Ενεργειακή φτώχεια: Nέο “Εξοικονομώ” και επιδόματα θέρμανσης

Μπροστά σε έναν νέο κύκλο αβεβαιότητας στις διεθνείς αγορές ενέργειας, με την κρίση στον Κόλπο να επαναφέρει στο προσκήνιο τον κίνδυνο νέων ανατιμήσεων, η κυβέρνηση επιχειρεί να υψώσει μια σειρά από «ενεργειακά αναχώματα» για τα ευάλωτα νοικοκυριά και τις πολύ μικρές επιχειρήσεις.

Στο επίκεντρο του σχεδιασμού βρίσκεται η αντιμετώπιση του μεγάλου ζητήματος της ενεργειακής φτώχειας, το οποίο κινδυνεύει να οξυνθεί εκ νέου εάν η γεωπολιτική κρίση μεταφερθεί με μεγαλύτερη ένταση στους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας, στα καύσιμα και στο κόστος θέρμανσης.

Η απάντηση της κυβέρνησης, πλέον, έρχεται μέσα από το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα και ένα ευρύ πλέγμα παρεμβάσεων, που έλαβε το “πράσινο φως”, χθες, από την ΕΕ και περιλαμβάνει νέο κύκλο προγραμμάτων ενεργειακής αναβάθμισης κατοικιών και επιχειρήσεων, επιδοτήσεις για αντλίες θερμότητας και ηλιακούς θερμοσίφωνες, ενίσχυση του επιδόματος θέρμανσης, κοινωνική στέγαση και δράσεις για φθηνότερες και καθαρότερες μετακινήσεις.

Ο πόλεμος και ο πρόσθετος ενεργειακός λογαριασμός

Στο μεταξύ, η πίεση που δημιουργεί η διεθνής συγκυρία αποτυπώνεται και στις εκτιμήσεις για το οικονομικό κόστος της κρίσης. Σύμφωνα με ανάλυση του Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου Πειραιώς, ο συνολικός οικονομικός αντίκτυπος για την Ελλάδα σε ορίζοντα εξαμήνου εκτιμάται ότι μπορεί να φθάσει τα 3 δισ. ευρώ.

Από αυτά, περίπου 1,5 δισ. ευρώ αποδίδονται στον πρόσθετο ενεργειακό λογαριασμό, 600 εκατ. ευρώ στην απώλεια τζίρου, 500 εκατ. ευρώ στο αυξημένο κόστος μεταφορών και εφοδιασμού και 400 εκατ. ευρώ στη δημοσιονομική επιβάρυνση. Η πληθωριστική πίεση υπολογίζεται κοντά στο 1 δισ. ευρώ, χωρίς ωστόσο να προστίθεται αυτοτελώς στο συνολικό ποσό, καθώς μέρος της έχει ήδη ενσωματωθεί στο ενεργειακό και επιχειρηματικό κόστος.

Για μια οικονομία όπου το ενεργειακό κόστος αποτελεί διαχρονικά σοβαρό βάρος για νοικοκυριά και επιχειρήσεις, η προοπτική νέων αναταράξεων ενισχύει την ανάγκη για μέτρα που δεν θα περιορίζονται μόνο στην εκ των υστέρων επιδότηση των λογαριασμών, αλλά θα επιχειρούν να μειώσουν πιο μόνιμα την κατανάλωση και την ενεργειακή εξάρτηση.

Η σκληρή πραγματικότητα της ενεργειακής φτώχειας

Πίσω από τους σχεδιασμούς, πάντως, για νέα προγράμματα, επιδοτήσεις και ενεργειακές παρεμβάσεις, τα πρόσφατα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ αποκαλύπτουν μια σκληρή πραγματικότητα.  Ενδεικτικό είναι ότι δύο στους τρεις πολίτες που βρίσκονται κάτω από το όριο της φτώχειας, ποσοστό 66,6%, δηλώνουν ότι δυσκολεύονται να πληρώσουν εγκαίρως λογαριασμούς όπως το ηλεκτρικό ρεύμα, το νερό ή το φυσικό αέριο. Πρόκειται για ποσοστό σχεδόν τριπλάσιο σε σύγκριση με τον μη φτωχό πληθυσμό, αποτυπώνοντας το βαθύ χάσμα που δημιουργεί το ενεργειακό κόστος.

Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο ανησυχητική τους χειμερινούς μήνες. Περισσότεροι από ένας στους τρεις φτωχούς πολίτες, ποσοστό 35,9%, δηλώνουν ότι δεν μπορούν να διατηρήσουν το σπίτι τους επαρκώς ζεστό.

Ο φαύλος κύκλος της φτώχειας

Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στους λογαριασμούς της ενέργειας. Το συνολικό κόστος στέγασης, στο οποίο η ενέργεια αποτελεί έναν από τους βασικότερους παράγοντες, ασκεί ασφυκτική πίεση στα πιο ευάλωτα νοικοκυριά.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, το 82,6% των φτωχών πολιτών δηλώνει ότι επιβαρύνεται υπερβολικά από το κόστος στέγασης. Πρόκειται για μια κατάσταση που δεν συνιστά απλώς οικονομική πίεση, αλλά ανατροφοδοτεί έναν ευρύτερο φαύλο κύκλο φτώχειας και στερήσεων.

Συνολικά, σχεδόν 896.000 νοικοκυριά και περίπου 2 εκατομμύρια πολίτες βρίσκονται σε κίνδυνο φτώχειας, ενώ πάνω από το ένα τέταρτο του πληθυσμού, ποσοστό 27,5%, βρίσκεται αντιμέτωπο με τον κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού.

Ακόμη πιο ανησυχητική είναι η εικόνα για τα παιδιά, καθώς σχεδόν τρία στα δέκα μεγαλώνουν σε ένα περιβάλλον όπου η οικονομική αβεβαιότητα και οι υλικές στερήσεις αποτελούν καθημερινή πραγματικότητα.

Η ενεργειακή κρίση λειτουργεί, έτσι, ως πολλαπλασιαστής των κοινωνικών ανισοτήτων. Απορροφά ένα ολοένα μεγαλύτερο μέρος του διαθέσιμου εισοδήματος, περιορίζει την κατανάλωση άλλων βασικών αγαθών και επιδεινώνει τη συνολική υλική στέρηση, η οποία αυξήθηκε στο 14,9% το 2025.

Από τα επιδόματα στη μόνιμη μείωση του ενεργειακού κόστους
Τα στοιχεία αυτά εξηγούν γιατί η ενεργειακή φτώχεια επανέρχεται πλέον με τόσο έντονο τρόπο στο επίκεντρο της πολιτικής συζήτησης.

Παρά τις κοινωνικές παροχές και τα επιδόματα που έχουν δοθεί τα προηγούμενα χρόνια, η εικόνα δείχνει ότι το πρόβλημα παραμένει βαθύτερο και περισσότερο δομικό από μια συγκυριακή κρίση τιμών.

Η νέα γεωπολιτική αβεβαιότητα και ο κίνδυνος πρόσθετων πιέσεων στις αγορές ενέργειας καθιστούν ακόμη πιο κρίσιμο το ερώτημα κατά πόσο η πολιτική μπορεί να περιοριστεί στην εκ των υστέρων επιδότηση του αυξημένου κόστους ή αν απαιτούνται μόνιμες παρεμβάσεις που θα μειώνουν την κατανάλωση και, κυρίως, την ενεργειακή ευαλωτότητα των νοικοκυριών.

Σε αυτό ακριβώς το σημείο τοποθετείται η κυβερνητική στρατηγική για το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα. Το νέο «Εξοικονομώ», η ενεργειακή αναβάθμιση κατοικιών, η εγκατάσταση αντλιών θερμότητας και ηλιακών θερμοσιφώνων και η αύξηση του επιδόματος θέρμανσης παρουσιάζονται ως ένα πλέγμα παρεμβάσεων που επιχειρεί να συνδυάσει την άμεση στήριξη με τη μακροπρόθεσμη μείωση του ενεργειακού κόστους.

Το κρίσιμο στοίχημα, ωστόσο, θα είναι η ταχύτητα με την οποία οι πόροι θα φτάσουν στους πραγματικούς δικαιούχους και το κατά πόσο οι παρεμβάσεις αυτές θα μπορέσουν να μεταφραστούν σε ουσιαστική ελάφρυνση για τα νοικοκυριά.

Το σχέδιο των 5,3 δισ. ευρώ

Η κυβέρνηση, πάντως, κι εν όψει ΔΕΘ προτάσσει την ενεργοποίηση του ελληνικού σχεδίου για το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα. Σύμφωνα με την κυβερνητική παρουσίαση πρόκειται για ένα από τα πρώτα εθνικά σχέδια που εγκρίθηκαν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και για το μεγαλύτερο έως σήμερα σε επίπεδο διαθέσιμων πόρων.

Όπως αναφέρθηκε από τον Αντιπρόεδρο της Κυβέρνησης Κωστή Χατζηδάκη, η έγκριση ανοίγει τον δρόμο για την ενεργοποίηση συνολικών πόρων ύψους 5,3 δισ. ευρώ, συμπεριλαμβανομένου του ΦΠΑ, με 4,8 δισ. ευρώ να αφορούν τον βασικό χρηματοδοτικό κορμό.
Οι πόροι αυτοί προορίζονται για ευάλωτα νοικοκυριά και πολύ μικρές επιχειρήσεις, με στόχο τη χρηματοδότηση ενεργειακών αναβαθμίσεων κτιρίων, την ενίσχυση της κοινωνικής στέγασης και την αναβάθμιση των δημόσιων και ιδιωτικών μεταφορών.

Η κυβέρνηση κάνει λόγο για ένα πακέτο 25 παρεμβάσεων, το οποίο αναμένεται να καλύψει περίπου 1,5 εκατ. νοικοκυριά και 70.000 πολύ μικρές επιχειρήσεις, με χρονικό ορίζοντα από το 2026 έως και το 2032.

Στην πρώτη γραμμή του σχεδιασμού βρίσκεται ένα νέο μεγάλο κύμα ενεργειακών παρεμβάσεων, με προγράμματα τύπου «Εξοικονομώ» για 62.000 κατοικίες και 10.000 πολύ μικρές επιχειρήσεις, καθώς και η εγκατάσταση συνολικά 280.000 αντλιών θερμότητας και ηλιακών θερμοσιφώνων.
Παράλληλα, προβλέπεται η δημιουργία 2.800 νέων κατοικιών για ευάλωτα νοικοκυριά, αλλά και η ενίσχυση του επιδόματος θέρμανσης.

Νέο «Εξοικονομώ» με έμφαση στους ευάλωτους

Η ουσία του νέου σχεδιασμού είναι ότι η ενεργειακή στήριξη επιχειρείται να μετατοπιστεί σταδιακά από τις οριζόντιες επιδοτήσεις προς μόνιμες παρεμβάσεις που θα μειώνουν την κατανάλωση.

Για το 2027 προβλέπεται ειδικό πρόγραμμα ενεργειακής αναβάθμισης κατοικιών και αντικατάστασης συστημάτων θέρμανσης και θερμοσιφώνων για ευάλωτα νοικοκυριά, με συνολικό προϋπολογισμό 1,7 δισ. ευρώ.
Στόχος είναι η βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης των κατοικιών, η αντικατάσταση παλαιών και ενεργοβόρων συστημάτων και, τελικά, η μείωση του κόστους που αντιμετωπίζουν οι δικαιούχοι κάθε μήνα.

Προβλέπεται, επίσης, η δωρεάν έκδοση Πιστοποιητικών Ενεργειακής Απόδοσης για περίπου 200.000 ευάλωτα νοικοκυριά, ενώ θα δημιουργηθούν 13 one stop shops, ένα σε κάθε Περιφέρεια, που θα παρέχουν ενημέρωση, συμβουλές και υποστήριξη για την ενεργειακή αναβάθμιση.
Στον σχεδιασμό περιλαμβάνεται ακόμη η δημιουργία Μητρώου Ενεργειακής Στήριξης, στο οποίο θα εγγράφονται ηλεκτρονικά τα νοικοκυριά που πληρούν τα κριτήρια ένταξης στο Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα.

Επιπλέον 100 ευρώ για τη θέρμανση

Ένα από τα πλέον άμεσα μέτρα αφορά το επίδομα θέρμανσης.

Από το 2027 προβλέπεται αύξηση έως 100 ευρώ ετησίως για περίπου 780.000 δικαιούχους. Η πρόσθετη ενίσχυση θα αφορά την περίοδο 2027-2032 και αποσκοπεί στην κάλυψη μέρους της επιβάρυνσης από το πετρέλαιο θέρμανσης, το φυσικό αέριο και το υγραέριο.

Η παρέμβαση αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία η διεθνής αβεβαιότητα επαναφέρει το ενδεχόμενο νέων αυξήσεων στις τιμές των ενεργειακών προϊόντων.
Η κυβέρνηση, με άλλα λόγια, επιχειρεί να συνδυάσει δύο διαφορετικές γραμμές άμυνας: άμεση εισοδηματική στήριξη για όσους δυσκολεύονται να καλύψουν τις ενεργειακές τους ανάγκες και ταυτόχρονα επενδύσεις που θα μειώνουν μακροπρόθεσμα την κατανάλωση.

Ενίσχυση 395 εκατ. ευρώ για τις πολύ μικρές επιχειρήσεις

Στο πακέτο εντάσσεται και ειδική δράση για την ενεργειακή αναβάθμιση πολύ μικρών επιχειρήσεων.
Με προϋπολογισμό 395 εκατ. ευρώ, η δράση στοχεύει να καλύψει περίπου 12.000 επιχειρήσεις, με έμφαση σε κλάδους που αντιμετωπίζουν υψηλό ενεργειακό κόστος λειτουργίας.

Η χρηματοδότηση θα αφορά τόσο παρεμβάσεις στο κτιριακό κέλυφος όσο και την αντικατάσταση ενεργειακού εξοπλισμού, όπως συστημάτων θέρμανσης με αντλίες θερμότητας και συμβατικών θερμοσιφώνων με ηλιακούς.
Η λογική είναι να δοθούν ενισχυμένα ποσοστά επιδότησης ώστε οι επιχειρήσεις να μπορέσουν να πραγματοποιήσουν τις επενδύσεις χωρίς να επιβαρυνθεί δραστικά η ρευστότητά τους.

Κοινωνικό leasing και ηλεκτροκίνηση

Παράλληλα, το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα περιλαμβάνει και δράσεις που συνδέουν την κοινωνική πολιτική με το αυξημένο κόστος των μετακινήσεων.
Στο πλαίσιο αυτό προωθείται πρόγραμμα κοινωνικού leasing ηλεκτρικών οχημάτων για ευάλωτα νοικοκυριά, με ιδιαίτερα χαμηλό μηνιαίο μίσθωμα, το οποίο προβλέπεται να μην υπερβαίνει τα 150 ευρώ.

Η μέγιστη επιδότηση θα φτάνει τις 12.500 ευρώ, με προσαύξηση 1.500 ευρώ για ευάλωτες οικογένειες στις οποίες υπάρχει μέλος με αναπηρία.
Ο προϋπολογισμός της δράσης ανέρχεται σε 170 εκατ. ευρώ, με στόχο την κάλυψη περίπου 15.000 νοικοκυριών.

Παράλληλα, προβλέπεται πρόγραμμα αντικατάστασης συμβατικών ταξί με ηλεκτρικά, με επιδότηση 20.000 ευρώ ανά όχημα και συνολικό προϋπολογισμό 68 εκατ. ευρώ. Για προσβάσιμα σε άτομα με αναπηρία ταξί η επιδότηση προβλέπεται αυξημένη στα 29.000 ευρώ.

Σε πρώτη φάση, η δράση θα αφορά ιδιοκτήτες ταξί σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη και στη συνέχεια σχεδιάζεται να επεκταθεί σε όλη τη χώρα.

Για το 2027 προβλέπεται επίσης πρόγραμμα επιδότησης για την αγορά ή μίσθωση επαγγελματικών ηλεκτρικών οχημάτων από πολύ μικρές επιχειρήσεις, καθώς και για την εγκατάσταση φορτιστών για ιδιωτική χρήση.

ΠΑΣΟΚ: Τα έργα που έμειναν πίσω

Την ώρα, πάντως, που η κυβέρνηση παρουσιάζει το νέο πλέγμα παρεμβάσεων ως απάντηση στην ενεργειακή και κοινωνική πίεση, το ΠΑΣΟΚ – Κίνημα Αλλαγής “σηκώνει” τη συζήτηση στο Ταμείο Ανάκαμψης και στις αλλαγές που έγιναν στον αρχικό σχεδιασμό του «Ελλάδα 2.0».

Σύμφωνα με την αξιωματική αντιπολίτευση, μέσα στον Αύγουστο έργα και δράσεις συνολικού ύψους εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ βγήκαν από το Ταμείο Ανάκαμψης ή υπέστησαν περικοπές, χωρίς να έχουν δοθεί, κατά την ίδια, επαρκείς εξηγήσεις για τους λόγους των αλλαγών.

Το ΠΑΣΟΚ παρουσίασε μάλιστα, περισσότερες από 100 περιπτώσεις έργων, δράσεων και στόχων που, όπως υποστηρίζει, δεν ολοκληρώθηκαν, περικόπηκαν ή εγκαταλείφθηκαν σε σχέση με τον αρχικό σχεδιασμό.

Στην κριτική περιλαμβάνονται τομείς όπως η Υγεία, η Παιδεία, η κοινωνική πολιτική, ο Πολιτισμός και η ενέργεια.

Η βασική αιχμή είναι ότι η κυβέρνηση αναγκάστηκε, λόγω καθυστερήσεων και αστοχιών, να μεταφέρει ορισμένα έργα σε άλλες πηγές χρηματοδότησης, όπως το ΕΣΠΑ ή ο εθνικός προϋπολογισμός.

Το ΠΑΣΟΚ αντιτείνει ότι αυτή η πρακτική δεν είναι δημοσιονομικά ουδέτερη, καθώς οι πόροι που θα χρησιμοποιηθούν για να καλύψουν καθυστερημένα έργα δεν θα είναι πλέον διαθέσιμοι για άλλες ανάγκες.

Η αποθήκευση ενέργειας ως χαρακτηριστικό παράδειγμα

Ιδιαίτερη θέση στην αντιπολιτευτική κριτική έχει η περίπτωση της αποθήκευσης ενέργειας. Η κυβέρνηση αναφέρεται στην εγκατάσταση 700 MW αποθηκευτικής ισχύος ως μία από τις δράσεις που χρηματοδοτήθηκαν από το Ταμείο Ανάκαμψης.

Ωστόσο, σύμφωνα με το ΠΑΣΟΚ, ο αρχικός σχεδιασμός του «Ελλάδα 2.0» προέβλεπε την ολοκλήρωση έργων αποθήκευσης συνολικής ισχύος 1.380 MW έως το τέλος του 2025, ενώ στη συνέχεια προστέθηκαν ακόμη 175 MW.

Ο συνολικός στόχος είχε, επομένως, ανέλθει στα 1.555 MW. Στην πορεία, ο στόχος που παρέμεινε στο πλαίσιο του Ταμείου Ανάκαμψης περιορίστηκε στα 700 MW.

Η διαφορά αυτή, σύμφωνα με την αντιπολίτευση, αποκτά ιδιαίτερη σημασία επειδή η ανάπτυξη των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας έχει προχωρήσει ταχύτερα από την ανάπτυξη των απαραίτητων υποδομών αποθήκευσης.

Το αποτέλεσμα είναι ότι μέρος της παραγόμενης πράσινης ενέργειας δεν μπορεί πάντοτε να αξιοποιηθεί στον βαθμό που απαιτείται για την εξισορρόπηση του συστήματος και τη μεγαλύτερη διείσδυση των ΑΠΕ.

Επίσης, η αποθήκευση συνδέεται άμεσα και με τη δυνατότητα περιορισμού της εξάρτησης από εισαγόμενα καύσιμα, στοιχείο που αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία σε περιόδους γεωπολιτικής αστάθειας και έντονων διακυμάνσεων στις διεθνείς αγορές.

Η πολιτική σύγκρουση για το «Ελλάδα 2.0»

Το ΠΑΣΟΚ υποστηρίζει ότι το πρόβλημα δεν είναι πως δεν υλοποιήθηκαν έργα μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης.

Με συνολικούς διαθέσιμους πόρους που φθάνουν τα 36 δισ. ευρώ, έργα και δράσεις προχώρησαν.

Το ερώτημα που θέτει, όμως, είναι κατά πόσο οι πόροι αυτοί αξιοποιήθηκαν με στρατηγικό σχεδιασμό και με προτεραιότητα στις πραγματικές ανάγκες της οικονομίας και της κοινωνίας.

Στην τελευταία του παρέμβαση, το κόμμα τονίζει ότι η κυβέρνηση δεν διέψευσε τη λίστα με τα περισσότερα από 100 μέτρα και δράσεις που, σύμφωνα με την καταγραφή του, δεν έγιναν ή δεν θα ολοκληρωθούν στο πλαίσιο του Ταμείου Ανάκαμψης.

Η κυβέρνηση, από την πλευρά της, έχει υποστηρίξει ότι έργα που απεντάσσονται από το Ταμείο μπορούν να συνεχιστούν μέσω άλλων χρηματοδοτικών εργαλείων.

Η αντιπολίτευση απαντά ότι αυτή η μεταφορά έχει κόστος, καθώς η κάλυψη έργων από το ΕΣΠΑ ή τον εθνικό προϋπολογισμό μπορεί να περιορίσει τη δυνατότητα χρηματοδότησης άλλων αναγκαίων παρεμβάσεων.

Ιδιαίτερη κριτική ασκείται και για τη χρηματοδότηση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, με το ΠΑΣΟΚ να υποστηρίζει ότι τα δάνεια του Ταμείου Ανάκαμψης κατευθύνθηκαν σε πολύ περιορισμένο μέρος του επιχειρηματικού ιστού.

news247.gr