Έξι μήνες μετά την έναρξη του πολέμου ΗΠΑ και Ισραήλ εναντίον του Ιράν, η σύγκρουση απέχει πολύ σημαντικά από το γρήγορο τέλος που είχε προαναγγείλει ο Ντόναλντ Τραμπ. Η Τεχεράνη έχει υποστεί βαρύ στρατιωτικό και οικονομικό πλήγμα, όμως παραμένει όρθια, ενώ η Ουάσινγκτον δεν έχει καταφέρει να εκπληρώσει αρκετούς από τους βασικούς στόχους που είχε θέσει στην αρχή της σύγκρουσης.
Στις 28 Φεβρουαρίου, οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εξαπέλυσαν μαζικά πλήγματα στο Ιράν, σε μια επίθεση κατά την οποία σκοτώθηκε ο ανώτατος ηγέτης Αλί Χαμενεΐ μαζί με σειρά ανώτερων Ιρανών αξιωματούχων. Τότε, ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ προέβλεπε ότι η σύγκρουση θα διαρκούσε μόλις «τέσσερις με πέντε εβδομάδες».
Έξι μήνες αργότερα, ο πόλεμος όχι μόνο συνεχίζεται, αλλά έχει επεκταθεί σε πολλαπλά μέτωπα στη Μέση Ανατολή, προκαλώντας σοβαρές αναταράξεις στην παγκόσμια αγορά ενέργειας και αλλάζοντας τις ισορροπίες στην περιοχή.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που επικαλείται το Al Jazeera, οι νεκροί από τη σύγκρουση υπολογίζονται μεταξύ 8.000 και 10.000, ενώ δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι έχουν τραυματιστεί.
Το πυρηνικό πρόγραμμα παραμένει το μεγάλο ερωτηματικό
Ένας από τους βασικότερους στόχους της Ουάσινγκτον ήταν η εξουδετέρωση του πυρηνικού προγράμματος της Τεχεράνης.
Τα επανειλημμένα αμερικανικά και ισραηλινά πλήγματα εκτιμάται ότι έχουν προκαλέσει σημαντικές ζημιές στις ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις. Ωστόσο, το Ιράν πιστεύεται ότι εξακολουθεί να διαθέτει περίπου 440 κιλά υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου, ενώ δεν έχει δεχθεί το αίτημα των ΗΠΑ για πλήρη εγκατάλειψη του εμπλουτισμού.
Τον Ιούνιο οι δύο πλευρές υπέγραψαν μνημόνιο κατανόησης, με την Τεχεράνη να δεσμεύεται ότι δεν θα επιδιώξει την απόκτηση πυρηνικού όπλου. Η συμφωνία, ωστόσο, δεν άντεξε, καθώς οι ασαφείς διατυπώσεις της οδήγησαν γρήγορα σε διαφορετικές ερμηνείες και νέες εντάσεις.
Αναλυτές εμφανίζονται διχασμένοι ως προς το αποτέλεσμα. Η αμερικανική πλευρά μπορεί να υποστηρίζει ότι έχει καθυστερήσει σημαντικά τις πυρηνικές δυνατότητες του Ιράν. Αυτό όμως απέχει από την πλήρη εξάλειψή τους.
Η αλλαγή καθεστώτος που δεν ήρθε
Η αλλαγή της πολιτικής ηγεσίας στην Τεχεράνη αποτέλεσε, τουλάχιστον σε επίπεδο δημόσιας ρητορικής, ακόμη έναν στόχο του Τραμπ.
Παρά τον θάνατο του Αλί Χαμενεΐ, όμως, η δομή της ιρανικής εξουσίας δεν κατέρρευσε. Τη θέση του ανέλαβε ο γιος του, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, ενώ το πολιτικό σύστημα παρέμεινε σε μεγάλο βαθμό ανέπαφο.
Όπως σημειώνουν ειδικοί, η εξόντωση της ηγεσίας ενός κράτους μπορεί να αποτελεί τακτική στρατιωτική επιτυχία, αλλά δεν μεταφράζεται αυτομάτως σε στρατηγικό αποτέλεσμα.
Το ίδιο ισχύει και για έναν ακόμη στόχο των ΗΠΑ: τον τερματισμό της στήριξης της Τεχεράνης προς τον λεγόμενο «άξονα της αντίστασης».
Η Χεζμπολάχ στον Λίβανο έχει εμπλακεί στη σύγκρουση στο πλευρό του Ιράν, ενώ οι Χούθι στην Υεμένη έχουν κλιμακώσει τις επιχειρήσεις τους, μεταξύ άλλων με αποκλεισμό στη θαλάσσια περιοχή του Μπαμπ αλ Μαντέμπ. Δεν υπάρχουν μέχρι σήμερα ενδείξεις ότι η ιρανική στήριξη προς τις οργανώσεις αυτές έχει τερματιστεί.
Το Ιράν χτυπήθηκε στρατιωτικά, αλλά συνεχίζει να πολεμά
Οι ΗΠΑ εμφανίζουν ως ένα από τα σημαντικότερα επιτεύγματά τους την αποδυνάμωση του ιρανικού βαλλιστικού οπλοστασίου και του Πολεμικού Ναυτικού.
Ο Τραμπ έχει υποστηρίξει ότι περίπου το 82% των ιρανικών πυραύλων έχει καταστραφεί, ενώ δεκάδες εγκαταστάσεις και κέντρα διοίκησης των Φρουρών της Επανάστασης έχουν δεχθεί πλήγματα.
Παρά τις απώλειες, όμως, το Ιράν εξακολουθεί να διαθέτει τη δυνατότητα να εκτοξεύει πυραύλους και να χρησιμοποιεί τα φθηνά, μαζικά παραγόμενα drones Shahed.
Από την άλλη πλευρά, οι ΗΠΑ έχουν επίσης πληρώσει στρατιωτικό κόστος. Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται το Al Jazeera, 18 Αμερικανοί στρατιώτες έχουν σκοτωθεί και περισσότεροι από 750 έχουν τραυματιστεί. Παράλληλα, υπάρχουν αναφορές ότι το Πεντάγωνο έχει καταναλώσει μεγάλο μέρος των αποθεμάτων ορισμένων από τα ακριβότερα οπλικά του συστήματα, μεταξύ αυτών πυραύλους αεράμυνας Patriot.
Τα Στενά του Ορμούζ, το ισχυρότερο χαρτί της Τεχεράνης
Ίσως η μεγαλύτερη στρατηγική επιτυχία του Ιράν μέχρι στιγμής αφορά τα Στενά του Ορμούζ.
Λίγο μετά την έναρξη του πολέμου, η Τεχεράνη περιόρισε δραστικά τη ναυσιπλοΐα σε μία από τις σημαντικότερες ενεργειακές αρτηρίες του πλανήτη. Πριν από τον πόλεμο περισσότερα από 100 πλοία διέρχονταν καθημερινά από τα στενά. Η κίνηση στη συνέχεια έπεσε σε περίπου πέντε πλοία την ημέρα.
Η Ουάσινγκτον απάντησε επιβάλλοντας ναυτικό αποκλεισμό στα ιρανικά λιμάνια, χωρίς όμως να έχει καταφέρει να αποκαταστήσει πλήρως την κυκλοφορία.
Παρά τους ισχυρισμούς Τραμπ ότι οι ΗΠΑ ελέγχουν τα Στενά του Ορμούζ, η ναυσιπλοΐα παραμένει σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα και η Τεχεράνη εξακολουθεί να αντιμετωπίζει τον έλεγχο της περιοχής ως ένα από τα σημαντικότερα διαπραγματευτικά της όπλα.
Το διακύβευμα είναι τεράστιο: πριν από τον πόλεμο, από τη συγκεκριμένη θαλάσσια οδό περνούσε περισσότερο από το ένα πέμπτο των παγκόσμιων φορτίων πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Βαρύς ο οικονομικός λογαριασμός
Το τίμημα για το Ιράν είναι ιδιαίτερα βαρύ.
Το ιρανικό ριάλ έχει ουσιαστικά καταρρεύσει, οι τιμές των τροφίμων έχουν αυξηθεί δραματικά και ο αμερικανικός ναυτικός αποκλεισμός, σε συνδυασμό με τις κυρώσεις, έχει περιορίσει σημαντικά τις εξαγωγές πετρελαίου.
Μόνο η απώλεια εσόδων από το πετρέλαιο υπολογίζεται σε τουλάχιστον 6 δισ. δολάρια.
Ωστόσο, το οικονομικό κόστος δεν περιορίζεται στα ιρανικά σύνορα. Οι Αμερικανοί καταναλωτές έχουν επίσης δει τις επιπτώσεις στις τιμές των καυσίμων, την ώρα που ο πόλεμος γίνεται ολοένα και λιγότερο δημοφιλής στις ΗΠΑ. Δημοσκόπηση του Associated Press τον Ιούλιο έδειξε ότι περίπου δύο στους τρεις Αμερικανούς αντιτίθενται στη σύγκρουση.
Το συνολικό κόστος του πολέμου για τις ΗΠΑ έχει ήδη φτάσει, σύμφωνα με στοιχεία που παρουσιάστηκαν στο Κογκρέσο, τα 37,5 δισ. δολάρια.
Οι σύμμαχοι κρατούν αποστάσεις
Η Ουάσινγκτον αντιμετωπίζει ταυτόχρονα δυσκολίες στο διπλωματικό πεδίο.
Παρά τις εκκλήσεις του Τραμπ, βασικοί σύμμαχοι στο ΝΑΤΟ δεν έχουν δεχθεί να συμμετάσχουν στον πόλεμο. Ισπανία και Ιταλία έχουν ασκήσει έντονη κριτική, η Γαλλία απέρριψε αίτημα για αποστολή πολεμικών πλοίων στον αποκλεισμό, ενώ κράτη του Κόλπου, η Τουρκία και το Πακιστάν απέφυγαν επίσης την άμεση εμπλοκή.
Την ίδια ώρα, οι οικονομικές και πολιτικές σχέσεις του Ιράν με την Κίνα παραμένουν ενεργές, όπως και οι εμπορικοί δεσμοί του με τη Ρωσία.
Η Τεχεράνη, πάντως, έχει επίσης επιβαρύνει τις σχέσεις της με γειτονικά κράτη, καθώς έχει πλήξει στρατιωτικούς στόχους αλλά και υποδομές σε χώρες όπως το Κατάρ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, η Σαουδική Αραβία και η Ιορδανία.
Υπάρχει νικητής;
Έπειτα από έξι μήνες, η απάντηση των αναλυτών είναι αρνητική.
Οι ΗΠΑ έχουν προκαλέσει πολύ σοβαρές ζημιές στις στρατιωτικές και πυρηνικές δυνατότητες του Ιράν και έχουν επιβαρύνει ακόμη περισσότερο μια ήδη εύθραυστη οικονομία. Δεν έχουν όμως πετύχει αλλαγή καθεστώτος, δεν έχουν εξαλείψει το πυρηνικό πρόγραμμα, δεν έχουν σταματήσει τη δράση των φιλοϊρανικών οργανώσεων και δεν έχουν αποκτήσει τον πλήρη έλεγχο των Στενών του Ορμούζ.
Το Ιράν, από την πλευρά του, μπορεί να έχει επιβιώσει και να διατηρεί σημαντικά μέσα πίεσης, αλλά έχει υποστεί τεράστιες ανθρώπινες, οικονομικές και στρατιωτικές απώλειες.
«Η επιβίωση του Ιράν δεν σημαίνει ότι είναι νικητής», συνοψίζει ο καθηγητής του Australian National University, Αλάμ Σαλέχ. Μπορεί, όπως σημειώνει, η αδυναμία των ΗΠΑ να μετατρέψουν τη στρατιωτική τους υπεροχή σε αποφασιστικά πολιτικά κέρδη να συνιστά αποτυχία για την Ουάσινγκτον. Αυτό, όμως, δεν μετατρέπει αυτομάτως την Τεχεράνη σε νικήτρια.
Έξι μήνες μετά, το βέβαιο είναι ότι ο σύντομος πόλεμος που είχε προβλεφθεί δεν ήρθε ποτέ. Και η σύγκρουση έχει πλέον μετατραπεί σε μια παρατεταμένη αναμέτρηση φθοράς, με συνέπειες που ξεπερνούν κατά πολύ τα σύνορα ΗΠΑ και Ιράν.
