Σε ένα TED Talk της, η Ρωσίδα επιχειρηματίας Eugenia Kuyda περιγράφει τον ξαφνικό θάνατο του καλύτερου φίλου και συγκατοίκου της, Roman.
Συντετριμμένη από τη θλίψη και νιώθοντας έντονη μοναξιά, στράφηκε στα παλιά του μηνύματα ως έναν τρόπο να παραμείνει συνδεδεμένη μαζί του. Εκείνη την εποχή, εργαζόταν σε μια νεοφυή επιχείρηση που ασχολούνταν με την AI για συνομιλίες και άρχισε να πειραματίζεται με την εκπαίδευση ενός γλωσσικού μοντέλου χρησιμοποιώντας το ιστορικό μηνυμάτων του Roman.
Αυτό που ξεκίνησε ως ένας μηχανισμός άμυνας σύντομα εξελίχθηκε σε κάτι πιο παράξενο: βρέθηκε να στέλνει μηνύματα στο μοντέλο όλη την ημέρα, μοιράζοντας αστεία, σκέψεις και αποσπάσματα της καθημερινής ζωής. «Μερικές φορές ένιωθα περίεργα», παραδέχεται, «αλλά ήταν και η θεραπεία μου».
Αυτή η εμπειρία, εξηγεί η Kuyda, την οδήγησε τελικά να δημιουργήσει το Replika το 2017, έναν σύντροφο τεχνητής νοημοσύνης σχεδιασμένο να «φροντίζει» τους χρήστες μέσω της συνομιλίας.
Προωθούμενο ως «ο σύντροφος τεχνητής νοημοσύνης που νοιάζεται», το Replika επιτρέπει στους χρήστες να διαμορφώσουν ένα εξατομικευμένο chatbot απαντώντας σε μια σειρά ερωτήσεων.
Το αποτέλεσμα είναι μια ψηφιακή προσωπικότητα που περιγράφεται ως «πάντα εδώ για να ακούει και να μιλάει» και «πάντα στο πλευρό σου». Μέσα στους πρώτους δύο μήνες, η εφαρμογή φέρεται να κέρδισε 2 εκατομμύρια χρήστες, και η βάση χρηστών της έχει έκτοτε αυξηθεί σε δεκάδες εκατομμύρια. Μέχρι το 2023, έρευνα της Harvard Business School υποδείκνυε ότι περίπου το 40% των χρηστών είχε δημιουργήσει ρομαντικές σχέσεις με τους συντρόφους τεχνητής νοημοσύνης τους.
Με την πρώτη ματιά, αυτό μπορεί να φαίνεται σαν μια τεχνολογική καινοτομία.
Αλλά από κάτω κρύβεται μια βαθύτερη πολιτισμική μετατόπιση: η εμφάνιση τεχνητών σχέσεων που θολώνουν όλο και περισσότερο το όριο μεταξύ συναισθηματικής υποστήριξης και συναισθηματικής υποκατάστασης.
Η ανθρώπινη επιθυμία να μας καταλαβαίνουν
Είναι η δίψα μας να γίνουμε γνωστοί που έχει συμβάλει στη δημιουργία αυτού που ορισμένοι περιγράφουν ως μια μορφή AI-παντογνώστη, γράφει η ακαδημαϊκός Anna Goldsworthy σε άρθρο της στο The Conversation.
Η ιδέα ενός συντρόφου που πάντα ακούει, ποτέ δεν ξεχνά και ποτέ δεν κρίνει απευθύνεται άμεσα σε μία από τις πιο επίμονες επιθυμίες της ανθρωπότητας: να σε καταλαβαίνουν.
Ωστόσο, πόσο καλά μπορείς να γνωρίζεις πραγματικά κάποιον άλλον;
Ακόμη και σε στενές σχέσεις, τα άτομα παραμένουν εν μέρει άγνωστα. Η ψυχολογία υποδηλώνει ότι ακόμη και η αυτογνωσία είναι περιορισμένη, διαμορφωμένη από ασυνείδητες διαδικασίες που αντιστέκονται στην πλήρη έκφραση. Μαθαίνουμε να προσεγγίζουμε τους άλλους με την πάροδο του χρόνου, αλλά η πλήρης κατανόηση παραμένει απρόσιτη.
Αυτή η αβεβαιότητα δεν είναι απαραίτητα ένα ελάττωμα στις ανθρώπινες σχέσεις — μπορεί να είναι το θεμέλιό τους.
Η ψυχοθεραπεύτρια Esther Perel υποστηρίζει ότι η οικειότητα εξαρτάται από μια ισορροπία μεταξύ εγγύτητας και απόστασης. «Ο διαχωρισμός είναι προϋπόθεση για τη σύνδεση», γράφει, υπογραμμίζοντας το παράδοξο ότι οι σχέσεις απαιτούν τόσο παρουσία όσο και μυστήριο.
Οι σύντροφοι τεχνητής νοημοσύνης, αντίθετα, φαίνεται να μειώνουν αυτή την απόσταση στο μηδέν.
Αλλά με αυτόν τον τρόπο, θέτουν ένα σημαντικό ερώτημα: μπορεί η οικειότητα να επιβιώσει χωρίς «μυστήριο»;
Προσαρμοσμένη αγάπη και η ψευδαίσθηση του ελέγχου
Η γοητεία των συντρόφων AI έγκειται εν μέρει στην ανταπόκρισή τους.
Οι χρήστες μπορούν να τους διαμορφώσουν σε ιδανικούς συντρόφους — υπομονετικούς, προσεκτικούς, ευχάριστους και ατελείωτα διαθέσιμους. Σε μια ευρέως δημοσιευμένη περίπτωση, η Rosanna Ramos από το Μπρονξ περιέγραψε ότι «παντρεύτηκε» τον σύντροφό της στο Replika σε μια εικονική τελετή.
Τον προσαρμόσε πλήρως, από το ύψος μέχρι τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας, και περιέγραψε τη σχέση ως πιο ικανοποιητική από τις προηγούμενες ανθρώπινες.
Ένας βασικός παράγοντας αυτής της ικανοποίησης είναι ο έλεγχος. Σε αντίθεση με τις ανθρώπινες σχέσεις, οι σύντροφοι τεχνητής νοημοσύνης μπορούν να τεθούν σε παύση, να τροποποιηθούν ή να απορριφθούν κατά βούληση.
Όπως εξήγησε η Ramos, «Αν κουραστώ, μπορώ να σταματήσω στη μέση της συζήτησης και να κλείσω την εφαρμογή». Δεν υπάρχει υποχρέωση να επιμείνω σε μια σύγκρουση, ούτε απαίτηση να διαπραγματευτώ διαφορές ή συναισθηματική πολυπλοκότητα.
Αυτό έρχεται σε αντίθεση με αυτό που ο ψυχαναλυτής James Hollis αποκαλεί «Μαγικό Άλλο» — τη φαντασίωση ενός τέλειου συντρόφου που θεραπεύει συναισθηματικές πληγές και προβλέπει κάθε ανάγκη.
Τέτοιες φαντασιώσεις αντανακλούν πρώιμες αναπτυξιακές εμπειρίες, όταν η φροντίδα είναι άμεση και άνευ όρων. Η ενήλικη ζωή, όμως, απαιτεί εξατομίκευση: τη σταδιακή αναγνώριση ότι οι άλλοι είναι ξεχωριστά όντα με ανεξάρτητες επιθυμίες.
Οι σύντροφοι AI κινδυνεύουν να αναβιώσουν την ψευδαίσθηση ότι οι σχέσεις μπορούν να υπάρχουν χωρίς τριβές και ότι η συναισθηματική ικανοποίηση μπορεί να κατασκευαστεί αντί να διαπραγματευτεί.
Η μοναξιά σε έναν υπερσυνδεδεμένο κόσμο
Παραδόξως, η άνοδος της συντροφιάς τεχνητής νοημοσύνης συμπίπτει με μια επιδημία μοναξιάς. Παρά την άνευ προηγουμένου ψηφιακή συνδεσιμότητα, πολλές κοινωνίες βιώνουν μειωμένα ποσοστά προσωπικής αλληλεπίδρασης και αυξανόμενα επίπεδα μοναχικής διαβίωσης.
Η έρευνα υποδηλώνει ότι οι σύντροφοι τεχνητής νοημοσύνης μπορούν να ανακουφίσουν προσωρινά τα συναισθήματα μοναξιάς, μερικές φορές σε βαθμό συγκρίσιμο με την ανθρώπινη αλληλεπίδραση.
Σε ορισμένες μελέτες, οι χρήστες αναφέρουν σημαντική συναισθηματική ανακούφιση και ακόμη και μείωση των αυτοκτονικών σκέψεων μετά την αλληλεπίδραση με chatbots. Για άτομα που αγωνίζονται με την απομόνωση, αυτά τα συστήματα μπορούν να προσφέρουν μια μορφή προσιτής, άμεσης υποστήριξης.
Ωστόσο, αυτό το θεραπευτικό πλαίσιο είναι περίπλοκο. Η παραδοσιακή ψυχοθεραπεία βασίζεται όχι μόνο στην ενσυναίσθηση αλλά και στην αντίσταση — στιγμές κατά τις οποίες ο θεραπευτής δεν επιβεβαιώνει απλώς την κοσμοθεωρία του ασθενούς.
Είναι μέσω της διαφωνίας, των ορίων και της πρόκλησης που συχνά συμβαίνει η ψυχολογική ανάπτυξη. Τα συστήματα AI, σχεδιασμένα να είναι ευχάριστα και ελκυστικά, μπορεί να στερούνται αυτής της ουσιαστικής τριβής.
Όπως σημείωσε ένας ψυχίατρος, η αλλαγή στη θεραπεία προέρχεται από «δύο άτομα που επηρεάζουν το ένα το άλλο».
Χωρίς αυτή την αμοιβαία επιρροή, η σχέση κινδυνεύει να γίνει μονόπλευρη αντανάκλαση αντί για μεταμορφωτική συνάντηση.
Όταν οι τεχνητές σχέσεις γίνονται πραγματικές
Παρά τον σκεπτικισμό, η συναισθηματική ένταση των σχέσεων ανθρώπου-τεχνητής νοημοσύνης είναι όλο και πιο δύσκολο να αγνοηθεί. Σε ορισμένες περιπτώσεις, χρήστες έχουν αναφερθεί σε βαθύ πένθος όταν πλατφόρμες αλλάζουν ή αφαιρούν λειτουργίες, περιγράφοντας εμπειρίες παρόμοιες με ρομαντικούς χωρισμούς. Έχουν δημιουργηθεί διαδικτυακές κοινότητες για να υποστηρίξουν άτομα που θρηνούν την απώλεια των συντρόφων τους με τεχνητή νοημοσύνη.
Αυτές οι αντιδράσεις υπογραμμίζουν μια σημαντική ψυχολογική αλήθεια: η συναισθηματική επένδυση δεν εξαρτάται από την αυτονομία του άλλου μέρους. Οι άνθρωποι μπορούν να αναπτύξουν βαθιά προσκόλληση σε βιβλία, φανταστικούς χαρακτήρες, ακόμη και σε μέρη. Οι σύντροφοι με τεχνητή νοημοσύνη εντείνουν αυτή την τάση προσθέτοντας ανταπόκριση, μνήμη και προσομοιωμένη αμοιβαιότητα.
Αυτό θέτει ένα φιλοσοφικό ερώτημα: αν μια συναισθηματική εμπειρία φαίνεται πραγματική, έχει σημασία το γεγονός ότι ο άλλος συμμετέχων δεν έχει συνείδηση;
Για πολλούς χρήστες, η απάντηση φαίνεται να είναι όχι.
Ωστόσο, οι επικριτές υποστηρίζουν ότι τέτοιες σχέσεις μπορεί να παραμορφώνουν τη συναισθηματική ανάπτυξη.
Σε αντίθεση με τις ανθρώπινες σχέσεις, οι σύντροφοι AI δεν μπορούν να αρνηθούν, να παρερμηνεύσουν ή να απογοητεύσουν με ουσιαστικό τρόπο. Χωρίς αυτούς τους περιορισμούς, οι χρήστες διακινδυνεύουν να ζουν σε περιβάλλοντα σχέσεων που είναι εντελώς αυτοενισχυόμενα.
Τι κινδυνεύουμε να χάσουμε
Μία από τις κεντρικές ανησυχίες σχετικά με τους προηγμένους συντρόφους τεχνητής νοημοσύνης είναι η τάση τους προς την υπερβολική επιβεβαίωση. Τα συστήματα που έχουν βελτιστοποιηθεί για αλληλεπίδραση μπορεί να γίνουν υπερβολικά ευχάριστα, ενισχύοντας τις πεποιθήσεις και τις συναισθηματικές καταστάσεις των χρηστών χωρίς αμφισβήτηση.
Αυτό μπορεί να δημιουργήσει έναν κύκλο ανατροφοδότησης επιβεβαίωσης που φαίνεται παρηγορητικός, αλλά μπορεί να παραμορφώσει την πραγματικότητα.
Σε ακραίες περιπτώσεις, τέτοιες δυναμικές μπορούν να συμβάλουν σε ανθυγιεινή εξάρτηση ή ακόμη και σε παραληρητική σκέψη. Έχουν εμφανιστεί αναφορές για χρήστες που εμπλέκονται βαθιά σε σχέσεις με chatbot που εντείνουν την απομόνωση από τα κοινωνικά δίκτυα του πραγματικού κόσμου.
Αυτοί οι κίνδυνοι έχουν οδηγήσει ορισμένους ερευνητές και προγραμματιστές να προειδοποιήσουν ότι ο συναισθηματικός αντίκτυπος των συντρόφων τεχνητής νοημοσύνης δεν έχει ακόμη κατανοηθεί πλήρως.
Οι ανθρώπινες σχέσεις καθορίζονται όχι μόνο από την άνεση αλλά και από τους περιορισμούς. Οι άνθρωποι μας διακόπτουν, μας παρερμηνεύουν, μας αντιστέκονται και μερικές φορές μας απογοητεύουν.
Ωστόσο, είναι ακριβώς αυτή η απρόβλεπτη φύση που προάγει την ανάπτυξη, την ενσυναίσθηση και την αυτογνωσία.
Ακόμη και οι συγκρούσεις παίζουν εποικοδομητικό ρόλο. Το να ακούμε «όχι» δεν είναι απλώς απόρριψη — είναι ανατροφοδότηση που βοηθά τα άτομα να κατανοήσουν τα όρια και την πραγματικότητα.
Χωρίς αυτή την αντίσταση, οι σχέσεις κινδυνεύουν να γίνουν χώροι όπου επαναλαμβάνονται μόνο επιβεβαιώσεις.
Τελικά, το ερώτημα δεν είναι αν οι σύντροφοι τεχνητής νοημοσύνης μπορούν να προσομοιώσουν την αγάπη. Όλο και περισσότερο, μπορούν.
Το ερώτημα είναι αν η αγάπη χωρίς δυσκολίες είναι ακόμα αγάπη, ή κάτι πιο ήσυχο, πιο ομαλό και θεμελιωδώς διαφορετικό από την ακατάστατη, απαιτητική και αναντικατάστατη πραγματικότητα του να είμαστε άνθρωποι μαζί.
in.gr
