Ως εκπαιδευτικός, τα τελευταία χρόνια νιώθω ότι κάτι έχει αλλάξει ουσιαστικά μέσα στο σχολείο. Δεν πρόκειται μόνο για μεμονωμένα περιστατικά, αλλά για μια συνολικότερη μετατόπιση στη συμπεριφορά των παιδιών. Τα στοιχεία επιβεβαιώνουν αυτή την εικόνα: η νεανική παραβατικότητα έχει αυξηθεί σημαντικά, με τα περιστατικά βίας να καταγράφουν άνοδο έως και 40% τα τελευταία χρόνια, ενώ όλο και περισσότερα παιδιά δηλώνουν ότι έχουν βιώσει εκφοβισμό.
Ωστόσο, το πιο ανησυχητικό δεν είναι μόνο η αύξηση των περιστατικών, αλλά η αλλαγή στη φύση τους. Η βία εμφανίζεται σε μικρότερες ηλικίες, είναι πιο έντονη και συχνά μεταφέρεται από το σχολικό περιβάλλον στο διαδίκτυο και αντίστροφα. Στην τάξη βλέπουμε παιδιά που δυσκολεύονται να διαχειριστούν την ένταση, την απογοήτευση, ακόμη και μια απλή παρατήρηση.
Αναρωτιέμαι συχνά: πρόκειται πράγματι για «κακή συμπεριφορά» ή για κάτι βαθύτερο; Η εμπειρία μου δείχνει ότι πολλά παιδιά δεν έχουν μάθει να διαχειρίζονται το λάθος. Δεν αντέχουν τη ματαίωση, δεν μπορούν να επεξεργαστούν την αποτυχία και συχνά αντιδρούν άμεσα, χωρίς φίλτρο. Σε έναν κόσμο άμεσης ικανοποίησης, όπου όλα κινούνται γρήγορα και έντονα, η υπομονή, η αναμονή και η εσωτερική επεξεργασία μοιάζουν να έχουν χαθεί.
Και κάπου εκεί, το σχολείο καλείται να καλύψει ένα κενό που δεν είναι μόνο εκπαιδευτικό, αλλά βαθιά κοινωνικό. Δεν είναι ο χώρος που δημιουργεί τη βία· είναι ο χώρος που τη δέχεται και την αποκαλύπτει.
Ίσως, λοιπόν, το ζητούμενο να μην είναι απλώς η αντιμετώπιση της παραβατικότητας με κανόνες και ποινές. Ίσως χρειάζεται να δώσουμε στα παιδιά κάτι που τους λείπει περισσότερο: χώρο και χρόνο να κατανοήσουν τον εαυτό τους. Να μάθουν να στέκονται απέναντι στο λάθος χωρίς να το φοβούνται. Να αντέχουν το συναίσθημα χωρίς να το εκτονώνουν βίαια.
Η ανθεκτικότητα δεν καλλιεργείται με οδηγίες, αλλά με εμπειρίες που έχουν νόημα. Με σχέσεις που αντέχουν. Με ενήλικες που δεν σπεύδουν μόνο να διορθώσουν, αλλά να ακούσουν.
Αν θέλουμε πραγματικά να μειώσουμε τη βία στο σχολείο, ίσως χρειάζεται να δούμε τα παιδιά όχι ως «πρόβλημα προς διόρθωση», αλλά ως ανθρώπους που δεν έχουν ακόμη μάθει να διαχειρίζονται όσα νιώθουν.
Γιατί η βία, πριν γίνει πράξη, είναι αδυναμία κατανόησης. Και το σχολείο, πριν γίνει χώρος ελέγχου, οφείλει να παραμείνει χώρος κατανόησης.
Βασίλης Μοτσάκος
Ανεξάρτητος Δημοτικός Σύμβουλος Ραφήνας Πιεκρμίου
Εφημερίδα POLIS
