Δεν υπάρχει άνθρωπος, σε όποια γενιά κι αν ανήκει, που να μη γνωρίζει τι εστί Ελύτης. Μ´ ακούς;

Δεν υπάρχει άτομο, σε όποια γενιά κι αν ανήκει, που να μην ξέρει το όνομα Οδυσσέας Ελύτης. Το όνομα του Ελύτη είναι ταυτισμένο με την Ελλάδα και μέσα από τις λέξεις και την ιδεολογία του, επηρέασε γενιές ανθρώπων, συνδυάζοντας την αγάπη του για τούτο τον τόπο με τις βαθιές αλήθειες για τον άνθρωπο και τη ζωή.Άξιον ΕστίΓεννημένος ως Οδυσσέας Αλεπουδέλης επέλεξε το επίθετο -με το οποίο θέλησε να γράψει την ιστορία του, με τεράστια δόση ποίησης καθώς ήθελε να ξεκινάει από «Ελ» γιατί όλα τα ωραία ξεκινάνε από «ελ»: ελευθερία, ελπίδα, Ελλάδα.«Ήθελα να υπάρχει κάποιο ψευδώνυμο. Κι επειδή πάντοτε οι λέξεις που άρχιζαν από “ελ” μού ασκούσαν μια μαγεία: είτε ήταν η Ελλάδα, είτε ήταν η ελπίδα, είτε μια Ελένη, που ίσως ήμουν τότε ερωτευμένος. Είτε ήταν η ελευθερία».Η έλξη του για τις λέξεις ήταν τέτοια που υποστήριζε «Πιάσε το ΠΡΕΠΕΙ από το ιώτα και γδάρε το ίσαμε το πι». Σεβόμενος κάθε γράμμα, σημείο στίξης, και όσα αυτά «γεννούν» μέσα από κάθε λέξη, το 1960 διακρίθηκε με το Κρατικό Βραβείο Ποίησης και το 1979 με το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας.Κάνε άλμα πιο γρήγορο από τη φθοράΜε καταγωγή από τη Μυτιλήνη γεννήθηκε στο Ηράκλειο της Κρήτης στις 2 Νοεμβρίου του 1911 και έφυγε από τη ζωή στις 18 Μαρτίου του 1996 σε ηλικία 84 ετών. Κάνοντας άλματα πιο γρήγορα από τη φθορά υποστήριξε σε κάθε του πράξη τα λόγια του και «Το κενό υπάρχει όσο δεν πέφτεις μέσα του» είναι μια υπενθύμιση που βλέπουμε να αποτυπώνεται σε τοίχους στους δρόμους και σε «τοίχους» σε social media.Ο Ελύτης υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες ποιητές και μέλος της λογοτεχνικής γενιάς του ’30. Ο ίδιος χαρακτήριζε τη δική του θέση στη γενιά αυτή ως παράξενη σημειώνοντας χαρακτηριστικά: «Από το ένα μέρος ήμουνα ο στερνός μιας γενιάς, που έσκυβε στις πηγές μιας ελληνικότητας, κι απ’ την άλλη ήμουν ο πρώτος μιας άλλης που δέχονταν τις επαναστατικές θεωρίες ενός μοντέρνου κινήματος».Απέκτησε το προσωνύμιο ο «Ποιητής του Αιγαίου» και από τα πιο γνωστά ποιητικά του έργα -με τα οποία διεκδίκησε τη θέση του στη λογοτεχνία είναι: Άξιον Εστί, Ήλιος ο πρώτος, Προσανατολισμοί κ.α.Το έργο του έχει επανειλημμένα συνδεθεί με το κίνημα του υπερρεαλισμού, αν και ο Ελύτης διαφοροποιήθηκε νωρίς από τον «ορθόδοξο» υπερρεαλισμό που ακολούθησαν σύγχρονοί του ποιητές, όπως ο Ανδρέας Εμπειρίκος, ο Νίκος Εγγονόπουλος ή ο Νικόλαος Κάλας. Επηρεάστηκε από τον υπερρεαλισμό και δανείστηκε στοιχεία του, τα οποία ωστόσο αναμόρφωσε σύμφωνα με το προσωπικό του ποιητικό όραμα, άρρηκτα συνδεδεμένο με το λυρικό στοιχείο και την ελληνική λαϊκή παράδοση. Οι επιρροές από τον υπερρεαλισμό διακρίνονται ευκολότερα στις δύο πρώτες ποιητικές συλλογές του Προσανατολισμοί(1940) και Ήλιος ο πρώτος (1943). Getty ImagesΔιαμόρφωσε ένα προσωπικό ποιητικό ιδίωμα και θεωρείται ένας από τους ανανεωτές της ελληνικής ποίησης.«Έτσι το φως, που είναι η αρχή και το τέλος κάθε αποκαλυπτικού φαινομένου, δηλώνεται με την επίτευξη μιας ολοένα πιο μεγάλης ορατότητας, μιας τελικής διαφάνειας μέσα στο ποίημα που επιτρέπει να βλέπεις ταυτοχρόνως μέσα απ’ την ύλη και μέσα από την ψυχή».Πολλά ποιήματά του μελοποιήθηκαν, ενώ συλλογές του έχουν μεταφραστεί μέχρι σήμερα σε πολλές ξένες γλώσσες.Από τον τρόπο που αντιλαμβανόταν το φως και το σκοτάδι μέχρι τη βαθιά και φιλοσοφική θεώρηση της αλήθειας και της ποίησης, ο Ελύτης προσέγγιζε τα μεγάλα ζητήματα της ύπαρξης με τρόπο που άφησε μοναδικό αποτύπωμα στον παγκόσμιο χάρτη της λογοτεχνίας και στο παγκόσμιο πνευματικό τοπίο.Με την αναμφισβήτητη συμβολή του σε ελληνική ποίηση και πολιτισμό και με αφορμή τα 114 χρόνια από τη γέννησή του ας δούμε με μια πιο «Ελύτικη» ματιά τον κόσμο που μας παρέδωσε με μια συμβουλή που θα μας ακολουθεί για πάντα:«Εάν αποσυνθέσεις την Ελλάδα, στο τέλος θα δεις να σου απομένουν μια ελιά, ένα αμπέλι κι ένα καράβι. Που σημαίνει: με άλλα τόσα την ξαναφτιάχνεις».10 φράσεις από το έργο του Ελύτη που όλοι γνωρίζουνΤα τρία Τ της επιτυχίας: Ταλέντο, Τόλμη, Τύχη.Θεέ μου τι μπλε ξοδεύεις για να μη σε βλέπουμε!Είναι διγαμία ν’ αγαπάς και να ονειρεύεσαι.Την αλήθεια την «φτιάχνει» κανείς ακριβώς όπως φτιάχνει και το ψέμα.Η Μαρία Νεφέλη λέει: Δεν έχω συγγενείς απ’ όλη μου τη ζωή προσπάθησα να φτιάξω μια πετρώδη νεότητα. Γέμισα τον έρωτα σταυρούς. Η Λύπη ομορφαίνει επειδή της μοιάζουμε.Όταν ακούς «τάξη», ανθρωπινό κρέας μυρίζει.Βαρύς ο κόσμος να τον ζήσεις, όμως για λίγη περηφάνια το άξιζε.Χαράξου κάπου με οποιονδήποτε τρόπο και μετά πάλι σβήσου με γενναιοδωρία…Και η Ποίηση πάντοτε είναι μία όπως ένας είναι ο ουρανός. Το ζήτημα είναι από πού βλέπει κανείς τον ουρανό. Εγώ τον έχω δει από καταμεσίς της θάλασσας.Για να πατάς στέρεα στη γη, πρέπει το ένα πόδι σου να είναι έξω από τη γη.Ποιήματα του Οδυσσέα ΕλύτηΟ μικρός ΝαυτίλοςὍτι μπόρεσα ν᾿ ἀποχτήσω μία ζωὴ ἀπὸ πράξεις ὁρατὲς γιὰ ὅλους, ἑπομένως νὰ κερδίσω τὴν ἴδια μου διαφάνεια, τὸ χρωστῶ σ᾿ ἕνα εἶδος εἰδικοῦ θάρρους ποὺ μοῦ ῾δωκεν ἡ Ποίηση: νὰ γίνομαι ἄνεμος γιὰ τὸ χαρταετὸ καὶ χαρταετὸς γιὰ τὸν ἄνεμο, ἀκόμη καὶ ὅταν οὐρανὸς δὲν ὑπάρχει.Δὲν παίζω μὲ τὰ λόγια. Μιλῶ γιὰ τὴν κίνηση ποὺ ἀνακαλύπτει κανεὶς νὰ σημειώνεται μέσα στὴ «στιγμή» ὅταν καταφέρει νὰ τὴν ἀνοίξει καὶ νὰ τῆς δώσει διάρκεια. Ὁπόταν, πραγματικά, καὶ ἡ Θλίψις γίνεται Χάρις καὶ ἡ Χάρις Ἄγγελος· ἡ Εὐτυχία Μοναχὴ καὶ ἡ Μοναχὴ Εὐτυχία.μὲ λευκές, μακριὲς πτυχὲς πάνω ἀπὸ τὸ κενὸ ἕνα κενὸ γεμάτο σταγόνες πουλιῶν, αὖρες βασιλικοῦ καὶ συριγμοὺς ὑπόκωφου Παραδείσου.Κυριακή, 19Γαλήνη σαν της Kυριακής που λείπουνε όλοισ’ ένα δωμάτιο που του αφαίρεσα τα αισθήματα.Πλανιέται κάποια πιθανότητα θανάτουυπέροχου με σκαλιστές επάνω στο γυαλί ορχιδέες.Bοή σε απόσταση μηνών ακόμη, αλλάδιακρίνονται ήδη τα ρουθούνια κόκκινα που πολύθέλουν ποτέ πια να μην είσαι.Εκείνο που δε γίνεταιNα ‘χε η νοσταλγία σώμα να το σπρώξω απ’ το παρά-θυρο έξω ! Nα τσακίσω εκείνο που δε γίνεται ! Kο-ρίτσι που από το γυμνό σου στήθος σαν από σχεδίακάποτε μ’ έσωσε ο ΘεόςKαι ψηλά πάνω απ’ τα τείχη με την ημισέληνο με πήγεμην κι από δική μουAκριτομύθια φανερωθείς και οι Tύχες σε βάλουνστο σημάδι Όπως κι έγινε Γιατί τέτοια θέλει κιαγαπά η ζωή που εμείς αλλού πιστεύουμε πως είναιKι από τ’ άλλο μέρος της αγάπης από τ’ άλλο μέ-ρος του θανάτου υπνοβατούμε ώσπου αβάσταχταπερισφιγμένο κείνο που μας έγινε σάρκα της σαρ-κός σαν το φώσφορο μέσα μας πάρει φωτιά και ανά-ψει και ξυπνήσουμεΊσια ναι πάει ο χρόνος αλλ’ ο έρωτας κάθετακαι ή κόβονται στα δύο ή που δεν απαντήθηκαν ποτέAλλ’ αυτό που μένει σανΆμμος από δυνατόν αέρα στα δωμάτια και η αράχνηκι έξω στο κατώφλιO λύκος με το στρογγυλό το μάτι που ολολύζει πιθα-νά φαίνονται όλα και προ πάντων τα βουνά της Kρή-της που μικρός τα ‘χα στο χιόνι και τα ξαναβρήκα δρο-σερά μα τι σημαίνειΠου κι ελεύθερος να μείνεις που και νικητής πάλι οήλιος γέρνει κι είναι ολόγυρά σουΣιγαλιά γεμάτη ακτές καταστραμμένες όπου ακόμηκατεβαίνουνε τα σύννεφα να φάνε χόρτο λίγο πρινγια πάντα σκοτεινιάσειΣα να πήραν τέλος οι άνθρωποι και να μην έχει μείνειάλλο τίποτα καίριο να ειπωθεί.Η ΜάγιαΗ Πούλια πόχει εφτά παιδιάμέσ’ απ’ τους ουρανούς περνά.Κάποτε λίγο σταματάστο φτωχικό μου και κοιτά.Γεια σας τι κάνετε; Καλά;Καλά. Πώς είναι τα παιδιά;Τι να σας πω εκεί ψηλά τατρώει τ’ αγιάζι κι η ερημιά.Γι αυτό πικραίνεσαι κυρά,δε μου τα φέρνεις εδωνά;Ευχαριστώ μα `ναι πολλάθα σου τη φάνε τη σοδειά.Δώσε μου καν την πιο μικρήτη Μάγια την αστραφτερή.Πάρ’ την κι έχε λοιπόν στο νουπως θά `σαι ο άντρας τ’ ουρανού.Είπε, και πριν βγάλω μιλιάμου την καρφώνει στα μαλλιάΛάμπουνε γύρω τα βουνά,τα χέρια μου βγάνουν φωτιά.Κι η Πούλια πόχει εφτά παιδιάφεύγει και μ’ αποχαιρετά.Γυμνός, Iούλιο ΜήναΓυμνός, Iούλιο μήνα, το καταμεσήμερο. Σ’ ένα στενό κρεβάτι, ανάμεσα σε δυο σεντόνια χοντρά, ντρίλινα, με το μάγουλο πάνω στο μπράτσο μου που το γλείφω και γεύομαι την αρμύρα του.Kοιτάζω τον ασβέστη αντικρύ στον τοίχο της μικρής μου κάμαρας. Λίγο πιο ψηλά το ταβάνι με τα δοκάρια. Πιο χαμηλά την κασέλα όπου έχω αποθέσει όλα μου τα υπάρχοντα: δυο παντελόνια, τέσσερα πουκάμισα, κάτι ασπρόρουχα. Δίπλα, η καρέκλα με την πελώρια ψάθα. Xάμου, στ’ άσπρα και μαύρα πλακάκια, τα δυο μου σάνταλα. Έχω στο πλάι μου κι ένα βιβλίο.Γεννήθηκα για να ‘χω τόσα. Δεν μου λέει τίποτε να παραδοξολογώ. Aπό το ελάχιστο φτάνεις πιο σύντομα οπουδήποτε. Mόνο που ‘ναι πιο δύσκολο. Kι από το κορίτσι που αγαπάς επίσης φτάνεις, αλλά θέλει να ξέρεις να τ’ αγγίξεις οπόταν η φύση σού υπακούει. Kι από τη φύση – αλλά θέλει να ξέρεις να της αφαιρέσεις την αγκίδα της.Σῶμα τοῦ καλοκαιριοῦὪ σῶμα τοῦ καλοκαιριοῦ γυμνὸ καμένοΦαγωμένο ἀπὸ τὸ λάδι κι ἀπὸ τὸ ἀλάτιΣῶμα τοῦ βράχου καὶ ῥῖγος τῆς καρδιᾶςΜεγάλο ἀνέμισμα τῆς κόμης λυγαριᾶςἌχνα βασιλικοῦ πάνω ἀπὸ τὸ σγουρὸ ἐφηβαῖοΓεμᾶτο ἀστράκια καὶ πευκοβελόνεςΣῶμα βαθὺ πλεούμενο τῆς μέρας!Το Μονόγραμμα (αποσπάσματα)ΙΙΙΈτσι μιλώ για σένα και για μέναΕπειδή σ’ αγαπώ και στην αγάπη ξέρωΝα μπαίνω σαν ΠανσέληνοςΑπό παντού, για το μικρό το πόδι σου μες στ’ αχανή σεντόνιαΝα μαδάω γιασεμιά — κι έχω τη δύναμηΑποκοιμισμένη, να φυσώ να σε πηγαίνωΜες από φεγγερά περάσματα και κρυφές της θάλασσας στοέςΥπνωτισμένα δέντρα με αράχνες που ασημίζουμεΑκουστά σ’ έχουν τα κύματαΠώς χαϊδεύεις, πώς φιλάςΠώς λες ψιθυριστά το «τί» και το «έ»Τριγύρω στο λαιμό στον όρμοΠάντα εμείς το φώς κι η σκιάΠάντα εσύ τ’ αστεράκι και πάντα εγώ το σκοτεινό πλεούμενοΠάντα εσύ το λιμάνι κι εγώ το φανάρι το δεξιάΤο βρεμένο μουράγιο και η λάμψη επάνω στα κουπιάΨηλά στο σπίτι με τις κληματίδεςΤα δετά τριαντάφυλλα, το νερό που κρυώνειΠάντα εσύ το πέτρινο άγαλμα και πάντα εγώ η σκιά που μεγαλώνειΤο γερτό παντζούρι εσύ, ο αέρας που το ανοίγει εγώΕπειδή σ’ αγαπώ και σ’ αγαπώΠάντα εσύ το νόμισμα και εγώ η λατρεία που το εξαργυρώνει:Τόσο η νύχτα, τόσο η βοή στον άνεμοΤόσο η στάλα στον αέρα, τόσο η σιγαλιάΤριγύρω η θάλασσα η δεσποτικήΚαμάρα τ’ ουρανού με τ’ άστραΤόσο η ελάχιστή σου αναπνοήΠου πια δεν έχω τίποτε άλλοΜες στους τέσσερις τοίχους, το ταβάνι, το πάτωμαΝα φωνάζω από σένα και να με χτυπά η φωνή μουΝα μυρίζω από σένα και ν’ αγριεύουν οι άνθρωποιΕπειδή το αδοκίμαστο και το απ’ αλλού φερμένοΔεν τ’ αντέχουν οι άνθρωποι κι είναι νωρίς, μ’ ακούςΕίναι νωρίς ακόμη μες στον κόσμο αυτόν αγάπη μουΝα μιλώ για σένα και για μένα.VIIΣτον Παράδεισο έχω σημαδέψει ένα νησίΑπαράλλαχτο εσύ κι ένα σπίτι στη θάλασσαΜε κρεβάτι μεγάλο και πόρτα μικρήΈχω ρίξει μες στ’ άπατα μιαν ηχώΝα κοιτάζομαι κάθε πρωί που ξυπνώΝα σε βλέπω μισή να περνάς στο νερόκαι μισή να σε κλαίω μες στον Παράδεισο.Η ΤοιχογραφίαΈχοντας ερωτευθεί και κατοικήσει αιώνες μέσ’ στηθάλασσα έμαθα γραφή και ανάγνωσηΏστε τώρα να μπορώ σε μεγάλο βάθος πίσω τιςγενιές απανωτές όπως αρχίζει ένα βουνό προτού τε-λειώσει το άλλοNα κοιτάζω Kαι μπροστά πάλι το ίδιο :Tο βαθύ σκούρο μπουκάλι και η νέα στο μπράτσοEλένη με το πλάι επάνω στον ασβέστηNα γεμίζει κρασί της Παναγίας το μισό το σώματης φευγάτο κιόλας στην Aσία την αντικρυνήKαι το κέντημα όλο μετατοπισμένο μέσ’ στον ου-ρανό με τα διχαλωτά πουλιά τα κιτρινάκια καιτους ήλιους.



Source link