Η «μάχη» της Ευρώπης με τους τεχνολογικούς κολοσσούς (Big Tech) έχει πλέον περάσει από το επίπεδο των θεωρητικών συζητήσεων σε μια φάση έντονης ρυθμιστικής και γεωπολιτικής σύγκρουσης. Σήμερα, η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν επιδιώκει απλώς να «περιορίσει» την ισχύ εταιρειών όπως η Apple, η Google και η Meta, Amazon, αλλά να εδραιώσει την ψηφιακή της αυτονομία.
Η στρατηγική μετάβαση της Ευρωπαϊκής Ένωσης από την παθητική παρακολούθηση στην ενεργή επιβολή κανόνων απέναντι στους τεχνολογικούς κολοσσούς
Την πρώτη επίσημη αξιολόγηση του νόμου για τις ψηφιακές αγορές (Digital Markets Act) έδωσε στη δημοσιότητα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Της νομοθεσίας που αποσκοπεί στον περιορισμό της κυριαρχίας των τεχνολογικών κολοσσών στην ψηφιακή οικονομία της Ευρώπης.
Tο μοντέλο της «τεχνολογικής αυτονομίας»
Σε μια εποχή τεχνολογικής άνθισης η δημοσιοποίηση της αξιολόγησης σηματοδοτεί μια ιστορική στιγμή στην προσπάθεια της ΕΕ να μεταβεί από την παθητική παρατήρηση στην ενεργή χάραξης κανόνων. Ενεργοποιεί το «βαρύ πυροβολικό» που στοχεύει να αλλάξει το DNA του τρόπου με τον οποίο λειτουργούν οι μεγάλες πλατφόρμες.
Η Ευρώπη στοχεύει να μετατραπεί από «απλός καταναλωτής» αμερικανικής τεχνολογίας σε ρυθμιστή της παγκόσμιας ψηφιακής ηθικής, προωθώντας το μοντέλο της «τεχνολογικής αυτονομίας».
Ο DMA τέθηκε σε ισχύ τον Μάρτιο του 2024 και οι χρήστες έχουν διαπιστώσει ήδη σημαντικές αλλαγές.
Δύο χρόνια από το νόμο για τις ψηφιακές αγορές
Η μεγάλη αλλαγή που επιβεβαιώνει η αξιολόγηση αφορά τη μετάβαση από τον έλεγχο καταστολής στον έλεγχο πρόληψης:
- Ανοιχτά οικοσυστήματα: Οι πλατφόρμες (όπως το iOS ή το Android) υποχρεούνται πλέον να επιτρέπουν την εγκατάσταση εφαρμογών από τρίτες πηγές (sideloading).
- Διαλειτουργικότητα: Η υποχρέωση υπηρεσιών όπως το WhatsApp και το Messenger να «συνομιλούν» με μικρότερες εφαρμογές επικοινωνίας θεωρείται το επόμενο μεγάλο στοίχημα για τον ανταγωνισμό.
Πράγματι, τα iPhone υποστηρίζουν πλέον καταστήματα εφαρμογών τρίτων ενώ οι νέες συσκευές Android και iOS ζητούν από τους χρήστες να επιλέξουν το προτιμώμενο πρόγραμμα περιήγησης ή τη μηχανή αναζήτησης.
Παρά την ισχύ του νόμου, η έκθεση αξιολόγησης υπογραμμίζει ότι οι Big Tech δεν παραδίδουν τα «κλειδιά» εύκολα:
- Τεχνικά εμπόδια: Πολλές εταιρείες κατηγορούνται ότι σχεδίασαν τις λύσεις συμμόρφωσης με τέτοιο τρόπο ώστε να είναι δύσχρηστες για τον τελικό χρήστη.
- Νέα τέλη: Η προσπάθεια επιβολής νέων προμηθειών θεωρείται από την Επιτροπή ως προσπάθεια παράκαμψης του πνεύματος του DMA.
H αξιολόγηση επισημαίνει επίσης σαφείς προκλήσεις όσον αφορά την εφαρμογή της νομοθεσίας. Αναφέρει ότι οι έρευνες διαρκούν περίπου διπλάσιο χρόνο από τον στόχο των 12 μηνών, ενώ οι νομικές διαδικασίες χρησιμοποιούνται για να επιβραδύνουν τη συμμόρφωση. Θέτει επίσης ευρύτερα ερωτήματα σχετικά με το αν ταχέως αναπτυσσόμενοι τομείς, όπως τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης και οι πλατφόρμες cloud, θα πρέπει τελικά να ενταχθούν στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού.
Τα πρόστιμα
Η επιβολή του νόμου συνοδεύεται από αυστηρές κυρώσεις. Η Επιτροπή έδειξε τις προθέσεις της νωρίς, επιβάλλοντας τις πρώτες ιστορικές ποινές βάσει του DMA:
- Apple (500 εκατομμύρια €): Επιβλήθηκε για την παραβίαση των κανόνων anti-steering. Η Apple εμπόδιζε τους δημιουργούς εφαρμογών να ενημερώνουν τους χρήστες για φθηνότερες συνδρομές εκτός του App Store.
- Meta (200 εκατομμύρια €): Αφορούσε το μοντέλο «Συναίνεση ή Πληρωμή» (Pay or Consent). Η ΕΕ έκρινε ότι ο χρήστης δεν είχε πραγματική επιλογή αν δεν υπήρχε μια δωρεάν εναλλακτική με λιγότερη επεξεργασία δεδομένων.
Η ένταση έχει κλιμακωθεί, καθώς η Επιτροπή εξετάζει πλέον τη συστηματική μη συμμόρφωση:
- Google: Παρόλο που απέφυγε κάποιο άμεσο γιγαντιαίο πρόστιμο στο πλαίσιο του DMA στις αρχές του ’26, βρίσκεται υπό στενή επιτήρηση για την «αυτοπροτίμηση» (self-preferencing) στα αποτελέσματα αναζήτησης.
- X (πρώην Twitter): Δέχθηκε πρόστιμο 120 εκατομμυρίων € στα τέλη του 2025 βάσει του DSA (νόμος για το περιεχόμενο), δείχνοντας ότι η ΕΕ χτυπά σε όλα τα μέτωπα.
Ο νόμος για τις ψηφιακές αγορές σηματοδοτεί μόνο την αρχή μιας διαρκούς αναμέτρησης. Παρότι βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη σημαντικές αλλαγές, η συνεπής εφαρμογή των κανόνων και η αντιμετώπιση των νέων προκλήσεων είναι κρίσιμες για να υπάρξει μόνιμο αποτέλεσμα. Η ΕΕ δεν θέλει απλώς να τιμωρεί, αλλά να εξαναγκάσει τις Big Tech να ξαναγράψουν τον κώδικά τους με γνώμονα τον ανταγωνισμό και όχι την κυριαρχία.
