Χιλιάδες πολίτες άνοιξαν το κινητό τους και είδαν μήνυμα από την «Επιστρατεύουσα Αρχή». Άνθρωποι που έχουν απολυθεί από τον στρατό εδώ και χρόνια αναρωτήθηκαν αν καλούνται ξανά να παρουσιαστούν. Ύστερα ήρθαν οι διευκρινίσεις: πρόκειται για επικαιροποίηση της εφεδρείας, όχι για επιστράτευση.
Αν αυτό ήταν εξαρχής σαφές, γιατί χρειάστηκε να το μάθουν οι πολίτες αφού πρώτα ανησύχησαν;
Το κράτος οφείλει να οργανώνει την άμυνά του. Οφείλει όμως να καταλαβαίνει και σε ποιους απευθύνεται. Μιλά σε ανθρώπους που μεγάλωσαν σε μια Ευρώπη ειρήνης, που έχουν οικογένειες, δουλειές και ευθύνες. Δεν μπορεί να τους αντιμετωπίζει σαν ονόματα σε έναν κατάλογο, ούτε να θεωρεί ότι η αποστολή ενός φύλλου πορείας ισοδυναμεί αυτομάτως με την παρουσία ενός ανθρώπου στη μονάδα του.
Η Ουκρανία μάς δείχνει τι σημαίνει ένας πόλεμος που κρατά χρόνια. Οικογένειες έχουν χάσει δικούς τους ανθρώπους. Άλλες έχουν χωριστεί, με μέλη τους στο μέτωπο, εκτοπισμένα μέσα στη χώρα ή πρόσφυγες στο εξωτερικό. Η κόπωση και οι ελλείψεις προσωπικού είναι πραγματικές. Και στην άλλη πλευρά, ρωσικές οικογένειες πληρώνουν βαρύ τίμημα. Στη Ρωσία, μετά τη μερική επιστράτευση του 2022, η στρατολόγηση στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό σε συμβόλαια και οικονομικά κίνητρα, ενώ το ανθρώπινο κόστος δεν κατανέμεται εξίσου σε όλες τις περιοχές. Η Ουκρανία, που αμύνεται στο έδαφός της, βρίσκεται μπροστά σε διαφορετικές πιέσεις και καλεί υπό προϋποθέσεις άνδρες από 25 έως 60 ετών.
Αυτά δεν είναι εικόνες από μια μακρινή εποχή. Συμβαίνουν σήμερα, στην Ευρώπη. Κι όμως, όταν ανοίγει εδώ η συζήτηση για την εφεδρεία έως τα 60, αρκετοί μιλούν σαν να αρκεί να γράψεις μια ηλικία στον νόμο και να πατήσουν όλοι «παρών».
Ας θέσουμε, λοιπόν, το ερώτημα που αποφεύγεται: αν προκύψει πραγματική επιστράτευση, πόσοι θα παρουσιαστούν; Πόσοι θα φοβηθούν, πόσοι θα προσπαθήσουν να φύγουν, πόσοι δεν θα ανταποκριθούν στην κλήση; Δεν ξέρω αν θα είναι ένας στους δέκα ή ένας στους δύο. Κανείς δεν μπορεί να το γνωρίζει εκ των προτέρων. Αλλά όποιος σχεδιάζει την άμυνα της χώρας οφείλει να υπολογίζει σοβαρά και αυτό το ενδεχόμενο.
Γιατί, αν η μη παρουσίαση πάρει μεγάλη έκταση, το κράτος θα χρειαστεί ανθρώπους για να αναζητούν όσους καλούνται, υπηρεσίες για να διαχειρίζονται τις υποθέσεις τους και χώρους για όσους τελικά κρατηθούν. Πού θα βρεθούν όλοι αυτοί οι άνθρωποι και οι χώροι; Θα φτάσουμε να απασχολούμε έναν για να αναζητά κάθε άλλον έναν που δεν παρουσιάστηκε; Αυτή η σκέψη μπορεί να ακούγεται υπερβολική σε όποιον ζει στο δικό του συννεφάκι. Είναι, όμως, ένα ερώτημα που μια υπεύθυνη πολιτεία δεν δικαιούται να προσπερνά.
Αν κάποιος πιστεύει ότι, μόνο και μόνο επειδή θα λάβει διαταγή, κάθε Έλληνας θα πάρει το όπλο και θα σταθεί απέναντι σε έναν Τούρκο στρατιώτη, εύχομαι να μη χρειαστεί ποτέ να δοκιμαστεί αυτή η βεβαιότητα. Μακάρι να μη φτάσουμε ποτέ εκεί. Εδώ είμαστε και εδώ είστε. Αν συμβεί το απευκταίο, η πραγματικότητα θα δώσει τις απαντήσεις της. Το χρέος της πολιτικής είναι να κάνει ό,τι μπορεί ώστε να μη χρειαστεί να τις μάθουμε με αυτόν τον τρόπο.
Γι’ αυτό χρειάζεται σοβαρότητα και από τις δύο πλευρές του Αιγαίου. Οι ελληνοτουρκικές εντάσεις δεν είναι υλικό για κομματική κερδοφορία. Κι όμως, πολιτικές δυνάμεις στην Ελλάδα και στην Τουρκία έχουν κατά καιρούς χρησιμοποιήσει τη σκληρή γλώσσα για να συσπειρώσουν ακροατήρια, να κερδίσουν εντυπώσεις ή να εμφανιστούν πιο αποφασιστικές από τους αντιπάλους τους. Το κόστος μιας πραγματικής σύγκρουσης, όμως, δεν θα το πληρώσουν τα συνθήματα. Θα το πληρώσουν οικογένειες και στις δύο χώρες.
Η ευθύνη δεν αφορά μόνο όσους κυβερνούν σήμερα. Αφορά όσους κυβέρνησαν και όσους θέλουν να κυβερνήσουν αύριο. Ας σταματήσουν να κουνούν το δάχτυλο ο ένας στον άλλο και ας μιλήσουν έντιμα στους πολίτες: τι σημαίνει εφεδρεία, ποιοι καλούνται, πώς εκπαιδεύονται, τι προστασία έχει η οικογένειά τους και, πάνω απ’ όλα, τι κάνουν για να μη φτάσει η χώρα στον πόλεμο.
Η άμυνα χρειάζεται σχέδιο. Η ειρήνη χρειάζεται καθημερινή πολιτική προσπάθεια. Και καμία από τις δύο δεν χτίζεται αντιμετωπίζοντας τους ανθρώπους σαν αριθμούς που, με το πάτημα ενός κουμπιού, θα εμφανιστούν πρόθυμοι στην πρώτη γραμμή.
ΜΑΡΚΟΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ
