Από το «Η Κύπρος κείται μακράν» στο «Αδέλφια μας»: μια ιστορική στιγμή για τον ελληνισμό

του Σπύρου Μαυρολέων

Υπάρχουν στιγμές στην ιστορία ενός έθνους που δεν είναι απλώς πολιτικές αποφάσεις. Είναι στιγμές που κουβαλούν μνήμη, τραύμα και ευθύνη απέναντι στο παρελθόν. Για τον ελληνισμό, μία από αυτές τις στιγμές παραμένει το καλοκαίρι του 1974.

Τότε, μέσα στο χάος της τουρκικής εισβολής στην Κύπρος και στην κατάρρευση της ελληνικής δικτατορίας, η Αθήνα βρέθηκε μπροστά σε μια από τις δυσκολότερες αποφάσεις της σύγχρονης ιστορίας της. Ο τότε πρωθυπουργός Κωνσταντίνος Καραμανλής κλήθηκε να διαχειριστεί μια χώρα πολιτικά και στρατιωτικά αποδιοργανωμένη, με τον κίνδυνο ενός γενικευμένου πολέμου με την Τουρκία να βρίσκεται προ των πυλών.

Η φράση που αποδόθηκε σε εκείνη την περίοδο —«η Κύπρος κείται μακράν»— έμεινε στη συλλογική συνείδηση ως σύμβολο μιας δύσκολης και δραματικής επιλογής. Μιας επιλογής που, δίκαια ή άδικα, ταυτίστηκε με την αίσθηση ότι ο κυπριακός ελληνισμός έμεινε μόνος σε μια από τις πιο κρίσιμες στιγμές της ιστορίας του.

Πενήντα χρόνια μετά, η ιστορία μοιάζει να επιστρέφει με διαφορετικούς όρους.

Μετά από επίθεση που δέχθηκε η Κυπριακή Δημοκρατία με μη επανδρωμένα αεροσκάφη, η Αθήνα αντέδρασε άμεσα, έπειτα από αίτημα της Λευκωσίας. Η Ελλάδα αποφάσισε να ενισχύσει την παρουσία της στην περιοχή στέλνοντας δύο φρεγάτες του Πολεμικού Ναυτικού, καθώς και τέσσερα μαχητικά F-16.

Μεταξύ των ναυτικών μονάδων που αναπτύχθηκαν βρίσκεται και η σύγχρονη φρεγάτα Kimon, ένα από τα πιο προηγμένα πολεμικά πλοία που διαθέτει σήμερα η Ελλάδα αλλά και συνολικά η Ευρώπη. Πρόκειται για πλοίο γαλλικής σχεδίασης, εξοπλισμένο με προηγμένα συστήματα αεράμυνας και ηλεκτρονικού πολέμου, ικανό να επιχειρεί σε περιβάλλον υψηλής έντασης.

Το όνομα του πλοίου, όμως, κουβαλά και έναν ιδιαίτερο συμβολισμό. Ο Κίμων, ο Αθηναίος στρατηγός του 5ου αιώνα π.Χ., ήταν εκείνος που οδήγησε τον ελληνικό στόλο στην Κύπρο για να υπερασπιστεί τις ελληνικές πόλεις του νησιού απέναντι στην περσική αυτοκρατορία. Η ιστορία καταγράφει ότι ακόμη και μετά τον θάνατό του, οι στρατηγοί του κράτησαν μυστικό το γεγονός για να συνεχιστεί η εκστρατεία και να μην χαθεί το ηθικό του στρατού.

Ίσως γι’ αυτό ο συμβολισμός της παρουσίας ενός πλοίου με το όνομα «Κίμων» στην Ανατολική Μεσόγειο δεν είναι απλώς στρατιωτικός. Είναι και ιστορικός.

Η σημερινή Ελλάδα δεν είναι η Ελλάδα του 1974. Είναι μια χώρα μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ΝΑΤΟ, με ισχυρότερη γεωπολιτική παρουσία και διαφορετική στρατηγική αντίληψη για την ασφάλεια και την αποτροπή.

Σε αυτό το πλαίσιο αποκτούν ιδιαίτερη σημασία και τα λόγια του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, απευθυνόμενος προς τον κυπριακό ελληνισμό:

«Αδέρφια μας, βρίσκομαι σήμερα εδώ, μαζί με όλες τις Ελληνίδες και όλους τους Έλληνες απανταχού της γης. Θα ήμασταν παρόντες έστω και μόνοι. Όμως, στο πλευρό σας σήμερα δεν είμαστε μόνο εμείς. Είμαστε πολλοί, γιατί η Ελλάδα και η Ευρώπη θα εκφράζουν πάντα την έμπρακτη αλληλεγγύη τους στην Κύπρο».

Η λεξη «αδέρφια μας» ίσως να είναι η πιο σημαντική σε αυτή τη δήλωση. Δεν είναι μόνο μια πολιτική διατύπωση. Είναι μια υπενθύμιση ότι ο ελληνισμός της Ελλάδας και της Κύπρου δεν αποτελεί απλώς μια γεωπολιτική σχέση, αλλά έναν κοινό ιστορικό και πολιτισμικό χώρο.

Η ιστορία δεν ξαναγράφεται. Όμως κάθε γενιά έχει τη δυνατότητα να επαναπροσδιορίζει τη στάση της απέναντι στο παρελθόν.

Από το «κείται μακράν» μέχρι το «αδέρφια μας – Θα ήμασταν παρόντες έστω και μόνοι», η απόσταση δεν είναι μόνο πενήντα χρόνια. Είναι η διαδρομή ενός ελληνισμού που προσπαθεί να σταθεί πιο ενωμένος απέναντι στις προκλήσεις της εποχής.

Γιατί για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες, η Αθήνα δεν κοιτά την Κύπρο ως κάτι μακρινό στον χάρτη. Την κοιτά όπως πραγματικά είναι: ως κομμάτι του ίδιου ελληνισμού που δεν μπορεί και δεν πρέπει ποτέ ξανά να μείνει μόνος.