Κατά τον πρώτο του χρόνο πίσω στο αξίωμα, το θορυβώδες διαπραγματευτικό στυλ του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ του εξασφάλισε παραχωρήσεις από χώρες σε ζητήματα που εκτείνονται από τους δασμούς μέχρι τις ένοπλες συγκρούσεις ανά τον κόσμο.
Όμως με το Ιράν, η ίδια μορφή πιεστικής διπλωματίας, χαρακτηριζόμενη από δημόσιες απειλές, ύβρεις και τελεσίγραφα, φαίνεται να έχει χτυπήσει σε αδιέξοδο όπως υπογραμμίζει το Reuters και ενδέχεται να υπονομεύει τις προσπάθειές του να τερματίσει έναν πόλεμο που έχει κλονίσει την παγκόσμια οικονομία.
Με τις δύο πλευρές σε αδιέξοδο, ο Τραμπ έχει δείξει την εντεινόμενη απογοήτευση για την κρίση που πλέον έχει διάρκεια 11 εβδομάδες, αλλά έχει δεν φαίνεται ιδιαίτερα διατεθειμένος να μαλακώσει την αυστηρή διπλωματική του προσέγγιση προς τους ηγέτες του Ιράν.
Αυτό δεν προμηνύει μια γρήγορη διαπραγματευμένη συμφωνία, τροφοδοτώντας φόβους ότι το τρέχον αδιέξοδο – και το πρωτοφανές σοκ που προκαλεί στις παγκόσμιες προμήθειες ενέργειας – θα μπορούσε να συνεχιστεί επ’ αόριστον με περιοδικές φάσεις ρήξης στα άκρα.
Μεταξύ των κυριότερων εμποδίων, λένε οι αναλυτές, είναι η νοοτροπία των Ιρανών ηγετών, συμπεριλαμβανομένης της ανάγκης τους να διατηρήσουν την αξιοπρέπεια απέναντι στο εγχώριο κοινό τους, παρά το γεγονός ότι οι αμερικανο-ισραηλινές επιθέσεις έχουν σκοτώσει πολλούς κορυφαίους ηγέτες και έχουν σημαντικά υποβαθμίσει τις στρατιωτικές δυνατότητες της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Παρότι το Ιράν έχει ουσιαστικά διατηρήσει τον έλεγχο των ζωτικής σημασίας Στενών του Ορμούζ, δίνοντάς του σημαντική διαπραγματευτική ισχύ, ο Τραμπ επέμεινε σε ένα διπλωματικό playbook χαρακτηριζόμενο από υπερβολικές απαιτήσεις, απρόβλεπτη συμπεριφορά, αντιφατικά σήματα και αιχμηρή γλώσσα.
Ακόμη πιο σημαντικό, όπως λένε αναλυτές, είναι η εμμονή του Τραμπ να παρουσιάσει την έξοδο από τη σύγκρουση ως απόλυτη νίκη για τις ΗΠΑ – ακόμα κι αν αυτό δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα στο πεδίο – ενώ οι Ιρανοί πρέπει να αποδεχτούν την πλήρη ήττα, κάτι που πιθανότατα δεν θα κάνουν.
«Αυτό αναπόφευκτα εμποδίζει την επίτευξη μιας λογικής συμφωνίας, γιατί καμία κυβέρνηση, όχι μόνο αυτή του Ιράν, δεν μπορεί να αντέξει να θεωρηθεί ότι έχει παραδοθεί», δήλωσε ο Rob Malley, πρώην διαπραγματευτής για το Ιράν στις διοικήσεις Ομπάμα και Μπάιντεν.
Το συνεχιζόμενο αδιέξοδο με το Ιράν έρχεται ενώ ο Τραμπ αντιμετωπίζει εγχώρια πίεση λόγω των υψηλών τιμών βενζίνης στις ΗΠΑ και των χαμηλών δικών του ποσοστών έγκρισης, αφού ξεκίνησε έναν μη δημοφιλή πόλεμο πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου. Το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα του δυσκολεύεται να διατηρήσει τον έλεγχο του Κογκρέσου.
Η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου, Ολίβια Γουέιλς, υπερασπίστηκε την διπλωματική προσέγγιση του Τραμπ βασιζόμενη σε αυτό που περιέγραψε ως «αποδεδειγμένο ιστορικό επιτυχιών σε καλές συμφωνίες» και επέμεινε ότι οι Ιρανοί έδειχναν αυξανόμενη «απελπισία» για μια συμφωνία.
«Ο πρόεδρος Τραμπ είναι ένας μάστερ διαπραγματευτής που πάντα θέτει τον σωστό τόνο», δήλωσε η ίδια.
Διαρκείς απειλές χωρίς σχέδιο
Τα πιο ανατριχιαστικά του λόγια ήρθαν τον περασμένο μήνα, όταν απείλησε σε ανάρτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης να εξαλείψει τον πολιτισμό του Ιράν εκτός αν επιτευχθεί συμφωνία – ένα μήνυμα που αξιωματούχοι της διοίκησης δήλωσαν στη Wall Street Journal ότι ήταν αυτοσχέδιο και δεν είχε εγκριθεί ως μέρος μιας εθνικής στρατηγικής ασφαλείας.
Ο Τραμπ τελικά υποχώρησε και συμφώνησε σε μια ανακωχή. Αλλά από τότε που έκανε την απειλή της Κυριακής του Πάσχα γεμάτη βρισιές για να καταστρέψει τις γέφυρες και το δίκτυο ηλεκτροδότησης του Ιράν, έχει επαναλάβει αυτήν την προειδοποίηση, περιλαμβανομένων δηλώσεων σε δημοσιογράφους στο Air Force One κατά την επιστροφή από την Κίνα την Παρασκευή.
Και την περασμένη εβδομάδα, ο Τραμπ είπε σε δημοσιογράφους ότι θα καταλάβαιναν πως η τρέχουσα ανακωχή είχε καταρρεύσει αν έβλεπαν «ένα μεγάλο φως να βγαίνει από το Ιράν», κάτι που κάποιοι ερμήνευσαν ως απειλή χρήσης πυρηνικών όπλων, κάτι που ο ίδιος έχει επιμείνει ότι δεν θα κάνει ποτέ.
Ο Τραμπ έχει χρησιμοποιήσει σκληρά του λόγια για τους ηγέτες του Ιράν, αποκαλώντας τους «τρελούς μπάσταρδους», «τρελούς» και «μπράβους», και η Τεχεράνη έχει απαντήσει με τη δική της εκστρατεία κοροϊδίας, χρησιμοποιώντας γραφικά memes και αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Έχει επανειλημμένα επιμείνει ότι το Ιράν έχει πλήρως συντριβεί παρά τα αντίθετα στοιχεία, είπε ότι «παρακαλούσαν» για μια συμφωνία – μόνο για να το αρνηθούν οι Ιρανοί – ενώ εναλλάσσεται μεταξύ απαιτήσεων για «άνευ όρων παράδοση» και εκκλήσεων για συμφωνία διαπραγμάτευσης. Οι Ιρανοί, όμως, το θεωρούν νίκη απλώς που επέζησαν από την στρατιωτική επίθεση, δείχνοντας ότι μπορούν να επιβάλουν μεγάλο οικονομικό κόστος.
Δεν έχει γίνει καμία προσπάθεια μέσα στον Λευκό Οίκο να πειστεί ο Τραμπ να δείξει μεγαλύτερη εγκράτεια στα μηνύματά του για το Ιράν, σύμφωνα με δύο πηγές που έχουν γνώση του θέματος και μίλησαν υπό καθεστώς ανωνυμίας για να συζητήσουν εσωτερικές διαβουλεύσεις.
Ενώ οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι το κίνημα MAGA που τον έχει κατά κύριο λόγο υποστηρίξει όπως επίσης και μερικές προσωπικότητες που τον έχουν υποστηρίξει στο παρελθόν έχουν μιλήσει κατά του πολέμου και έχουν επικρίνει τις πιο ακραίες απειλές του.
Η μεταμεσονύχτια δραστηριότητα του Τραμπ στα social media
Μερικές από τις πιο σκληρές δηλώσεις του Τραμπ, συχνά δημοσιεύονται στην πλατφόρμα του Truth Social μετά τα μεσάνυχτα, και έγιναν σε κρίσιμες στιγμές, όπως τον περασμένο μήνα όταν ανακοίνωσε αιφνιδιαστικά αποκλεισμό των λιμανιών του Ιράν και εκείνο αντέδρασε, θέτοντας σε κίνδυνο την ήδη εύθραυστη ανακωχή.
Την Δευτέρα, ο Τραμπ απέρριψε την τελευταία πρόταση ειρήνης από Ιρανούς αξιωματούχους ως «ένα κομμάτι που αποτελεί σκουπίδι».
«Η έλλειψη στρατηγικής υπομονής και η ασυνέπεια της ρητορικής του προέδρου υπονομεύει οποιοδήποτε μήνυμα θέλει να στείλει», δήλωσε ο Ντένις Ρος, πρώην ανώτερος σύμβουλος για τη Μέση Ανατολή σε διοικήσεις Δημοκρατικών και Ρεπουμπλικάνων.
Κατά την επίσκεψη του Τραμπ στο Πεκίνο, απέφυγε κατά κύριο λόγο σκληρές λεκτικές επιθέσεις στο Ιράν ενώ ήταν απασχολημένος με τις σημαντικές σχέσεις με την Κίνα, σύμμαχο της Τεχεράνης, από την οποία προμυθεύεται πετρέλαιο.
Όμως μερικοί αναλυτές πρότειναν ότι θα ήταν καλύτερο για τον Τραμπ, που συχνά μιλά δημόσια και δίνει αυθόρμητες συνεντεύξεις μέσω τηλεφώνου σε δημοσιογράφους, να μετριάσει τη ρητορική του αν είναι σοβαρός στο να βρει μια διέξοδο από τη σύγκρουση.
«Μιλάει πολύ», δήλωσε ο Ιρανός αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών Σαίντ Χατιμπζαντέχ σε δημοσιογράφους τον περασμένο μήνα κατά την επίσκεψή του στην Τουρκία.
Ο Τραμπ – πρώην κατασκευαστής ακινήτων στη Νέα Υόρκη που αυτοαποκαλείται μάστερ των συμφωνιών – έχει εδώ και καιρό επιμείνει ότι η απρόβλεπτη συμπεριφορά είναι μια διαπραγματευτική τακτική για να κρατά τους αντιπάλους εκτός ισορροπίας.
Αυτή η προσέγγιση τον έχει βοηθήσει να κερδίσει παραχωρήσεις σε ορισμένες περιπτώσεις όταν έχει αναζητήσει συμφωνίες δασμών με εμπορικούς εταίρους, αν και συχνά έχει συμβιβαστεί με λιγότερα από τα αρχικά του αιτήματα. Σε ορισμένες συγκρούσεις, όπως η στρατιωτική επιχείρηση των ΗΠΑ κατά της Βενεζουέλας που οδήγησε στην απαγωγή του ηγέτη της και οι περσινές συνομιλίες που εξασφάλισαν ανακωχή στον πόλεμο της Γάζας, οι τακτικές πίεσης του απέδωσαν επίσης αποτελέσματα.
Με τους Ιρανούς, ο Τραμπ – που έκανε εκστρατεία με την υπόσχεση να κρατήσει τις ΗΠΑ έξω από ξένους πολέμους – θέλει να φαίνεται επικίνδυνος για να τους εκφοβίσει και να υποχωρήσουν σχετικά με το πυρηνικό τους πρόγραμμα και άλλα ζητήματα, λένε οι αναλυτές.
Αλλά πρώην Αμερικανοί αξιωματούχοι που έχουν διαπραγματευτεί με το Ιράν λένε ότι αυτό δεν είναι πιθανό να λειτουργήσει, ειδικά λόγω της εδραίωσης των κληρικών και στρατιωτικών θεσμών του και της υπερηφάνειας της χώρας για την μακρά ιστορία της.
Στην πραγματικότητα, οι απειλές του Τραμπ μπορεί να έχουν ενθαρρύνει τους νέους ηγέτες του Ιράν, θεωρούμενους πιο σκληροπυρηνικούς από τους προηγούμενους που εκτελέστηκαν, οι οποίοι έχουν ακόμη λιγότερη εμπιστοσύνη σε αυτόν μετά από επιθέσεις των ΗΠΑ δύο φορές τον περασμένο χρόνο ενώ οι δύο πλευρές βρίσκονταν ακόμη σε διαπραγματεύσεις, λένε οι αναλυτές.
«Υπήρξε αυτή η ψευδής αντίληψη ότι αν ασκήσεις αρκετή πίεση στο Ιράν, θα παραδοθεί, αλλά αυτό δεν λειτουργεί έτσι με το Ιράν», δήλωσε ο Νέιτ Σουάνσον, πρώην αξιωματούχος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ που υπηρέτησε στην ομάδα διαπραγματεύσεων για το Ιράν μέχρι τον Ιούλιο.
Η Μπάρμπαρα Λιφ, πρώην απεσταλμένη για τη Μέση Ανατολή υπό τον προκάτοχο του Τραμπ, Τζο Μπάιντεν, δήλωσε ότι εκτός από τη ρητορική του προέδρου, η εκστρατεία του για το Ιράν έχει εμποδιστεί από «μια επιπόλαιη υπόθεση ότι το Ιράν ήταν πρόβλημα σαν τη Βενεζουέλα για επίλυση (και) από μια ολοκληρωτική παρερμηνεία της εγγενούς ανθεκτικότητας του καθεστώτος».
Και μερικοί ειδικοί πιστεύουν ότι η προσέγγιση του Τραμπ, την οποία έχει δηλώσει ότι στοχεύει κυρίως στο να εξασφαλίσει ότι το Ιράν δεν έχει δρόμο προς πυρηνικά όπλα, θα μπορούσε να έχει αντίθετο αποτέλεσμα.
Η στρατιωτική εκστρατεία των ΗΠΑ σε συνδυασμό με την πιεστική διπλωματία του Τραμπ μπορεί να κάνει το Ιράν πιο – και όχι λιγότερο – πιθανό να εντείνει τις προσπάθειες του για την τελική ανάπτυξη πυρηνικής βόμβας ώστε να προστατευθεί όπως η πυρηνικά εξοπλισμένη Βόρεια Κορέα, λένε οι αναλυτές. Το Ιράν έχει εδώ και καιρό επιμείνει στο δικαίωμα εμπλουτισμού ουρανίου αλλά λέει ότι είναι μόνο για ειρηνικούς σκοπούς.
Προσθέτοντας στις εντάσεις, ο Τραμπ και οι Ιρανοί φαίνεται να λειτουργούν σε διαφορετικούς χρόνους – ο παρορμητικός πρόεδρος συνήθως θέλει μια γρήγορη συμφωνία για να προχωρήσει, ενώ οι ιρανικές αντιπροσωπείες έχουν ιστορικό καθυστέρησης συνομιλιών.
Ο Αμπντουλχαλέκ Αμντουλάχ, ακαδημαϊκός στα ΗΑΕ, σύμμαχος των ΗΠΑ στον Κόλπο, δήλωσε ότι ο πρόεδρος θα μπορούσε να μετριάσει τη ρητορική του αλλά η αδιάλλακτη στάση του Ιράν φέρει μεγαλύτερη ευθύνη για το τρέχον αδιέξοδο από τις «απειλές και τα βροντερά σχόλια» του Τραμπ.
Η Τρίτα Πάρσι, εκτελεστική αντιπρόεδρος του Quincy Institute for Responsible Statecraft στην Ουάσινγκτον, δήλωσε ότι οι ηγέτες στην Τεχεράνη μπορεί να ερμηνεύουν την απρόβλεπτη προσέγγιση του Τραμπ ως σημάδι απόγνωσης και να πιστεύουν ότι μπορούν να τον περιμένουν.
«Με ορισμένους τρόπους, ο Τραμπ παίζει ακριβώς το παιχνίδι τους», είπε.
