Στη Σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, οι ΗΠΑ συζήτησαν πλέον ανοιχτά την επαναφορά της Τουρκίας στο πρόγραμμα των υπερσύγχρονων μαχητικών F-35.
Ο Ντόναλντ Τραμπ, επιβεβαιώνοντας τον ρόλο του ως θιασώτη της απόλυτα συναλλακτικής διπλωματίας, διεμήνυσε χωρίς περιστροφές: «Θα άρουμε τις κυρώσεις (CAATSA) από την Τουρκία… Δεν θέλουμε να τιμωρούμε φίλους». Ξεκαθάρισε μάλιστα πως οι δύο πλευρές «συζητάνε σοβαρά» το θέμα της πώλησης, χαρακτηρίζοντάς την ωμά ως «μια απόφαση που θα λάβουμε».
Φυσικά, υπάρχει ο «σκόπελος» των αμερικανικών θεσμών. Ο νόμος του Κογκρέσου (NDAA του 2020) απαγορεύει ρητά τη μεταβίβαση των F-35 στην Τουρκία όσο η τελευταία διατηρεί στο οπλοστάσιό της τους ρωσικούς S-400. Σύμφωνα με σχετική έκθεση του Κογκρέσου, έξι μαχητικά F-35 (τα οποία η Τουρκία έχει ήδη πληρώσει καταβάλλοντας συνολικά 1,7 δισ. Δολάρια) παραμένουν μέχρι και σήμερα σε αμερικανικές αποθήκες. Ευτυχώς για τις περιφερειακές ισορροπίες, η πλειοψηφία των Δημοκρατικών και των Ρεπουμπλικάνων εκφράζει «βαθιά ανησυχία» για το ενδεχόμενο επανεκκίνησης αυτής της πώλησης. Οι Αμερικανοί νομοθέτες επικαλούνται προφανή θέματα ασφαλείας, αναδεικνύοντας τις υβριδικές πολιτικές της Τουρκίας και επισημαίνοντας με νόημα πως η Άγκυρα «έχει καλύτερη σχέση με το Ιράν».
Στον αντίποδα αυτού του γεωπολιτικού κυνισμού, βρίσκεται η Ελλάδα, εγκλωβισμένη στη βολική αλλά αναποτελεσματική εικόνα του «καλού παιδιού». Εμείς, έχοντας ακολουθήσει κάθε τυπική διαδικασία, είμαστε ήδη εταίροι του προγράμματος, έχοντας προσφύγει με σχετικό αίτημα από το 2020, όταν και λάβαμε το αμερικανικό «πράσινο φως» για έως 40 αεροσκάφη. Τον Ιούλιο του 2024 υπογράψαμε την Επιστολή Προσφοράς-Αποδοχής (LOA) για τα πρώτα 20 F-35.
Ποια είναι η πραγματικότητα των χρονοδιαγραμμάτων;
Σύμφωνα με τη Lockheed Martin, βρισκόμαστε εντός προγράμματος για την παράδοση των 20 μαχητικών το 2028. Τα πρώτα οκτώ θα κατασκευαστούν στις ΗΠΑ, ενώ τα υπόλοιπα πιθανότατα στη μονάδα συναρμολόγησης της Ιταλίας. Όμως, η άφιξη των πρώτων μαχητικών στην Ελλάδα τοποθετείται περί το 2030, καθώς τα αεροσκάφη θα πρέπει να παραμείνουν για 27 μήνες επί αμερικανικού εδάφους για την απαραίτητη εκπαίδευση του προσωπικού μας. Ουσιαστικά, η Ελλάδα εκτιμά ότι θα διαθέτει πλήρεις μοίρες F-35 –κάνοντας χρήση και της “option” για άλλα 20– μετά το 2030.
Εδώ ακριβώς εντοπίζεται η αποτυχία του δόγματος του «δεδομένου συμμάχου». Ενώ εμείς ακολουθούμε ευλαβικά την επετηρίδα για να αποκτήσουμε οπλικά συστήματα που αποδεδειγμένα θα αναβαθμίσουν σημαντικά την ελληνική αεροπορική ισχύ, η Τουρκία εκβιάζει και φλερτάρει με την άμεση πολιτική τους αποδέσμευση μέσω του Προέδρου Τραμπ.
Μια πιθανή επαναπώληση των F-35 στην Τουρκία θα μεταβάλει άρδην το στρατηγικό ισοζύγιο στην Ανατολική Μεσόγειο. Δεν είναι τυχαίο ότι το Ισραήλ έχει ήδη προειδοποιήσει επισήμως πως η έλευση των F-35 στην Τουρκία θα ανατρέψει επικίνδυνα το ισοζύγιο δυνάμεων στην ευρύτερη περιοχή.
Η Αθήνα δηλώνει πως «το θέμα παρακολουθείται στενά». Αλλά η απλή παρακολούθηση δεν συνιστά στρατηγική. Η Ελλάδα οφείλει να πάψει να θεωρείται δεδομένη. Τα προτεινόμενα μέτρα είναι μονόδρομος: Πρέπει να επιταχύνουμε άμεσα τα εξοπλιστικά μας προγράμματα, να εγκαταλείψουμε τις ψευδαισθήσεις και κυρίως να απαιτήσουμε ανοιχτά τα δικαιώματά μας στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ και της ΕΕ. Αν δεν διεκδικήσουμε τώρα, το 2030 ίσως να είναι πολύ αργά.
*Ο Δρ. Μηνάς Λυριστής είναι Ερευνητής στο Κέντρο Ανάλυσης Μεσανατολικής Πολιτικής – ΚΕΑΜΕΠ και Junior Scholar (Gulf Affairs) στο Strategy International Think Tank
