Με την έλευση του Αυγούστου, πόσω μάλλον που φθάσαμε στο Δεκαπενταύγουστο, οι περισσότεροι βρισκόμαστε στην καρδιά των καλοκαιρινών διακοπών. Αυτές οι εβδομάδες ίσως αποτελούν τη μοναδική μας ευκαιρία για να ξεφύγουμε από την καθημερινή ρουτίνα. Πώς μπορούμε, λοιπόν, να αξιοποιήσουμε στο έπακρο τις φετινές διακοπές μας;
Η ψυχολογία δίνει ορισμένες απαντήσεις σε αυτό το ερώτημα που, αν και ακούγεται κλισέ, έχει πιο ενδιαφέρον από όσο νομίζετε. Από τις δραστηριότητες που προσφέρουν τη μεγαλύτερη αναζωογόνηση μέχρι τα οφέλη της επιλογής μιας «ικανοποιητικής» (αντί της τέλειας) λύσης, διαβάστε τι προτείνουν οι ειδικοί για να ανακαλύψετε τα τέσσερα μυστικά για επιτυχημένες διακοπές.
Δημιουργήστε ψυχολογική απόσταση
Ας εξετάσουμε αρχικά τη διάρκεια των ταξιδιών μας. Είναι φυσικό να υποθέτουμε ότι όσο περισσότερο καιρό μένουμε μακριά από τις πιέσεις της καθημερινότητας, τόσο μεγαλύτερη είναι η ανακούφιση από το άγχος· ωστόσο, τα πολύ σύντομα ταξίδια μπορεί να είναι εξίσου αποτελεσματικά για την αναπλήρωση των δυνάμεών μας όσο και ένα μεγάλο σε διάρκεια ταξίδι.
Αναλύοντας τα αποτελέσματα 13 ερευνών, η Franziska Speth από το Τεχνικό Πανεπιστήμιο της Δρέσδης στη Γερμανία και οι συνεργάτες της κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η διάρκεια των διακοπών παίζει ελάχιστο ρόλο σε αυτά τα αναζωογονητικά οφέλη, όπως σημειώνει το BBC.
Αυτό συνοδεύεται από μια προϋπόθεση: είτε ξεκινάτε για μια σύντομη απόδραση είτε για ένα μεγάλο ταξίδι, πρέπει να διασφαλίσετε ότι θα απομακρυνθείτε πραγματικά από τις καθημερινές πηγές εκνευρισμού. Όσο μεγαλύτερη είναι η αποστασιοποίηση που νιώθουν οι άνθρωποι από τη δουλειά τους, τόσο μεγαλύτερη είναι η ευεξία τους κατά τη διάρκεια του ταξιδιού αλλά και μετά από αυτό. «Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο, ο έλεγχος των email μπορεί να αναιρέσει ορισμένα από τα οφέλη», επισημαίνει ο Ίθαν Κρος, ψυχολόγος στο Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν στις ΗΠΑ.
Ίσως πιστεύετε ότι αδειάζοντας τα εισερχόμενα μηνύματά σας θα εξασφαλίσετε μια πιο ομαλή επιστροφή στο γραφείο, ωστόσο, οι έρευνες δείχνουν ότι θα ήταν πολύ προτιμότερο να απενεργοποιήσετε τις ειδοποιήσεις. Καθώς ρυθμίζετε μία αυτόματη απάντηση που δηλώνει την απουσία σας, θα έχετε το κεφάλι σας ήσυχο γνωρίζοντας ότι, με την επιστροφή σας, θα είστε σε πολύ καλύτερη ψυχολογική κατάσταση για να επιλύσετε τυχόν ζητήματα.
Προσδιορίστε τον «συναισθηματικό δεσμό με τον χώρο»
Παρατηρείτε ότι νιώθετε φυσικά ασφαλείς σε ορισμένους χώρους; Είναι πλέον ευρέως αποδεκτό ότι ο «δεσμός» που αναπτύσσουμε με τους ανθρώπους μπορεί να καθορίσει τη συμπεριφορά μας απέναντί τους – αν δηλαδή είμαστε ανοιχτοί και εμπιστευόμαστε τους άλλους ή αν υψώνουμε τείχη άμυνας.
Λιγότερο γνωστό είναι, ωστόσο, το γεγονός ότι ορισμένες τοποθεσίες μπορεί να είναι φορτισμένες με ισχυρούς συνειρμούς, ικανούς να αλλάξουν ακαριαία τη διάθεσή μας. Αυτό οφείλεται σε ένα φαινόμενο που ονομάζεται «συναισθηματικός δεσμός με τον τόπο» (place attachment). Όπως εξηγεί ο Κρος στο βιβλίο του, δεν έχει σημασία αν ο χώρος διαθέτει κάποια συγκεκριμένη ιδιότητα, αλλά το πώς αυτός επιδρά στο συναίσθημά μας.
Το συμπέρασμα είναι ότι δεν πρέπει να ντρεπόμαστε να επιστρέφουμε στα αγαπημένα μας μέρη, εφόσον αυτά μας προσφέρουν αίσθημα γαλήνης και ασφάλειας. Αντιθέτως, καλό είναι να απολαμβάνουμε τις αναμνήσεις που αυτά ανακαλούν στο μυαλό μας, καθώς η νοσταλγία είναι γνωστό ότι ωφελεί την ψυχική μας ευεξία.
Ακόμη και όταν ταξιδεύετε σε νέους προορισμούς, αξίζει να αναζητάτε εκείνα τα είδη χώρων που σας έχουν προσφέρει παρηγοριά στο παρελθόν.
Κοιτάξτε πέρα από τον εαυτό σας
Οι διακοπές προσφέρουν την ιδανική ευκαιρία να αποκτήσετε νέες οπτικές για τα προβλήματά σας. Παράλληλα, μπορείτε να μεγιστοποιήσετε τις πιθανότητες μιας στιγμής βαθιάς συνειδητοποίησης αναζητώντας εμπειρίες που προκαλούν δέος.
Το δέος, εξηγεί ο Κρος, διευρύνει το πεδίο της προσοχής μας και μας απεγκλωβίζει από τον φαύλο κύκλο των επίμονων, αγχωτικών σκέψεων, ώστε να μην κατακλυζόμαστε πλέον από ανησυχίες.
Ένα από τα καλύτερα παραδείγματα προέρχεται από μια μελέτη στην οποία συμμετείχαν άτομα που έκαναν ράφτινγκ στον ποταμό Γκριν της Γιούτα. Παρά τις σωματικές απαιτήσεις της δραστηριότητας, πολλοί συμμετέχοντες – συμπεριλαμβανομένων βετεράνων που διέτρεχαν κίνδυνο εμφάνισης μετατραυματικού στρες – ένιωθαν πολύ λιγότερο αγχωμένοι στο τέλος της διαδρομής. Τα ερωτηματολόγια αποκάλυψαν ότι ο σημαντικότερος παράγοντας ήταν το δέος που τους προκαλούσε το επιβλητικό τοπίο.
Ωστόσο, μην ανησυχείτε αν δεν είστε λάτρεις της φύσης. «Και οι πόλεις μπορούν να προκαλέσουν αυτή την κατάσταση υπέρβασης του εαυτού», λέει ο Κρος. Όπως οι διάσημοι ποιητές, ίσως συγκινηθείτε από τη θέα που προσφέρει μια γέφυρα, ένα βουνό ή το απέραντο γαλάζιο της θάλασσας. Ή ίσως μείνετε άναυδοι μπροστά στα έργα τέχνης ενός ζωγράφου. Όποια κι αν είναι τα γούστα σας, αξίζει να αναζητήσετε στις διακοπές σας κάτι με εξαιρετικό μεγαλείο, το οποίο θα σας κάνει να νιώσετε ταπεινοί μπροστά στο μέγεθός του.
Να είστε αυθόρμητοι (και συμβιβαστείτε με τη δεύτερη καλύτερη επιλογή)
Τέλος, θα πρέπει να αντισταθείτε στην τάση να αναλύετε υπερβολικά κάθε σας κίνηση. Οι ψυχολόγοι συνηθίζουν να χωρίζουν τους ανθρώπους σε δύο ομάδες: σε εκείνους που επιδιώκουν το μέγιστο δυνατό αποτέλεσμα (maximisers), οι οποίοι αναζητούν διαρκώς την ιδανική επιλογή σε ό,τι κάνουν, και σε εκείνους που αρκούνται στο ικανοποιητικό (satisficers), οι οποίοι σταματούν την αναζήτηση μόλις βρουν κάτι που είναι «αρκετά καλό».
Ας υποθέσουμε ότι αναζητάτε μια ωραία δραστηριότητα για να περάσετε τη μέρα σας. Θα μπορούσατε να αφιερώσετε ώρες συγκρίνοντας διάφορες επιλογές με βάση την τοποθεσία, την τιμή, τις παροχές εστίασης και τις κριτικές των πελατών. Εναλλακτικά, θα μπορούσατε να αναζητήσετε μερικές επιλογές στην περιοχή σας και να καταλήξετε στην πρώτη που ικανοποιεί τα περισσότερα κριτήριά σας.
Οι ψυχολόγοι μετρούν αυτές τις τάσεις ζητώντας από τους ανθρώπους να αξιολογήσουν δηλώσεις όπως: «Όταν καλούμαι να κάνω μια επιλογή, προσπαθώ να φανταστώ ποιες είναι όλες οι άλλες πιθανότητες, ακόμη και όταν αυτές δεν είναι άμεσα διαθέσιμες». Μια υψηλή βαθμολογία σε αυτή τη δήλωση υποδηλώνει την τάση για αναζήτηση του βέλτιστου αποτελέσματος. «Αναζητούν μέχρι να εξαντλήσουν κάθε δυνατή επιλογή», επισημαίνει ο Ondrej Mitas από το Πανεπιστήμιο Εφαρμοσμένων Επιστημών της Μπρέντα, στην Ολλανδία.
Η μαγεία στις διακοπές πηγάζει από το απρόσμενο
Σε διάφορες μελέτες, διαπιστώνεται ότι όσοι αρκούνται στο «αρκετά καλό» τείνουν να είναι πιο ικανοποιημένοι από εκείνους που επιδιώκουν πάντα το άριστο. «Όταν οι άνθρωποι προσπαθούν να κάνουν την καλύτερη δυνατή επιλογή, καταλήγουν – κατά παράδοξο τρόπο – λιγότερο ευτυχισμένοι και ικανοποιημένοι», σημειώνει ο Mitas, κάτι που ενδέχεται να ισχύει ιδιαίτερα για τους παραθεριστές.
Μέσω της χρήσης 376 ερωτηματολογίων και 12 συνεντεύξεων σε βάθος με εργαζόμενους Γερμανούς, ο Mitas και οι συνεργάτες του διαπίστωσαν ότι οι άνθρωποι που επιδιώκουν το βέλτιστο αποτέλεσμα έτειναν να προγραμματίζουν περισσότερο, αλλά ήταν σημαντικά λιγότερο ικανοποιημένοι από τις διακοπές τους, εξαιτίας της ακαμψίας των σχεδίων τους και των επίμονων φόβων ότι είχαν κάνει λανθασμένες επιλογές.
Ένας τουρίστας στην Ταϊβάν εξέφρασε τη λύπη του που δεν μπορούσε να ακολουθήσει τις προτάσεις άλλων ταξιδιωτών, καθώς το πρόγραμμά του ήταν ήδη αυστηρά καθορισμένο. «Χάνω πολλά πράγματα», δήλωσε στον Mitas και τους συνεργάτες του – «αυτό δεν είναι καν διακοπές, είναι απλώς η τήρηση ενός πλάνου».
Για αυτό, λοιπόν, στις διακοπές σας ακολουθείστε τον γενικό κανόνα: Θα διαπιστώσετε ότι τα ταξίδια σας γίνονται πολύ πιο χαλαρωτικά και ουσιαστικά αν σταματήσετε να προσπαθείτε να αξιοποιήσετε στο έπακρο κάθε στιγμή και αποδεχτείτε πως, μερικές φορές, η μαγεία πηγάζει από το απρόσμενο.
