Η επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση (ΕΕΚ), σε συνδυασμό με τη δια βίου μάθηση (ΔΒΜ), αποτελεί – στα χαρτιά τουλάχιστον – προτεραιότητα της εκπαιδευτικής πολιτικής στις χώρες της ΕΕ. «Η επαγγελματική εκπαίδευση δεν είναι μια εναλλακτική διαδρομή, αλλά μια ισότιμη, ισχυρή αφετηρία για τη ζωή και την εξέλιξη των νέων ανθρώπων», είπε η υπουργός Παιδείας Σοφία Ζαχαράκη, παρουσιάζοντας το νέο «Στρατηγικό Σχέδιο για την ΕΕΚ και ΔΒΜ».
Στην πράξη όμως, οι δεκάδες χιλιάδες σπουδαστές των επαγγελματικών σχολών, στη δευτεροβάθμια και μεταλυκειακή εκπαίδευση, εξακολουθούν να αντιμετωπίζονται σχεδόν σαν παιδιά κατώτερου θεού.
Το ίδιο το στρατηγικό σχέδιο αναγνωρίζει ότι «η ΕΕΚ έχει χαμηλή κοινωνική αναγνώριση και χαμηλή ελκυστικότητα», γι’αυτό αποτελεί για τους περισσότερους νέους μια «δεύτερη επιλογή μάθησης».
Καθηγητές ΣΑΕΚ: Το πιο κακοπληρωμένο επιστημονικό προσωπικό στην Ευρώπη
Δυστυχώς, παρά τα μεγάλα λόγια, οι καθηγητές των Σχολών Ανώτερης Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και Κατάρτισης (ΣΑΕΚ – πρώην ΙΕΚ), αντιμετωπίζονται από το κράτος σαν «εκπαιδευτικοί β’ διαλογής». Πώς αλλιώς να χαρακτηρίσει κανείς το γεγονός ότι οι ωρομίσθιες αμοιβές τους παραμένουν καθηλωμένες στα επίπεδα του 2013 παρά την αύξηση του κόστους ζωής και του πληθωρισμού; Μάλιστα οι αμοιβές αυτές δίνονται με τουλάχιστον τετράμηνη καθυστέρηση, ενώ οι ασφαλιστικές εισφορές εμφανίζονται ακόμα πιο αργά.
Για τις ιδιωτικές ΣΑΕΚ η κατάσταση είναι ακόμα χειρότερη. Όπως καταγγέλλει η Ομοσπονδία Ιδιωτικών Εκπαιδευτικών Λειτουργών Ελλάδας (ΟΙΕΛΕ), η πλειονότητα των καθηγητών στις ιδιωτικές δομές πληρώνεται με το εξευτελιστικό ωρομίσθιο των 5 ευρώ καθαρά την ώρα – σχεδόν όσο ένας ανειδίκευτος εργάτης.
«Οι τραγικές αυτές αποδοχές, που είναι οι χαμηλότερες για επιστημονικό προσωπικό στην Ευρώπη, λαμβάνουν χώρα στην περίοδο της πιο «χρυσής» κερδοφορίας για τα ιδιωτικά ΣΑΕΚ που έχουν πολλαπλασιάσει το τζίρο τους, μετά την καθιέρωση της Ελάχιστης Βάσης Εισαγωγής για τα δημόσια πανεπιστήμια», αναφέρει η ΟΙΕΛΕ.
Σημειώνουν ότι τουλάχιστον 15.000 από τα 20.000 παιδιά που κόβονται κάθε χρόνο από την δημόσια ανώτατη εκπαίδευση κατευθύνονται στα ιδιωτικά ΣΑΕΚ, με αποτέλεσμα την εκτίναξη των κερδών των ιδιωτικών αυτών μονάδων. Ένας και μόνο όμιλος που εξαγοράστηκε πρόσφατα από μεγάλο fund είχε έσοδα 57 εκατομμυρίων ευρώ και κέρδη προ φόρων 16 εκατομμύρια ευρώ, τετραπλασιασμό κερδών σε ένα μόνο χρόνο.
Τι δείχνει η πανευρωπαϊκή έρευνα για την επαγγελματική εκπαίδευση
Το CEDEFOP – τo Eυρωπαϊκό Κέντρο για την Ανάπτυξη της Επαγγελματικής Κατάρτισης, ξεκίνησε τον Νοέμβριο του 2025 την πρώτη μεγάλη πανευρωπαϊκή έρευνα για τους καθηγητές της ΕΕΚ, Εuropean Vocational Teacher Survey – EVTS.
Δίνοντας τον λόγο στους εκπαιδευτικούς, έχει σκοπό να καταγράψει, από πρώτο χέρι, την καθημερινή πραγματικότητα που βιώνουν και να παρέχει επιστημονικά αξιόπιστα και συγκρίσιμα δεδομένα.
Η έρευνα θα ολοκληρωθεί το φθινόπωρο του 2026 και θα παρουσιαστεί εντός του 2027. Τα πρώτα πιλοτικά ευρήματα, που μόλις παρουσιάστηκαν, είναι ανησυχητικά. Το επάγγελμα του εκπαιδευτικού ΕΕΚ βρίσκεται υπό αυξανόμενη πίεση, η οποία χαρακτηρίζεται από βαρύ φόρτο εργασίας, περιορισμένη αναγνώριση και υψηλό κίνδυνο επαγγελματικής εξουθένωσης. Στο πιλοτικό στάδιο της έρευνας, συμμετείχαν 735 καθηγητές και από τα 27 κράτη μέλη, αντιπροσωπεύοντας περισσότερες από 150 σχολές.
Απειλείται το μέλλον του επαγγέλματος
Οι εκπαιδευτικοί της ΕΕΚ αντιμετωπίζουν μια κρίση αναγνώρισης που απειλεί το μέλλον του επαγγέλματος, υπογραμμίζει η έρευνα.
Μόνο το 9% πιστεύει ότι η κοινωνία εκτιμά το έργο τους και μόλις το 13% θεωρεί τον μισθό του επαρκή. Αυτό επηρεάζει τις προσλήψεις προσωπικού, σε μια κρίσιμη περίοδο, καθώς τα κράτη μέλη αντιμετωπίζουν τη γήρανση του εκπαιδευτικού δυναμικού και τον ανταγωνισμό από τον ιδιωτικό τομέα.
Σχεδόν οι μισοί εκπαιδευτικοί έχουν αναλάβει πρόσθετες ευθύνες λόγω έλλειψης προσωπικού. Περισσότερο από το ένα τρίτο αναφέρει βαρύ διοικητικό φόρτο. Το αποτέλεσμα; Ένας στους τρεις εκπαιδευτικούς αισθάνεται ότι η επαγγελματική του εξέλιξη έχει σταματήσει.
Κρίση ευημερίας
Τα στοιχεία αποκαλύπτουν ανησυχητικά μοτίβα:
- Το 60% αναφέρει σωματική εξάντληση και δυσκολίες στον ύπνο.
- Το 42% αισθάνεται συχνά συναισθηματική εξάντληση.
- Διαδεδομένα συμπτώματα που σχετίζονται με το στρες, όπως αγχώδεις διαταραχές και καρδιαγγειακά προβλήματα.
Αυτά τα μοτίβα υποδηλώνουν μια πανευρωπαϊκή κρίση ευημερίας, που οφείλεται στον βαρύ φόρτο εργασίας, στις πολύπλοκες ανάγκες των μαθητών και στην περιορισμένη αναγνώριση. Ωστόσο, η αφοσίωση παραμένει ισχυρή. Όπου υπάρχουν συστήματα υποστήριξης, οι εκπαιδευτικοί ανταποκρίνονται θετικά: το 35% θεωρεί τη δουλειά του διανοητικά ενδιαφέρουσα και το 43% αναφέρει πρόσβαση σε ευκαιρίες επαγγελματικής ανάπτυξης.
Βία και εκφοβισμός
Οι απαιτήσεις και οι προκλήσεις αυξάνονται ταχύτερα από ό,τι μπορούν να προσαρμοστούν τα συστήματα υποστήριξης:
- Ένας στους πέντε εκπαιδευτικούς αισθάνεται σημαντικά απροετοίμαστος να διδάξει πολύ διαφορετικές ομάδες.
- Ένας στους τέσσερις χρειάζεται περισσότερη κατάρτιση για να εντοπίζει ευάλωτους μαθητές.
- Σχεδόν το ένα τρίτο θεωρεί την κακή συμπεριφορά των μαθητών, συμπεριλαμβανομένου του εκφοβισμού και της βίας, ως μείζον πρόβλημα.
Κενά στις ψηφιακές και πράσινες δεξιότητες
Καθώς η Ευρώπη επιταχύνει τη διπλή μετάβασή της (πράσινη και ψηφιακή), οι εκπαιδευτικοί αναφέρουν σημαντικά κενά στην ετοιμότητά τους.
Μόνο περίπου το ένα τρίτο αισθάνεται έτοιμο να ενσωματώσει τη βιωσιμότητα στη διδασκαλία του, ενώ σχεδόν το 30% θεωρεί την αναβάθμιση των ψηφιακών δεξιοτήτων ως προτεραιότητα.
Η εικόνα για την τεχνητή νοημοσύνη είναι εξίσου αμφίρροπη. Σχεδόν το ένα τρίτο των εκπαιδευτικών χρησιμοποιεί ήδη εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης τακτικά στην εργασία του. Όμως ένα εξίσου μεγάλο ποσοστό δεν αισθάνεται σίγουρο για τον εντοπισμό σχετικών εφαρμογών ή την αντιμετώπιση ηθικών κινδύνων. Κοιτώντας μπροστά, περισσότεροι από τους μισούς αναμένουν ότι τα έξυπνα συστήματα θα αναλάβουν μέρος της εργασίας των εκπαιδευτικών μέσα στην επόμενη δεκαετία.
in.gr
