Σπάνιες Γαίες: Το σχέδιο της Αυστραλίας για απεξάρτηση από την κινεζική κυριαρχία
Ο πρωθυπουργός της Αυστραλίας Άντονι Αλμπανέζι δεσμεύτηκε να επενδύσει 1,2 δισ. δολάρια Αυστραλίας σε ένα στρατηγικό απόθεμα για κρίσιμα ορυκτά (σπάνιες γαίες), εάν κερδίσει τις εκλογές του επόμενου μήνα, καθώς κλιμακώνονται οι εμπορικές εντάσεις. Η ανακοίνωση έγινε αφού η Κίνα επέβαλε περιορισμούς στις εξαγωγές επτά στοιχείων σπάνιων γαιών, που είναι απαραίτητα για την παραγωγή προηγμένων τεχνολογιών – συμπεριλαμβανομένων των ηλεκτρικών οχημάτων, των μαχητικών αεροσκαφών και των ρομπότ.
Οι περιορισμοί που επέβαλε η Κίνα ισχύουν για όλες τις χώρες, αλλά θεωρήθηκαν ευρέως ως αντίποινα στους δασμούς του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ.
Η Κίνα κυριαρχεί στην παραγωγή σπάνιων γαιών, με ποσοστό 60-70% παγκοσμίως το 2023, ενώ άλλες χώρες όπως η Αυστραλία, οι ΗΠΑ και ο Καναδάς αυξάνουν τη συμμετοχή τους.
Ο Αλμπανέζι δήλωσε ότι η Αυστραλία θα δώσει προτεραιότητα στα ορυκτά που αποτελούν «κλειδί» για την ασφάλεια της χώρας και των εταίρων της. Το BBC θέτει το ερώτημα αν το σχέδιό του μπορεί να αμφισβητήσει την κυριαρχία της Κίνας.
Οι σπάνιες γαίες (Rare Earth Elements, REEs) είναι μια ομάδα 17 χημικών στοιχείων, περιλαμβάνοντας τα λανθανίδια καθώς και το σκάνδιο και το ύτριο. Παρά το όνομά τους, δεν είναι τόσο σπάνιες στη φύση όσο δύσκολες στην επεξεργασία τους.
Οι σπάνιες γαίες έχουν μοναδικές μαγνητικές, οπτικές και καταλυτικές ιδιότητες, κρίσιμες για την τεχνολογία:
-
Ηλεκτρονικά: smartphones, οθόνες, σκληροί δίσκοι.
-
Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας: μαγνήτες νεοδυμίου σε ανεμογεννήτριες και ηλεκτρικά οχήματα.
-
Άμυνα: ραντάρ, λέιζερ, καθοδηγούμενα όπλα.
-
Ιατρική: μηχανήματα MRI και διαγνωστικός εξοπλισμός.
-
Καταλύτες: διύλιση πετρελαίου και έλεγχος εκπομπών.
Το σαμάριο και το τέρβιο είναι ζωτικής σημασίας για τεχνολογίες που θα διαμορφώσουν το μέλλον, από τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα ως τα συστήματα άμυνας.
Το στρατηγικό απόθεμα της Αυστραλίας περιλαμβάνει σπάνιες γαίες και άλλα κρίσιμα ορυκτά, όπως το λίθιο και το κοβάλτιο.
Αν και η Αυστραλία διαθέτει αποθέματα, το 90% της διύλισης των σπάνιων γαιών γίνεται στην Κίνα, προσφέροντάς της κυριαρχία στον κλάδο και προκαλώντας ανησυχία στις δυτικές κυβερνήσεις.
Το Πεκίνο δικαιολόγησε τους περιορισμούς στις εξαγωγές ως απάντηση στους αμερικανικούς δασμούς. Η εξάρτηση των ΗΠΑ από τις κινεζικές σπάνιες γαίες, που αγγίζει το 72% των εισαγωγών από το 2019 ως το 2022, αποτελεί στρατηγικό πονοκέφαλο για την Ουάσινγκτον.
Ο Philip Kirchlechner, διευθυντής του Iron Ore Research στο Περθ, δήλωσε ότι οι ΗΠΑ και η ΕΕ «έχασαν τη μπάλα» τα προηγούμενα χρόνια, ενώ η Κίνα οικοδομούσε το μονοπώλιό της.
Ο Έλον Μασκ δήλωσε ότι οι κινεζικοί περιορισμοί στις σπάνιες γαίες επηρεάζουν την ικανότητα της Tesla να αναπτύξει ανθρωποειδή ρομπότ.
Η πρόταση της Αυστραλίας προβλέπει ότι τα ορυκτά αποθέματα θα είναι διαθέσιμα τόσο στην εγχώρια αγορά όσο και σε διεθνείς εταίρους. Ωστόσο, αναλυτές εκτιμούν ότι το θεμελιώδες πρόβλημα παραμένει: ακόμα και αν αυξηθεί η εξόρυξη, η διύλιση ελέγχεται κυρίως από την Κίνα.
Το παράδειγμα του λιθίου είναι χαρακτηριστικό. Η Αυστραλία εξορύσσει το 33% του παγκόσμιου λιθίου, αλλά διυλίζει μόνο ένα μικρό μέρος, σε αντίθεση με την Κίνα που διυλίζει το 57% της παγκόσμιας παραγωγής.
Η Αυστραλία επενδύει στη διύλιση μέσω του σχεδίου Future Made in Australia. Η Arafura Rare Earths έλαβε χρηματοδότηση 840 εκατ. δολαρίων Αυστραλίας για το πρώτο συνδυασμένο ορυχείο και διυλιστήριο σπάνιων γαιών. Παράλληλα, εγκαινιάστηκε το πρώτο εργοστάσιο επεξεργασίας σπάνιων γαιών της χώρας, που διαχειρίζεται η Lynas Rare Earths.
Ωστόσο, σύμφωνα με το Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών (CSIS), η Αυστραλία αναμένεται να εξαρτάται από την κινεζική διύλιση μέχρι τουλάχιστον το 2026.
