Κάθε λίγους μήνες βλέπουμε τις ίδιες εικόνες. Χιλιάδες άνθρωποι στα σύνορα της Ευρώπης. Βάρκες στη Μεσόγειο. Φράχτες που δοκιμάζονται. Λιμάνια που γεμίζουν. Νησιά που ασφυκτιούν. Και πολιτικοί που δηλώνουν ότι «παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις».
Οι εξελίξεις όμως δεν περιμένουν κανέναν.
Οι πρόσφατες εικόνες από την Ισπανία, με δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους να επιχειρούν να περάσουν από το Μαρόκο προς την Ευρώπη, δεν είναι μια «έκτακτη κρίση». Είναι το αποτέλεσμα μιας πολιτικής που εδώ και χρόνια αντιμετωπίζει το μεταναστευτικό σαν να είναι ένα πρόβλημα που λύνεται με ανακοινώσεις και συνόδους κορυφής.
Η αλήθεια είναι πολύ πιο σκληρή.
Δεν γεννήθηκε ξαφνικά αυτή η ανθρώπινη μετακίνηση. Είναι το αποτέλεσμα δεκαετιών πολέμων, επεμβάσεων, αποτυχημένων στρατηγικών και γεωπολιτικών ανταγωνισμών.
Το Ιράκ το 2003. Η Λιβύη το 2011. Η Συρία για περισσότερο από μια δεκαετία. Η αστάθεια στο Σαχέλ. Το Σουδάν. Σήμερα η Γάζα. Κάθε νέα σύγκρουση αφήνει πίσω της εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους χωρίς σπίτι, χωρίς εργασία, χωρίς κράτος και πολλές φορές χωρίς καμία ελπίδα επιστροφής.
Κανείς δεν εγκαταλείπει εύκολα τον τόπο του. Κανείς δεν βάζει τα παιδιά του σε μια βάρκα επειδή το ονειρευόταν. Οι περισσότεροι φεύγουν γιατί πιστεύουν ότι δεν έχουν άλλη επιλογή.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η Ευρώπη μπορεί να σηκώσει μόνη της το βάρος.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται εγκλωβισμένη ανάμεσα σε δύο ακραίες λογικές. Από τη μία όσοι πιστεύουν ότι τα σύνορα πρέπει να είναι εντελώς ανοιχτά και από την άλλη όσοι θεωρούν ότι ένα συρματόπλεγμα αρκεί για να σταματήσει μια μετακίνηση εκατομμυρίων ανθρώπων.
Η πραγματικότητα δεν βρίσκεται σε κανένα από τα δύο άκρα.
Ένα κυρίαρχο κράτος έχει δικαίωμα και υποχρέωση να προστατεύει τα σύνορά του. Αυτό δεν είναι ούτε ακροδεξιά ούτε αριστερή θέση. Είναι βασική προϋπόθεση ύπαρξης κάθε οργανωμένου κράτους. Ταυτόχρονα όμως, όποιος πιστεύει ότι το πρόβλημα λύνεται μόνο με περιπολικά, φράχτες και λιμενικά σκάφη, απλώς κλείνει τα μάτια μπροστά στην πραγματικότητα.
Γιατί όσο συνεχίζονται οι πόλεμοι, οι ροές δεν θα σταματήσουν.
Η διεθνής κοινότητα οφείλει να κάνει και την αυτοκριτική της.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες διαδραμάτισαν πρωταγωνιστικό ρόλο σε στρατιωτικές επεμβάσεις που άλλαξαν τον χάρτη της Μέσης Ανατολής. Ευρωπαϊκές χώρες συμμετείχαν ή στήριξαν πολλές από αυτές τις επιλογές. Η Ρωσία έχει τη δική της ευθύνη στη Συρία και σε άλλες συγκρούσεις. Το Ιράν, η Τουρκία και άλλες περιφερειακές δυνάμεις επιδιώκουν επίσης να επεκτείνουν την επιρροή τους μέσω πολέμων και ένοπλων αντιπαραθέσεων. Στη Γάζα, ο πόλεμος μετά την τρομοκρατική επίθεση της Χαμάς και η στρατιωτική απάντηση του Ισραήλ έχουν οδηγήσει σε μια τεράστια ανθρωπιστική κρίση, με βαρύ τίμημα για τον άμαχο πληθυσμό.
Όλοι μιλούν για γεωπολιτική.
Κανείς όμως δεν μιλά για τον λογαριασμό.
Και αυτόν τον λογαριασμό τον πληρώνει σήμερα η Ευρώπη.
Τον πληρώνει η Ελλάδα στα νησιά της.
Τον πληρώνει η Ιταλία στη Λαμπεντούζα.
Τον πληρώνει η Ισπανία στα σύνορά της.
Τον πληρώνουν οι τοπικές κοινωνίες που καλούνται να διαχειριστούν μια κατάσταση που συχνά ξεπερνά τις δυνατότητές τους.
Το μεταναστευτικό δεν θα λυθεί ούτε με ευχολόγια ούτε με συνθήματα. Δεν θα λυθεί επειδή θα γίνει άλλη μία Σύνοδος Κορυφής ούτε επειδή θα γραφτεί άλλη μία κοινή ανακοίνωση.
Θα αρχίσει να λύνεται μόνο όταν σταματήσουν οι πόλεμοι, όταν υπάρξουν πραγματικές συμφωνίες ειρήνης, όταν οι μεγάλες δυνάμεις πάψουν να χρησιμοποιούν ολόκληρες περιοχές ως πεδίο αντιπαράθεσης και όταν επενδυθούν σοβαροί πόροι στην ανοικοδόμηση των χωρών που έχουν καταστραφεί.
Μέχρι τότε, η Ευρώπη θα συνεχίσει να βλέπει ανθρώπους να φτάνουν στα σύνορά της.
Και κάθε φορά θα εκπλήσσεται.
Ενώ στην πραγματικότητα δεν πρόκειται για έκπληξη.
Πρόκειται για το αναμενόμενο αποτέλεσμα επιλογών που έγιναν εδώ και πολλά χρόνια.
Οι πόλεμοι δεν μένουν ποτέ εκεί όπου ξεκινούν.
Αργά ή γρήγορα, οι συνέπειές τους χτυπούν και την πόρτα εκείνων που πίστεψαν ότι βρίσκονταν αρκετά μακριά για να μην τους αγγίξουν.
