Το βιβλίο «Report from Iron Mountain» (Leonard Lewin, 1967), αν και ήταν σατιρική φάρσα, περιέγραφε μια ιδέα που απασχολούσε ήδη τη θεωρία των διεθνών σχέσεων. Oτι ο πόλεμος, δηλαδή, δεν έχει μόνο στρατιωτική λειτουργία, αλλά και κοινωνική, πολιτική και οικονομική.
Αυτή η ιδέα δεν είναι αποκλειστικά δική του – τη συναντάμε, με διαφορετικό τρόπο, σε στοχαστές όπως ο Carl von Clausewitz, ο Hans Morgenthau και ο Kenneth Waltz.
Αν χρησιμοποιήσουμε το «Iron Mountain» ως φακό ανάλυσης, προκύπτουν ορισμένες ενδιαφέρουσες παρατηρήσεις. Η ανάδειξη εξωτερικών απειλών ενισχύει την εσωτερική συνοχή. Σήμερα, η αντίθεση της Δύσης με τη Ρωσία και η στρατηγική αντιπαλότητα με την Κίνα έχουν οδηγήσει σε μεγαλύτερη συνοχή του ΝΑΤΟ, αύξηση αμυντικών δαπανών και επαναπροσδιορισμό των βιομηχανικών πολιτικών.
Οι αμυντικές δαπάνες λειτουργούν και ως οικονομική πολιτική. Πολλές χώρες επενδύουν πλέον σε αμυντικές βιομηχανίες, τεχνολογία, κυβερνοασφάλεια και τεχνητή νοημοσύνη. Αυτό δημιουργεί θέσεις εργασίας και ενισχύει συγκεκριμένους βιομηχανικούς κλάδους.
Η αίσθηση απειλής διευκολύνει πολιτικές αποφάσεις που υπό κανονικές συνθήκες θα συναντούσαν μεγαλύτερες αντιδράσεις, όπως αυξημένες δαπάνες, κυρώσεις ή περιορισμούς σε ορισμένους τομείς ασφαλείας. Ωστόσο, από αυτά δεν προκύπτει ότι οι πόλεμοι ή οι κρίσεις κατασκευάζονται για να εξυπηρετήσουν αυτούς τους σκοπούς.
Η κυρίαρχη άποψη είναι ότι οι συγκρούσεις εξηγούνται κυρίως λόγω πραγματικών αντιθέσεων συμφερόντων, ισχύος, ασφάλειας και ιδεολογίας.
Υπάρχει, όμως, μια ενδιαφέρουσα σύγκλιση με τη σύγχρονη γεωπολιτική, η έννοια της «μόνιμης κρίσης». Πολλοί αναλυτές υποστηρίζουν ότι οι δυτικές δημοκρατίες βρίσκονται σε μια διαρκή κατάσταση διαχείρισης κρίσεων (τρομοκρατία, πανδημία, πόλεμος στην Ουκρανία, ανταγωνισμός με την Κίνα, ενεργειακή ασφάλεια).
Αυτό δεν σημαίνει κατ’ ανάγκην ότι οι κρίσεις είναι τεχνητές, αλλά ότι οι κυβερνήσεις αναπτύσσουν θεσμούς και πολιτικές που λειτουργούν υπό την παραδοχή μιας συνεχούς απειλής.
Για κάποιον που ενδιαφέρεται για τη γεωπολιτική, το «Iron Mountain» είναι πιο χρήσιμο ως εργαλείο κριτικής σκέψης παρά ως κυριολεκτική περιγραφή της πραγματικότητας. Μας ωθεί να εξετάζουμε πώς οι αντιλήψεις περί απειλής επηρεάζουν τη λήψη αποφάσεων, χωρίς να οδηγούμαστε στο συμπέρασμα ότι κάθε κρίση είναι προϊόν κεντρικού σχεδιασμού.
Premium έκδοση «Τα ΝΕΑ»
