχειρήσει να βάλει τις ΗΠΑ στο GSI, για το οποίο έχει εκδηλώσει ενδιαφέρον και το Ισραήλ. Κυβερνητικά στελέχη τόνιζαν μάλιστα χθες ότι παράλληλα ωριμάζει και η ηλεκτρική διασύνδεση Κύπρου – Ισραήλ, καθώς ο ΑΔΜΗΕ ολοκλήρωσε τη μελέτη κόστους-οφέλους, η οποία αναμένεται να αποσταλεί τις επόμενες ημέρες στις αρμόδιες ρυθμιστικές αρχές της Κύπρου και του Ισραήλ.
Εμφανώς ικανοποιημένος κατά την υπογραφή της συμφωνίας με τη Meridian χθες, ο πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, έκανε λόγο για ένα σημαντικό βήμα προόδου σε ένα έργο στρατηγικής σημασίας για την Ελλάδα, την Κύπρο και την Ευρώπη γενικά. Και τόνισε ότι η ελληνική πλευρά θα αναλάβει όλες τις πρωτοβουλίες ώστε να προχωρήσει το έργο άμεσα.
Πρώτη προτεραιότητα είναι η ολοκλήρωση των ερευνών στο θαλάσσιο βυθό. Έχει πραγματοποιηθεί μέχρι στιγμής το 40% και η Αθήνα φιλοδοξεί οι εργασίες να ξεκινήσουν ξανά το φθινόπωρο.
Από την κυβέρνηση τονίζουν επίσης ότι ο ΑΔΜΗΕ παραμένει στρατηγικός μέτοχος, διατηρώντας δικαιώματα καταστατικής μειοψηφίας, την τεχνική ευθύνη του έργου και τη λειτουργία της διασύνδεσης μετά την ολοκλήρωσή της. Πρακτικά αυτό σημαίνει ότι η Meridian δεν μπορεί πχ να απευθυνθεί στην Τουρκία για να ζητήσει άδεια για εργασίες χωρίς να ρωτήσει πρώτα την Αθήνα, η οποία φυσικά θα πει όχι.
