Στις 17:00 κλείνουν laptop, βάζουν το κινητό στη σίγαση και φεύγουν. Είναι η γενιά που αποφάσισε ότι η δουλειά τελειώνει όταν τελειώνει το ωράριο.
Υπάρχει μια στιγμή κάθε απόγευμα που για πολλούς εργαζόμενους κάτω των 30 μοιάζει σχεδόν τελετουργική.
Η ώρα είναι 17:00. Το laptop κλείνει. Τα τελευταία email μένουν για την επόμενη μέρα. Οι ειδοποιήσεις μπαίνουν στο αθόρυβο. Το γραφείο, φυσικό ή ψηφιακό, σταματά να υπάρχει.
Για κάποιους παλαιότερους εργαζόμενους αυτό μπορεί να μοιάζει περίεργο. Για τη Gen Z όμως είναι όλο και περισσότερο αυτονόητο: η εργασία έχει συγκεκριμένο χώρο και συγκεκριμένο χρόνο.
Δεν είναι ότι δεν θέλουν να δουλέψουν. Είναι ότι δεν θέλουν η δουλειά να καταλαμβάνει όλη την υπόλοιπη ζωή τους.
«Μόλις σχολάσω, εξαφανίζομαι»
Ο 23χρονος Γιάννης εργάζεται σε εταιρεία επικοινωνίας και μου λέει: «Στις 17:30 έχω φύγει από τον υπολογιστή. Δεν το βλέπω ως τεμπελιά. Είναι το ωράριό μου. Αν υπάρχει κάτι πραγματικά επείγον, θα το δω. Αλλά δεν θεωρώ φυσιολογικό να απαντάω κάθε βράδυ email επειδή κάποιος θυμήθηκε κάτι στις 20:00».
Για τον ίδιο, το σημαντικότερο δεν είναι απλώς η ώρα που κλείνει τον υπολογιστή, αλλά το τι ακολουθεί. «Θέλω όταν σχολάω να μπορώ να κανονίσω κάτι χωρίς να σκέφτομαι ότι μπορεί να χτυπήσει το κινητό μου. Να δω φίλους, να πάω μια βόλτα, να κάτσω σπίτι χωρίς να έχω στο πίσω μέρος του μυαλού μου τη δουλειά. Αν είμαι συνεχώς διαθέσιμος, στην πραγματικότητα δεν έχω σχολάσει ποτέ».
Η μεγαλύτερη αλλαγή σε σχέση με προηγούμενες γενιές, λέει, είναι η σχέση με τον χρόνο. «Οι γονείς μου έλεγαν ότι πρέπει να αποδείξω πως αξίζω στη δουλειά. Εγώ θέλω να κάνω καλά τη δουλειά μου, αλλά θέλω μετά να έχω ζωή. Δεν θεωρώ ότι το να είμαι online μέχρι τις 10 το βράδυ αποδεικνύει ότι είμαι καλύτερος εργαζόμενος».
Μετά τη δουλειά υπάρχει… η ζωή
Η Gen Z έχει μεγαλώσει βλέποντας τις συνέπειες της εξουθένωσης στους μεγαλύτερους εργαζόμενους. Η ισορροπία εργασίας και προσωπικής ζωής αποτελεί πλέον βασικό κριτήριο επιλογής εργασίας για πολλούς νέους εργαζόμενους.
Η Έλενα, 25 ετών, δουλεύει σε εταιρεία τεχνολογίας και λέει: «Παλιά υπήρχε μια κουλτούρα ότι αν έμενες μέχρι αργά, φαινόταν ότι προσπαθείς περισσότερο. Εγώ πιστεύω ότι η αξία φαίνεται από το αποτέλεσμα».
Μετά το γραφείο έχει συγκεκριμένη ρουτίνα. Γυμναστήριο, φίλους, μαγείρεμα, βόλτα. «Δεν θέλω η καλύτερη ώρα της ημέρας μου να είναι αυτή που είμαι στη δουλειά. Θέλω να έχω ενέργεια και για μένα. Αν γυρίζω σπίτι εξαντλημένη κάθε μέρα, δεν έχει σημασία αν έμεινα μία ή δύο ώρες παραπάνω. Έχω χάσει τον χρόνο που είχα για να κάνω όλα τα υπόλοιπα».
Η ίδια λέει πως στην ομάδα της υπάρχουν άνθρωποι που θεωρούν σχεδόν αυτονόητο ότι μετά το ωράριο δεν απαντούν. «Στην αρχή μπορεί να φοβάσαι ότι θα φανεί πως δεν ενδιαφέρεσαι. Μετά καταλαβαίνεις ότι αν δεν βάλεις εσύ το όριο, κανείς δεν θα το βάλει για σένα. Δεν είναι προσωπικό. Είναι όριο. Και θεωρώ ότι μια καλή δουλειά πρέπει να μπορεί να λειτουργεί χωρίς να απαιτεί από τους ανθρώπους της να είναι διαθέσιμοι όλο το 24ωρο».
«Δεν θα με βρει κανείς μετά τις 18:00»
Ο 26χρονος Νίκος εργάζεται στον κλάδο του εμπορίου και μου λέει: «Έχω δει μεγαλύτερους συναδέλφους να είναι συνεχώς διαθέσιμοι. Να απαντούν από διακοπές, από οικογενειακά τραπέζια, από παντού. Δεν θέλω αυτό».
Για εκείνον η τεχνολογία έχει δημιουργήσει μια παγίδα. «Επειδή μπορείς να στείλεις μήνυμα οποιαδήποτε ώρα, θεωρείται ότι πρέπει και να απαντήσεις οποιαδήποτε ώρα. Έχει γίνει σχεδόν φυσιολογικό να βλέπεις ένα μήνυμα στις 9 το βράδυ και να σκέφτεσαι ότι πρέπει να απαντήσεις τώρα, ενώ στην πραγματικότητα μπορεί να περιμένει μέχρι το πρωί».
Ο ίδιος προσπαθεί να έχει έναν σαφή κανόνα. «Μετά τις 18:00 δεν θα με βρει κανείς για δουλειά, εκτός αν είναι κάτι πραγματικά έκτακτο. Και δεν θέλω να νιώθω ενοχές γι’ αυτό. Αν η δουλειά μου απαιτεί να είμαι διαθέσιμος όλη την ημέρα, τότε ουσιαστικά δεν έχω προσωπικό χρόνο. Το κινητό έγινε εργαλείο δουλειάς, αλλά δεν θέλω να γίνει προέκταση του γραφείου μου».
«Η δουλειά δεν είναι ταυτότητά μου»
Ο Αλέξανδρος είναι 28 ετών και εργάζεται σε εταιρεία επικοινωνίας με αυστηρό ωράριο. «Μου αρέσει η δουλειά μου. Δεν είμαι απέναντι στην καριέρα. Αλλά δεν θέλω όταν με ρωτούν “ποιος είσαι;” η πρώτη μου απάντηση να είναι το επάγγελμά μου».
Για εκείνον υπάρχει μια αλλαγή νοοτροπίας. «Οι προηγούμενες γενιές πολλές φορές έλεγαν “κάνε υπομονή τώρα και θα ζήσεις μετά”. Εμείς βλέπουμε ότι το “μετά” δεν είναι δεδομένο. Δεν θέλω να περιμένω να φτάσω στα 50 για να αρχίσω να κάνω πράγματα που μου αρέσουν. Θέλω να υπάρχει χώρος γι’ αυτά και τώρα».
Αυτό, όπως λέει, δεν σημαίνει ότι δεν έχει επαγγελματικούς στόχους. «Θέλω να εξελιχθώ, να πληρώνομαι καλύτερα, να κάνω ενδιαφέροντα πράγματα. Απλώς δεν θέλω η εξέλιξη να μετριέται μόνο σε ώρες που κάθομαι στο γραφείο. Για μένα επιτυχία είναι να μπορώ να είμαι καλός στη δουλειά μου και ταυτόχρονα να έχω σχέσεις, φίλους, ενδιαφέροντα και χρόνο που δεν χρειάζεται να δικαιολογήσω σε κανέναν».
Η νέα σύγκρουση στο γραφείο
Η αλλαγή αυτή δημιουργεί και συγκρούσεις. Για κάποιους εργοδότες, η άρνηση να μείνουν οι εργαζόμενοι μετά το ωράριο μοιάζει με έλλειψη φιλοδοξίας. Για πολλούς νέους εργαζόμενους όμως είναι μια προσπάθεια να προστατεύσουν τον προσωπικό χρόνο τους.
Το ερώτημα δεν είναι αν η Gen Z θέλει να δουλέψει. Το ερώτημα είναι αν θέλει να ζήσει με τους ίδιους κανόνες εργασίας που ακολούθησαν οι προηγούμενες γενιές.
Για χρόνια η φιλοδοξία συνδεόταν με τις θυσίες: περισσότερες ώρες, περισσότερη διαθεσιμότητα, περισσότερη αφοσίωση.
Για τη νέα γενιά η φιλοδοξία έχει αλλάξει. Μπορεί να σημαίνει μια καλή δουλειά, αλλά και χρόνο για φίλους, σχέσεις, ταξίδια, χόμπι, ξεκούραση.
Στις 17:00 λοιπόν κάποιοι εργαζόμενοι «εξαφανίζονται». Όχι επειδή δεν ενδιαφέρονται. Αλλά επειδή για πρώτη φορά μια γενιά λέει ανοιχτά ότι η ζωή δεν ξεκινά όταν τελειώσει η δουλειά. Η ζωή πρέπει να υπάρχει μαζί με τη δουλειά.
