Όπως ήταν αναμενόμενο, η πρόσφατη απόφαση του Περιφερειακού Συμβουλίου Λέσβου να «τραβήξει χειρόφρενο» στο πρωτόκολλο που εφαρμόζει το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων για τον αφθώδη πυρετό, πυροδότησε εξελίξεις.
Αυτό που δεν ήταν και τόσο αναμενόμενο είναι η πρωτοφανής απόφαση της ανάθεσης της διαχείρισης του ιού στο υπουργείο Εθνικής Άμυνας, όπως έγινε σήμερα γνωστό.
Πώς φτάσαμε στη διαχείριση από το υπουργείο Εθνικής Άμυνας
Το γαϊτανάκι των αλυσιδωτών εξελίξεων άρχισε να ξετυλίγεται στις 27 Αυγούστου όταν και αποφασίστηκε με τη στήριξη του Περιφερειάρχη Βορείου Αιγαίου, Κώστα Μουτζούρη, να σταματήσουν στη Λέσβο οι θανατώσεις και η ιχνηλάτηση, όπως ορίζει το πρωτόκολλο αντιμετώπισης του αφθώδους πυρετού, μέχρι να επισκεφτεί το νησί ο υφυπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Αθανάσιος Καββαδάς.
Το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων αιφνιδιάστηκε από την πρωτοφανή απόφαση μια Περιφέρεια να δηλώνει ανυπακοή σε πρωτόκολλο αντιμετώπισης ζωονόσου που καταρτίζει το υπουργείο βάσει νομοθεσίας της Ε.Ε.
Την Δευτέρα 31 Αυγούστου δημοσιεύθηκε στη Διαύγεια απόφαση του Αντιπεριφερειάρχη Λέσβου, Κώστα Αρώνη, με την οποία αποδεχόταν την (προφορική) παραίτηση του Προϊσταμένου της Κτηνιατρικής Υπηρεσίας Λέσβου κατά τη διάρκεια του Περιφερειακού Συμβουλίου, Στρατή Τσομπανέλλη.
Την ίδια μέρα, η Γενική Διευθύντρια Κτηνιατρικής του υπουργείου, Κατερίνα Μαρίνου, απέστειλε έγγραφο στην Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου, στο οποίο τόνιζε πως το Περιφερειακό Συμβούλιο δεν έχει την αρμοδιότητα να αποφασίζει για την τήρηση ή μη των μέτρων που προβλέπει η ελληνική και η ενωσιακή νομοθεσία. Ανέφερε επίσης πως οι κτηνιατρικές υπηρεσίες οφείλουν να συνεχίσουν την εφαρμογή των μέτρων πρόληψης, ελέγχου και εκρίζωσης του αφθώδους.
Η μεγάλη αμηχανία και η αγωνία στην οποία είχε περιέλθει το υπουργείο από τις εξελίξεις στη Λέσβο γίνονταν εμφανής στην εξής παράγραφο του εγγράφου:
«Τυχόν ενέργειες, όπως αυτές που περιγράφονται παραπάνω, έχουν αρνητικές επιπτώσεις στη διεθνή εικόνα της Χώρας και μπορούν να την οδηγήσουν στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για παράβαση της Ενωσιακής νομοθεσίας με την επιβολή κυρώσεων, όπως για παράδειγμα, διακοπή κοινοτικών ενισχύσεων».
Η επίκληση στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο και η απειλή για παύση κοινοτικών επιδοτήσεων σε όλη την Ελλάδα εξαιτίας της «ανυπακοής» της Λέσβου πυροδότησε, σύμφωνα με το ρεπορτάζ του in, και την πρωτοφανή απόφαση να αναλάβει τη διαχείριση του αφθώδους πυρετού στο νησί, ο στρατός.
Δεύτερη βασική αιτία ήταν ο φόβος μήπως η ανυπακοή της Λέσβου πυροδοτήσει «εξεγέρσεις» και σε άλλα μέρη της χώρας, τα οποία αντιμετωπίζουν την ευλογιά των αιγοπροβάτων εδώ και δυόμιση χρόνια με παρόμοιο αυστηρό πρωτόκολλο.
Και βέβαια, την ώρα που το Περιφερειακό Συμβούλιο έπαιρνε αποφάσεις περί παύσης τήρησης του πρωτοκόλλου, ο ιός προχωρά ακάθεκτος στο νησί.
«Πρωτοφανής ομολογία αποτυχίας»
Η Βασιλική Ζαφειροπούλου, μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του Γεωτεχνικού Επιμελητήριου Ελλάδας χαρακτηρίζει την απόφαση «μια πρωτοφανή ομολογία αποτυχίας».
«Σε όλη τη νεότερη Ιστορία της Ελλάδας, τις επιζωοτίες τις διαχειρίζεται με επιτυχία η γενική διεύθυνση της Κτηνιατρικής Υπηρεσίας του υπουργείου.
Είναι η πρώτη φορά που η διαχείριση και ο συντονισμός δίνεται σε άλλον φορέα. Ο στρατός συνεπικουρούσε τους στρατιωτικούς κτηνίατρους, τώρα βλέπουμε να του δίνεται και η διαχείριση».
Με τη σειρά του, σχολιάζοντας την ανάληψη της διαχείρισης από το υπουργείο Εθνικής Άμυνας, ο έμπειρος λέσβιος κτηνίατρος και πρώην επικεφαλής του ΓΕΩΤΕΕ Βορείου Αιγαίου, Γιάννης Τσακίρης σημειώνει τα εξής μιλώντας στο in: «Το υπουργείο παρακάμπτει την Περιφέρεια και προχωράει με μεθοδολογία επιβολής στρατιωτικού νόμου».
Όπως προσθέτει: «Μετά από έξι μήνες, το υπουργείο συνεχίζει πεισματικά να επιμένει στον ίδιο τρόπο αντιμετώπισης του ιού, ενώ έπρεπε ήδη να έχουν πέσει στο τραπέζι του διαλόγου εναλλακτικοί τρόποι αντιμετώπισης του ιού, όπως ο εμβολιασμός που εφαρμόζουν για την ίδια ασθένεια στην Κύπρο. Η συνέχιση των θανατώσεων δεν θα εκριζώσει τον ιό. Θα οδηγηθούμε σε νέες εκρηκτικές καταστάσεις».
Η παραίτηση που δεν ήταν παραίτηση και η προβληματική διεύθυνση Κτηνιατρικής Λέσβου
H προφορική παραίτηση του διευθυντή της Κτηνιατρικής Υπηρεσίας Λέσβου, Στρατή Τσομπανέλλη ήρθε μετά από τον προπηλακισμό του από τους κτηνοτρόφους κατά τη διάρκεια του Περιφερειακού Συμβουλίου.
Παρόλα αυτά, την επόμενη μέρα ο κ. Τσομπανέλλης εμφανίστηκε κανονικά στο γραφείο του, δίνοντας εντολές για δειγματοληψίες και θανατώσεις. Με παρέμβαση του Περιφερειάρχη οι παραπάνω εντολές «πάγωσαν».
Η δημοσίευση της αποδοχής της προφορικής παραίτησης του κ. Τσομπανέλλη από την Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου με έγγραφο στη Διαύγεια, έφερε την αντίδραση του ίδιου, ο οποίος τελικά έκανε αίτηση θεραπείας (αίτηση αναίρεσης δηλαδή της προφορικής του δήλωσης) προς την Αποκεντρωμένη Διοίκηση.
H αίτηση θεραπείας στηρίζεται στο ότι η απόφαση πάρθηκε υπό καθεστώς έντονης πίεσης και φόβου για τη σωματική ακεραιότητα του κ. Τσομπανέλλη.
Παναγιώτης Μπαλάσκας | EUROKINISSI / Ο τέως διευθυντής της Κτηνιατρικής Υπηρεσίας Λέσβου, Στρατής Τσομπανέλλης, γίνεται αποδέκτης των έντονων διαμαρτυριών των κτηνοτρόφων
Για τους παροικούντες την Ιερουσαλήμ, η σκιώδης σημερινή κατάσταση εντός της διεύθυνσης Κτηνιατρικής Υπηρεσίας Λέσβου ήταν γνωστή στο υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων εδώ και χρόνια, όμως το υπουργείο δεν έκανε καμία παρέμβαση, απόφαση που βρήκε τελικά μπροστά του όταν έφτασε η ώρα της διαχείρισης του αφθώδους πυρετού.
Ξαφνικές παραιτήσεις κτηνιάτρων, απειλές για ΕΔΕ κατά στελεχών, μηνύσεις σε κτηνοτρόφους και δημοσιογραφικά μέσα που έθιγαν τα κακώς κείμενα, κακό κλίμα, χαρακτήριζαν σύμφωνα με καλά πληροφορημένες πηγές του in σε σημαντικό βαθμό τα τελευταία χρόνια την κτηνιατρική υπηρεσία του νησιού.
Σημειώνεται ότι στο παρελθόν η Λέσβος είχε αντιμετωπίσει επιτυχώς κρίσεις με ζωονόσους στο νησί. Για παράδειγμα, το 2017 η ευλογιά περιορίστηκε άμεσα. Αντιθέτως, το 2023 η ευλογιά από τη Λέσβο μεταπήδησε στη Φθιώτιδα.
Όπως εξηγεί στο in ο κ. Τσακίρης, το ότι διοικητικά οι κατά τόπους κτηνιατρικές υπηρεσίες υπάγονται διοικητικά στις Περιφέρειες αλλά λειτουργικά εποπτεύονται και λαμβάνουν εντολές από το ΥΠΑΑΤ στην Αθήνα, προκαλεί προβλήματα σε περιπτώσεις όπως αυτή της Λέσβου, όπου και ο Περιφερειάρχης, ένας από τους αντάρτες της Νέας Δημοκρατίας, θεωρείται «κόκκινο πανί» για την κυβέρνηση.
Να σημειωθεί βέβαια πως η διεύθυνση της Κτηνιατρικής Υπηρεσίας Λέσβου ήταν επιλογή του κ. Μουτζούρη και απολάμβανε τη στήριξη του επί χρόνια, μέχρι την εμφάνιση του να κάνει ο αφθώδης πυρετός και να βρεθεί αντιμέτωπος ο Περιφερειάρχης με την οργή των κτηνοτρόφων (και ψηφοφόρων που τον στήριξαν).
Το αποτέλεσμα ήταν οι πολυετείς αρρυθμίες στην κτηνιατρική υπηρεσία και το κακό κλίμα που είχε διαμορφωθεί, σε συνδυασμό με το γεγονός πως το Εθνικό Κέντρο Διαχείρισης Αφθώδους Πυρετού στα κεντρικά του ΥΠΑΑΤ δεν ενίσχυσε με προσωπικό άμεσα, από την πρώτη κιόλας στιγμή, το Τοπικό Κέντρο Διαχείρισης του αφθώδους πυρετού, έκανε την κατάσταση έκρυθμη.
Ενδεικτικό του μεγάλου ρήγματος ανάμεσα σε υπουργείο και Περιφέρεια (με βασικούς πληττόμενους από αυτήν την κατάσταση τους κτηνοτρόφους) είναι πως ο υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Μαργαρίτης Σχοινάς, δεν έχει ακόμη επισκεφθεί τη Λέσβο η οποία βρίσκεται στη δίνη του αφθώδους πυρετού εδώ και σχεδόν έξι μήνες.
Και τελικά, μεθοδολογία «στρατιωτικού νόμου» στη Λέσβο
«Μια επικίνδυνη ντρίπλα»: με αυτή τη φράση χαρακτήρισαν πηγές του in στο ΥΠΑΑΤ την απόφαση να περάσει στο υπουργείο Εθνικής Αμυνας η διαχείριση του αφθώδους πυρετού, με επείγουσα τροπολογία που κατατέθηκε χθες βράδυ σε νομοσχέδιο του υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας («Νέο πλαίσιο μέτρων στεγαστικής αρωγής και λοιπών ενισχύσεων μετά από φυσικές καταστροφές») – το οποίο κατατέθηκε στις 24 Αυγούστου.
Η τροπολογία προβλέπει ρύθμιση για την ανάγκη ενιαίου επιχειρησιακού σχεδιασμού, διεύθυνσης και συντονισμού στις περιφερειακές ενότητες που πλήττονται από την επιζωοτία του αφθώδους πυρετού.
Το έδαφος είχε προετοιμαστεί με ανακοίνωση του ΥΠΑΑΤ μία μέρα μετά το εκρηκτικό Περιφερειακό Συμβούλιο στην οποία αναφερόταν πως το ΥΠΑΑΤ ενεργοποιεί σε συνεργασία με το υπουργείο Εθνικής Άμυνας την αποστολή μεγάλης ομάδας στρατιωτικών κτηνιάτρων στο νησί για τη διαχείριση του ιού.
Η νομοθετική παρέμβαση μεταφέρει στο Υπουργείο Εθνικής Άμυνας τον επιχειρησιακό συντονισμό όλων των δημόσιων υπηρεσιών και φορέων που εμπλέκονται στην αντιμετώπιση της νόσου, ενώ παράλληλα προβλέπει έκτακτη επιχορήγηση ύψους τριών εκατομμυρίων ευρώ προς την Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου.
Με αυτόν τον τρόπο, το υπουργείο Εθνικής Άμυνας δεν θα περιορίζεται πλέον απλώς στη διάθεση στρατιωτικών κτηνιάτρων ή άλλου προσωπικού.
Εφόσον η τροπολογία ψηφιστεί, ο Στρατός θα αναλάβει τη διεύθυνση και τον συντονισμό των επιχειρησιακών ενεργειών, δίνοντας εντολές στις συναρμόδιες υπηρεσίες για τις μετακινήσεις ζώων, τις θανατώσεις, τις ταφές, τις απολυμάνσεις και τη λειτουργία των ζωνών προστασίας και επιτήρησης.
Η τροπολογία βρίσκεται ακόμη στο στάδιο της κοινοβουλευτικής διαδικασίας και οι διατάξεις της θα αποκτήσουν ισχύ μετά την ψήφιση και τη δημοσίευσή τους.
Η αρμόδια κεντρική αρχή του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων διατηρεί την αρμοδιότητα για τη χάραξη της στρατηγικής αντιμετώπισης της επιζωοτίας, ενώ στο υπουργείο Εθνικής Άμυνας ανατίθεται ο επιχειρησιακός συντονισμός κατά την εφαρμογή της.
Για να φτάσουμε ως εδώ, προηγήθηκαν αποφάσεις που πάρθηκαν και λίγο μετά αναιρέθηκαν (βλ. διακίνηση γαλακτομικών προϊόντων), απόπειρες λιντσαρίσματος του τέως υφυπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Χρήστου Κέλλα και του κυβερνητικού βουλευτή, Χαράλαμπου Αθανασίου, σε έκρυθμα συμβούλια, πρωτοφανείς εικόνες επικίνδυνων υγειονομικών ταφών ζώων τόσο στην ύπαιθρο της Λέσβου όσο και στον ΧΥΤΑ του νησιού, κτηνοτρόφοι που δεν έχουν αποζημιωθεί επί σειρά μηνών και μια ακόμα ανολοκλήρωτη ιχνηλάτηση, όταν σύμφωνα με την ενωσιακή νομοθεσία που διαρκώς επικαλείται το ΥΠΑΑΤ, αυτή έπρεπε να έχει ολοκληρωθεί μέσα σε έναν μήνα.
Σε πρόσφατη κοινό δελτίο τύπου με τίτλο «Λέσβος: Η κτηνοτροφία στο χείλος της καταστροφής», η Πανελλήνια Ένωση Κτηνιάτρων Δημοσίων Υπαλλήλων (ΠΕΚΔΥ) αλλά και η Πανελλήνια Ομοσπονδία Γεωτεχνικών Δημοσίων Υπαλλήλων (ΠΟΓΕΔΥ) τόνισαν πως είχαν εξαρχής προειδοποιήσει για την κατάσταση που έχει διαμορφωθεί στη Λέσβο ενώ είχαν ζητήσει και επείγοντα εμβολιασμό για τον αφθώδη πυρετό. Οι δύο συνδικαλιστικοί φορείς υπενθυμίζουν πως είχαν προτείνει ακόμη τη δημιουργία Αποκεντρωμένης Διεύθυνσης Διασυνοριακής Κτηνιατρικής Επιτήρησης και ειδικής Task Force 40 κτηνιάτρων, με έμφαση στην επιδημιολογική επιτήρηση και την προστασία των εξωτερικών συνόρων της χώρας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
