Τη Μεγάλη Πέμπτη, 9 Απριλίου, με κοινή συνέντευξη τύπου οι υπουργοί Άδωνις Γεωργιάδης (Υγείας), Δημήτρης Παπαστεργίου (Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης) και Άκης Σκέρτσος (Επικρατείας), ανακοίνωσαν την πρόθεση για νέο πλαίσιο ρυθμίσεων σχετικά με την πρόσβαση των ανήλικων στα social media. Επισημοποιώντας τη βούληση της κυβέρνησης να απαγορεύσει την πρόσβαση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για τους ανήλικους κάτω των 15 ετών, δίνοντας μάλιστα και κάποιες πρώτες πληροφορίες για την εφαρμογή της (χρήση του εργαλείου Kids Wallet που ήδη λειτουργεί ως φρένο στην αγορά αλκοόλ και καπνικών προϊόντων.)
Πρόκειται, έτσι κι αλλιώς, για ένα από τα πιο καυτά ντιμπέιτ της εποχής που απασχολεί τις κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο με την αφετηρία να γίνεται από την Αυστραλία που ήταν η πρώτη που νομοθέτησε κι εφάρμοσε την απαγόρευση από τον Δεκέμβριο του 2025 (βάζοντας το όριο στα 16).
Στη συνέντευξη τύπου των υπουργών εκτός από κάποιες ενδιαφέρουσες ατάκες («εδώ πρέπει να πολεμήσουμε λίγο τον καπιταλισμό», είπε ο Άδωνις Γεωργιάδης, εννοώντας τις ευθύνες που έχουν και οι πανίσχυρες πλατφόρμες του big tech), τέθηκε κι ένα χρονοδιάγραμμα: το νομοσχέδιο θα ψηφιζόταν το καλοκαίρι που διανύουμε και θα εφαρμοζόταν από 1/1/2027.
Μάλιστα, η απαγόρευση τους τελευταίους μήνες έχει αποτελέσει και κεντρικό κομμάτι των τοποθετήσεων του πρωθυπουργού, Κυριάκου Μητσοτάκη, τόσο στις συνεντεύξεις του όσο και στην εβδομαδιαία κυριακάτικη ενημέρωση. Κι αυτό, παρά την ανοιχτή επιστολή που έστειλαν στον Πρωθυπουργό 25 ελληνικές και διεθνείς οργανώσεις ζητώντας άμεση απόσυρση του σχεδίου νόμου, υποστηρίζοντας ότι το μέτρο παραβιάζει θεμελιώδη ατομικά δικαιώματα και ενθαρρύνει τον ψηφιακό αποκλεισμό.
Το καλοκαίρι ήρθε, η κοινή γνώμη με εμπρηστικές επιθέσεις, συλλήψεις και την παγκόσμια γεωπολιτική αναταραχή να μονοπωλούν την επικαιρότητα, μάλλον ξέχασε την απαγόρευση.
Η κυβέρνηση όμως τήρησε τη δέσμευσή της. Έφερε το σχέδιο νόμου όπως είχε υποσχεθεί. Είναι αναρτημένο από το Υπουργείο Δικαιοσύνης στο Open Gov από τις 7 Ιουλίου, ενσωματωμένο στα «Μέτρα για την προστασία από στρατηγικές αγωγές προς αποθάρρυνση της συμμετοχής του κοινού σύμφωνα με την Οδηγία (ΕΕ) 2024/1069 – Νέο πλαίσιο για τη συμμόρφωση της Διοίκησης στις δικαστικές αποφάσεις – Λοιπές διατάξεις». Προς διαβούλευση, η οποία λήγει την προσεχή Δευτέρα 20 Ιουλίου στις 9 το πρωί.
Όμως γιατί ένα τόσο σημαντικό νομοσχέδιο, για ένα ζήτημα που διχάζει σε παγκόσμιο επίπεδο, μοιάζει να κατατίθεται, σχεδόν κρυμμένο, «στα γρήγορα», σίγουρα χωρίς να γίνεται η απαραίτητη επιστημονική συζήτηση; Τι πιο σύνηθες θα μπορούσε να πει κανείς, η ελλιπής (ή ανύπαρκτη) διαβούλευση είναι πάγια κοινοβουλευτική πρακτική στη χώρα μας. Ίσως, όμως, το θέμα της πρόσβασης των ανήλικων στα σόσιαλ μίντια θα μπορούσε να αντιμετωπιστεί με μια πιο «οριζόντια» συναινετική λογική, αφού δεν ανήκει σε μια σκληρή ιδεολογική ατζέντα. Ή μήπως ανήκει;
Κάτω από τη γενική ομπρέλα «απαγόρευση χρήσης επιγραμμικών υπηρεσιών κοινωνικής δικτύωσης σε ανήλικους», στα επιμέρους άρθρα 75-78 διαβάζουμε ότι η απαγόρευση θα εφαρμοστεί σε «όσους έχουν συμπληρώσει το δέκατο πέμπτο (15ο) έτος της ηλικίας τους». Ως αρμόδιες αρχές για την επίβλεψη ορίζονται το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης και η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, ενώ προβλέπεται η αναμόρφωση σύνθεσης της Επιτροπής Προστασίας Ψυχικής Υγείας των Ανήλικων Καταναλωτών.
Το θέμα της πρόσβασης των ανηλίκων στα σόσιαλ είναι πολυδιάστατο. Ακόμα ακόμα και όσον αφορά το ποια μέσα κοινωνικής δικτύωσης συμπεριλαμβάνονται στην απαγόρευση π.χ. το YouTube θεωρείται «εκπαιδευτικό» μέσο ή όχι; Στην Αυστραλία που πρωτοεφαρμοστηκε το μέτρο, οι πρώτοι μήνες δεν είναι ενθαρρυντικοί, καθώς οι έφηβοι (σε ποσοστό που κάποια ρεπορτάζ ανεβάζουν και σε 2/3) είτε έχουν βρει τρόπο να ξεπερνούν τις φραγές, είτε «ξεφεύγουν» από το ελλειμματικό σύστημα επαλήθευσης της ηλικίας. Στη Γαλλία και τη Μεγάλη Βρετανία, ο νόμος έχει ψηφιστεί αλλά ακόμα δεν έχει ξεκαθαριστεί πώς θα εφαρμοστεί, ενώ στην Ισπανία ο Πέδρο Σάντσεθ ανακοίνωσε τον Φεβρουάριο την πρόθεση να προχωρήσει σε απαγόρευση με όριο τα 16 έτη χωρίς όμως ακόμα να έχει γίνει νόμος του κράτους καθώς συζητούνται οι δικλείδες υλοποίησης.
Γιατί, λοιπόν, τόση και τέτοια βιασύνη από την πλευρά της ελληνικής κυβέρνησης που, σύμφωνα με πηγές, θέλει να ψηφίσει τον νόμο πριν κλείσει η Βουλή για τον Αύγουστο;
Πόσο σοβαρά λήφθησαν οι προειδοποιήσεις των 25 οργανώσεων (ανάμεσά τους το Δίκτυο για τα Δικαιώματα του Παιδιού, η Διεθνής Αμνηστία, η ΕΠΑΨΥ – Εταιρεία Περιφερειακής Ανάπτυξης και Ψυχικής Υγείας, η Ένωση Πληροφορικών Ελλάδας και η Homo Digitalis) ότι η απαγόρευση θα οδηγήσει σε δημιουργία πυλών ελέγχου που διαβρώνουν την ανωνυμία του διαδικτύου (αφού η επαλήθευση ηλικίας αφορά το σύνολο των χρηστών, όχι μόνο τους ανήλικους), προσβάλλουν την ιδιωτικότητα, δημιουργούν συνθήκες ψηφιακής απομόνωσης και, το σημαντικότερο, αποδυναμώνουν την πίεση προς τις πλατφόρμες ώστε να αναλάβουν επιτέλους την ευθύνη του περιεχομένου που φιλοξενούν;
Πόσο τεκμηριωμένο και διαφανές είναι ένα νομοσχέδιο που δε λαμβάνει σοβαρά υπόψη του ούτε τα κόμματα της αντιπολίτευσης, ούτε την επιστημονική κοινότητα που έχει ήδη καταγγείλει την έλλειψη επαρκούς διαβούλευσης;
Τόσο στην Ελλάδα, όσο και στις υπόλοιπες χώρες, στη συζήτηση έχουν εισφερθεί κι εναλλακτικές προσεγγίσεις που στοχεύουν στον ασφαλή σχεδιασμό και στην αποτροπή των εθιστικών μηχανισμών κατά την εμπειρία πλοήγησης παρά στην οριζόντια απαγόρευση. Έχουν εξεταστεί άραγε τέτοιες πρακτικές στην εφαρμογή του μέτρου στη χώρα μας;
Η οριζόντια απαγόρευση και τα μέτρα διαδικτυακής επιτήρησης δεν είναι καθόλου σίγουρο ότι θα λύσουν το (υπαρκτό) ζήτημα ασφαλούς πρόσβασης των ανήλικων στο διαδίκτυο γενικά, στα σόσιαλ μίντια ειδικότερα. Κάθε απαγόρευση, όμως, είναι «πολιτικό προϊόν» εύκολο κι έτοιμο να επικοινωνηθεί σε ανασφαλή κοινά λειτουργώντας ως επίδειξη πυγμής κι επέκτασης του δόγματος «Νόμος και Τάξη» ακόμα και στο ίντερνετ.
Κι αυτό το τελευταίο μοιάζει ακριβώς να περιγράφει την στρατηγική της κυβέρνησης και το κλίμα του δημόσιου διαλόγου τις τελευταίες ημέρες, με τα σενάρια για εκλογές το φθινόπωρο να φουντώνουν κάθε μέρα και περισσότερο…
