Οι ένοπλες δυνάμεις της Ευρώπης επενδύουν τεράστια ποσά στον ναυτικό τομέα.
Οι αμυντικές δαπάνες της ΕΕ αυξήθηκαν στα 418 δισ. ευρώ το 2025, σημειώνοντας αύξηση 20% σε σχέση με το προηγούμενο έτος, και προβλέπεται να φτάσουν τα 454 δισ. ευρώ το 2026, ποσό που αντιστοιχεί στο 2,4% του ΑΕΠ.
Η ναυτική άμυνα αποτελεί έναν από τους ταχύτερα αναπτυσσόμενους τομείς, σύμφωνα με το Euronews.
Η παραγωγή ναυτικών οχημάτων και εξοπλισμού σε ολόκληρη την Ένωση έχει φτάσει τα 117,8 δισεκατομμύρια ευρώ από το 2016, με την παραγωγή να αγγίζει τα 13,7 δισεκατομμύρια ευρώ μόνο το 2025.
Ποιοι κατασκευάζουν τους ναυτικούς στόλους της Ευρώπης
Στη θεωρία, τέσσερις χώρες κυριαρχούν σε αυτή την παραγωγή.
Η Γαλλία, η Γερμανία, η Ιταλία και η Ισπανία αντιπροσωπεύουν το 87% της βιομηχανικής βάσης της ναυτικής άμυνας της ΕΕ και κατέλαβαν το 82% της συνολικής αξίας της παραγωγής της πέρυσι.
Μόνη της η Γαλλία παρήγαγε το 37% των οχημάτων ναυτικής άμυνας της ΕΕ το 2025, ακολουθούμενη από τη Γερμανία και την Ιταλία με 19% η καθεμία, και την Ισπανία με 8%. Συνολικά, οι τέσσερις χώρες αντιπροσωπεύουν επίσης το 60% των συνολικών αμυντικών δαπανών της ΕΕ.
Για τον Christophe Tytgat, Γενικό Γραμματέα της SEA Europe, της ένωσης ναυπηγείων και ναυτιλιακού εξοπλισμού, αυτή η τάση δεν είναι τυχαία: «η συγκέντρωση είναι πραγματική και διαρθρωτική, όχι περιστασιακή», αντανακλώντας δεκαετίες ναυτικής-βιομηχανικής ιστορίας και γεωγραφίας που συγκεντρώνονται σε μια χούφτα κρατών.
Τα υποβρύχια αποτελούν επίσης έναν τομέα ανάπτυξης, αντιπροσωπεύοντας πλέον το 27% της παραγωγής ναυτικής άμυνας της ΕΕ, με τις ίδιες τέσσερις χώρες να παράγουν το 93% των ναυτικών εξαγωγών της Ένωσης.
Μια διαστρεβλωμένη εικόνα;
Ωστόσο, η βιομηχανική παραγωγή δεν ταυτίζεται με τη στρατιωτική δέσμευση, σύμφωνα με τον Chris Kremidas-Courtney, ανώτερο σύμβουλο στο European Policy Centre, ο οποίος υποστηρίζει ότι η αφήγηση που επικεντρώνεται στις τέσσερις χώρες παραβλέπει μερικούς από τους πιο εκτεθειμένους ναυτικούς της Ευρώπης.
«Η βιομηχανική συγκέντρωση δεν είναι το ίδιο με τη δέσμευση στη ναυτική άμυνα», ανέφερε, αναφέροντας την Ελλάδα και τη Σουηδία ως «εμφανείς παραλείψεις».
Η Ελλάδα διαθέτει έναν από τους ισχυρότερους συμβατικούς υποβρυχιακούς στόλους της Ευρώπης και διατηρεί μια απαιτητική επιχειρησιακή στάση στο Αιγαίο, την Ανατολική Μεσόγειο και την Ερυθρά Θάλασσα.
Τα ελληνικά υποβρύχια Ποσειδώνας (Τύπου 209), τα πορτογαλικά NRP Tridente (Τύπου 214) και τα γερμανικά U33 (Τύπου 212) κατά τη διάρκεια της άσκησης NOBLE JUSTIFICATION 2014
Ο μικρότερος ναυτικός στόλος της Σουηδίας έχει σχεδιαστεί ειδικά για τη Βαλτική και υποστηρίζεται από μια ισχυρή εγχώρια αμυντική βιομηχανία.
Η πραγματική δοκιμασία, λέει ο Kremidas-Courtney, είναι η ολοκλήρωση και όχι το μέγεθος.
«Η Ευρώπη δεν χρειάζεται όλοι να κατασκευάσουν στόλο που να ανταγωνίζεται την Ιταλία ή τη Γαλλία, αλλά χρειάζεται αξιόπιστες κατανεμημένες δυνάμεις που να συνδέονται μέσω διαλειτουργικών συστημάτων και μιας κοινής ναυτικής εικόνας», μια προσέγγιση που, όπως υποστηρίζουν, πρέπει να επεκταθεί πέρα από την Ένωση ώστε να συμπεριλάβει το Ηνωμένο Βασίλειο και τη Νορβηγία.
Αν μετρηθεί σε σχέση με το ΑΕΠ και όχι με την ακαθάριστη παραγωγή, ο χάρτης στρέφεται προς τα ανατολικά.
Η Πολωνία δαπανά το μεγαλύτερο μερίδιο από οποιοδήποτε κράτος της ΕΕ για την άμυνα, στο 4,48% του ΑΕΠ, μπροστά από τη Λιθουανία (4,00%), τη Λετονία (3,73%) και την Εσθονία (3,38%), όλα κράτη πρώτης γραμμής που συνορεύουν με τη Ρωσία ή τη σύμμαχό της Λευκορωσία.
Η Γερμανία έχει υπερδιπλασιάσει το μερίδιό της στο ΑΕΠ από το 2021, από 1,27% σε 2,14%, και στοχεύει να φτάσει τα 162 δισεκατομμύρια ευρώ σε ετήσιες αμυντικές δαπάνες έως το 2029.
Ο Tytgat υποστηρίζει ότι ούτε οι βιομηχανικοί γίγαντες ούτε τα κράτη της πρώτης γραμμής μπορούν να φέρουν μόνοι τους το βάρος της θαλάσσιας ασφάλειας της ΕΕ: «Μόνο τέσσερις χώρες της ΕΕ δεν μπορούν να αντικαταστήσουν μια ευρεία θαλάσσια ασφάλεια της ΕΕ, διότι η στρατηγική συλλογικής ασφάλειας απαιτεί διαλειτουργική ικανότητα, ανθεκτικές αλυσίδες εφοδιασμού και πραγματική κατανομή του βάρους σε ολόκληρη την Ένωση».
Τα υποβρύχια της Ευρωπαϊκής Ένωσης το 2018
Πηγή: navalanalyses.com
Τι οδηγεί αυτές τις δαπάνες
Πίσω από όλες αυτές τις δαπάνες βρίσκεται ο πόλεμος της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας και οι θαλάσσιες απειλές που ακολούθησαν.
Ένας «σκιώδης στόλος» δεξαμενόπλοιων που έχουν υποστεί κυρώσεις και φέρεται να χρησιμοποιούνται για επιτήρηση και δολιοφθορά έχει θέσει την ΕΕ σε κατάσταση συναγερμού. Μια σειρά αποκοπών υποβρύχιων καλωδίων στη Βαλτική Θάλασσα, συμπεριλαμβανομένων των περιστατικών BCS East-West Interlink, C-Lion1 και Estlink 2 στα τέλη του 2024, ώθησε τις Βρυξέλλες να υιοθετήσουν ένα Σχέδιο Δράσης για την Ασφάλεια των Καλωδίων το 2025, παράλληλα με τη ναυτική αποστολή περιπολίας «Baltic Sentry» του ΝΑΤΟ.
Η ΕΕ αναθεώρησε τη Στρατηγική της για τη Θαλάσσια Ασφάλεια το 2023. Η προηγούμενη στρατηγική είχε καταρτιστεί με έμφαση στην «πειρατεία, την παράνομη αλιεία και τις μεταναστευτικές ροές»· η επικαιροποιημένη στρατηγική έχει σχεδιαστεί για την αντιμετώπιση κρατικών απειλών, εξηγεί ο Tytgat.
Προειδοποιεί επίσης ότι η τρέχουσα στρατηγική στερείται αποτελεσματικότητας: «Τα εργαλεία έχουν πολλαπλασιαστεί, αλλά εξακολουθεί να λείπει η αρχιτεκτονική χρηματοδότησης και διακυβέρνησης που θα μετατρέψει τη στρατηγική σε απτή δράση».
Πώς συμβάλλει η ΕΕ στη χρηματοδότηση;
Ένα πακέτο της Επιτροπής για υποθαλάσσιες υποδομές, που ανακοινώθηκε τον Φεβρουάριο του 2026, ανέρχεται σε 347 εκατομμύρια ευρώ, παράλληλα με μια ξεχωριστή πρωτοβουλία παρατήρησης των ωκεανών ύψους 92 εκατομμυρίων ευρώ, η οποία ξεκίνησε στα μέσα του 2026.
Ο Tytgat χαρακτηρίζει και τα δύο ως «ένα πρώτο βήμα», αλλά αναφέρει ότι τα ποσά αυτά «απέχουν πολύ από το να είναι επαρκή, αν η ΕΕ θέλει να αντιμετωπίσει κατάλληλα τις καθημερινές απειλές με τις οποίες έρχεται αντιμέτωπη».
Οι Βρυξέλλες προσπαθούν να καλύψουν αυτό το κενό μέσω άλλων καναλιών: της δανειακής διευκόλυνσης SAFE ύψους 150 δισεκατομμυρίων ευρώ στο πλαίσιο του οδικού χάρτη «Readiness 2030», του Ευρωπαϊκού Ταμείου Άμυνας, το 68,4% του οποίου έχει διατεθεί στη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ιταλία και την Ισπανία, καθώς και των κοινών ναυπηγικών έργων της PESCO, συμπεριλαμβανομένης της «European Patrol Corvette» υπό ιταλική ηγεσία.
Τον Μάρτιο του 2026, η ΕΕ εγκαινίασε επίσης μια Βιομηχανική Ναυτιλιακή Στρατηγική, εντάσσοντας για πρώτη φορά τη ναυπηγική σε ένα βιομηχανικό πλαίσιο σε επίπεδο ΕΕ, αντί να την αφήνει στους εθνικούς ηγέτες, και διέθεσε 325 εκατομμύρια ευρώ για ναυτικά και υποβρύχια αμυντικά έργα.
Η πραγματική δοκιμασία για την κατανομή των βαρών θα έρθει όταν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσιεύσει την έκθεση προόδου της σχετικά με τη ναυτιλιακή στρατηγική τον Οκτώβριο του 2026.
Προς το παρόν, ο Tytgat αναφέρει ότι η ΕΕ θα πρέπει να επικεντρωθεί στο να εξασφαλίσει ότι διαθέτει «τα απαραίτητα εργαλεία και τις επενδύσεις για να αντιμετωπίσει τις τρέχουσες προκλήσεις που αντιμετωπίζει στις γειτονικές της περιοχές, αλλά και σε όλα τα παγκόσμια στρατηγικά σημεία που δημιουργούν απειλές για την ασφάλεια του εφοδιασμού, του εμπορίου και της οικονομίας της ΕΕ».
in.gr
