Το βράδυ της Παρασκευής 28 Αυγούστου, χιλιάδες ήταν αυτοί που απόλαυσαν την Αυγουστιάτικη Πανσέληνο μέσα σε αρχαιολογικούς χώρους, μνημεία και μουσεία. Το Υπουργείο Πολιτισμού, όπως κάθε χρόνο, είχε ανακοινώσει τους 126 χώρους που θα υποδέχονταν το κοινό – με ελεύθερη είσοδο- στο πλαίσιο του “θεσμού” της Πανσελήνου.
Η Ακρόπολη, ωστόσο, δεν περιλαμβάνεται σε αυτους τους ανοιχτούς χώρους τα τελευταία χρόνια για λόγους που συνδέονται με την ασφάλεια του μνημείου και των επισκεπτών. Έτσι όσοι “κοινοί θνητοί” ήθελαν να δουν την πανσέληνο πάνω από την Ακρόπολη παρέμεναν εκτός του αρχαιολογικού χώρου.
Κάπου εδώ αρχίζει και η “περίεργη” ιστορία.
Αυτοί που είχαν συγκεντρωθεί γύρω από τον Ιερό Βράχο για να δουν το φεγγάρι παρατήρησαν ότι, ενώ η Ακρόπολη ήταν κλειστή για το κοινό, μια πολυμελής ομάδα βρισκόταν εντός του αρχαιολογικού χώρου.
Μάλιστα βίντεο που κυκλοφόρησε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έδειχναν ανθρώπους να κινούνται στον χώρο, προκαλώντας το εύλογο ερώτημα: εφόσον η Ακρόπολη δεν μπορούσε να ανοίξει για το κοινό τη βραδιά της Πανσελήνου, ποιοι είχαν λάβει άδεια να βρίσκονται εκεί;
Η αρχαιολόγος και πρώην πρόεδρος του Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων, Δέσποινα Κουτσούμπα, έθεσε δημοσίως μια σειρά ερωτημάτων προς το Υπουργείο Πολιτισμού: ποιοι ήταν οι άνθρωποι που βρίσκονταν στην Ακρόπολη, ποιος είχε εγκρίνει την παρουσία τους και γιατί, εφόσον μπορούσε να υπάρξει περιορισμένος αριθμός επισκεπτών, δεν δόθηκε αντίστοιχη δυνατότητα και σε πολίτες.
Το ζήτημα ήταν απλό και ταυτόχρονα βαθιά πολιτικό: ποιος δικαιούται πρόσβαση σε ένα δημόσιο μνημείο όταν η πρόσβαση αυτή απαγορεύεται στους υπόλοιπους;
Η πρώτη εξήγηση: «Γινόταν πρόβα»
Σύντομα έγινε γνωστό ότι οι άνθρωποι που βρίσκονταν στον Ιερό Βράχο ήταν μέλη της Ελληνικής Συμφωνικής Ορχήστρας Νέων (ΕΛΣΟΝ), υπό τον ιδρυτή και καλλιτεχνικό διευθυντή της, Διονύση Γραμμένο.
Η πρώτη εξήγηση που “διέρρευσε” ήταν ότι εκείνο το βράδυ πραγματοποιήθηκε πρόβα της ΕΛΣΟΝ ενόψει επερχόμενης εκδήλωσης. Δηλαδή, η παρουσία των ατόμων στον Ιερό Βράχο συνδεόταν με καλλιτεχνική δραστηριότητα και όχι με το πρόγραμμα της Αυγουστιάτικης Πανσελήνου.
Η εξήγηση, όμως, δημιούργησε νέα ερωτήματα.
Σε φωτογραφίες και βίντεο που κυκλοφόρησαν δεν διακρίνονταν μουσικά όργανα, ενώ η παρουσία δεκάδων μουσικών για μια «πρόβα» χωρίς εμφανή ορχηστρικό εξοπλισμό προκάλεσε απορίες ως προς το τι ακριβώς πραγματοποιήθηκε εκείνο το βράδυ.
Και λίγες ημέρες αργότερα εμφανίστηκε μια πιο συγκεκριμένη εκδοχή.
Από την «πρόβα» στην προετοιμασία κινηματογράφησης
Στις 31 Αυγούστου, η Εφορεία Αρχαιοτήτων Πόλης Αθηνών εξέδωσε ανακοίνωση για «προετοιμασία για την επικείμενη κινηματογράφηση στην Ακρόπολη».
Σύμφωνα με την ανακοίνωση, “Στο πλαίσιο της προετοιμασίας για την επικείμενη κινηματογράφηση στην Ακρόπολη, η οποία εντάσσεται σε μια ιδιαίτερης ιστορικής και συμβολικής σημασίας δράση που πραγματοποιείται σε συνεργασία με την ΕΣΟΝ και διεθνείς συντελεστές, κατά το διάστημα από 1 έως και 6 Σεπτεμβρίου θα πραγματοποιηθούν περιορισμένης έκτασης οργανωτικές και λειτουργικές διευθετήσεις σε επιμέρους σημεία του αρχαιολογικού χώρου και στις διαδρομές κίνησης των επισκεπτών.
Οι διευθετήσεις αποτελούν μέρος της αναγκαίας προετοιμασίας για την ασφαλή και ομαλή πραγματοποίηση της κινηματογράφησης και αφορούν κυρίως την οργάνωση της κίνησης και τη λειτουργική διαμόρφωση επιμέρους σημείων του χώρου. Θα πραγματοποιηθούν σταδιακά και με τρόπο που να διασφαλίζει την εύρυθμη λειτουργία του αρχαιολογικού χώρου και να περιορίζει στο ελάχιστο την όχληση για τους επισκέπτες”.
Με άλλα λόγια, η παρουσία της ορχήστρας συνδεόταν με την προετοιμασία μιας μελλοντικής κινηματογράφησης. Και εδώ ακριβώς βρίσκεται το σημείο που εξακολουθεί να χρειάζεται καθαρή απάντηση.
Αν επρόκειτο για πρόβα, τι μορφή είχε αυτή; Αν επρόκειτο για ρεπεράζ ή οργανωτική επίσκεψη, γιατί ήταν αναγκαίο να συμμετάσχει τόσο μεγάλος αριθμός ανθρώπων; Και κυρίως, γιατί η συγκεκριμένη προετοιμασία έπρεπε να πραγματοποιηθεί ακριβώς τη νύχτα κατά την οποία η Ακρόπολη παρέμενε κλειστή για όλους τους υπόλοιπους;
Το πρόβλημα δεν βρίσκεται φυσικά στο ότι μια ορχήστρα προετοιμάζει μια καλλιτεχνική δράση στην Ακρόπολη. Ούτε στην καλλιτεχνική αξία της ΕΛΣΟΝ, η οποία έχει σημαντική διεθνή παρουσία.
Βρίσκεται στην εξαίρεση και στον τρόπο με τον οποίο αυτή εξηγείται.
Ένα μνημείο κλειστό για τους πολλούς, ανοιχτό για λίγους
Η υπόθεση αποκτά μεγαλύτερη συμβολική βαρύτητα ακριβώς επειδή συνέβη τη βραδιά της Πανσελήνου.
Το ίδιο το Υπουργείο Πολιτισμού είχε καλέσει τους πολίτες να βρεθούν σε δεκάδες μνημεία και αρχαιολογικούς χώρους σε ολόκληρη τη χώρα, παρουσιάζοντας τη βραδιά ως μια γιορτή ελεύθερης πρόσβασης στην πολιτιστική κληρονομιά.
ΚΑΙ Η Ακρόπολη έπρεπε να είναι κλειστή για ΟΛΟΥΣ. Το κοινό έμενε έξω επειδή ο χώρος δεν μπορούσε να λειτουργήσει με ασφάλεια τη νύχτα.
Πώς μια συγκεκριμένη ομάδα είχε τη δυνατότητα να βρίσκεται μέσα, με άδεια της αρμόδιας υπηρεσίας;
Μπορεί για την παρουσία αυτή να υπάρχει διοικητική και καλλιτεχνική αιτιολόγηση. Αυτό όμως δεν ακυρώνει το ερώτημα που δημιουργήθηκε εκείνο το βράδυ στους ανθρώπους που κοιτούσαν την Ακρόπολη από κάτω: γιατί κάποιοι μπορούν να βρίσκονται σε έναν δημόσιο αρχαιολογικό χώρο ακριβώς την ώρα που οι υπόλοιποι ενημερώνονται ότι δεν μπορούν;
Στα μνημεία αυτού του βεληνεκούς δεν αρκεί μια εξαίρεση να είναι νόμιμη. Πρέπει και να μπορεί να εξηγηθεί με τρόπο που να μην αφήνει την εντύπωση ότι υπάρχουν διαφορετικοί κανόνες πρόσβασης.
Και ίσως αυτό είναι τελικά το ουσιαστικότερο ζήτημα που άφησε πίσω της η Αυγουστιάτικη Πανσέληνος στην Ακρόπολη: όχι ποιος ανέβηκε στον Ιερό Βράχο για μία ώρα, αλλά με ποιους όρους ένα μνημείο που ανήκει σε όλους μπορεί να ανοίγει κατ’ εξαίρεση για ορισμένους.
