Τα ζώδια συνδέονται συνήθως με την αστρολογία, τις προβλέψεις για το μέλλον ή την προσπάθεια των ανθρώπων να ερμηνεύσουν τον χαρακτήρα τους. Στη Νέα Υόρκη του 19ου αιώνα, όμως, αποτέλεσαν κάτι πολύ διαφορετικό: το θεμέλιο μιας από τις πιο κλειστές και επίμονες λέσχες της αμερικανικής ελίτ. Μιας συντροφιάς δώδεκα ανδρών, που εδώ και περισσότερο από ενάμιση αιώνα συναντιούνται μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας, διατηρώντας σχεδόν απαράλλακτη μια παράδοση που άντεξε σε πολέμους, οικονομικές κρίσεις και ριζικές κοινωνικές αλλαγές.
Σύμφωνα με έρευνα του Gothamist, το Zodiac Club ιδρύθηκε το 1868 και εξακολουθεί να πραγματοποιεί έξι δείπνα κάθε χρόνο. Από τη Μεγάλη Ύφεση και τους δύο Παγκοσμίους Πολέμους μέχρι τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου, η δραστηριότητά του δεν διακόπηκε ποτέ. Παρότι τα μέλη του συγκαταλέγονταν –και εξακολουθούν να συγκαταλέγονται– στους ισχυρότερους ανθρώπους των επιχειρήσεων και της οικονομίας, η ύπαρξη της λέσχης παρέμενε για δεκαετίες σχεδόν άγνωστη στο ευρύ κοινό.
Η ανακάλυψη των ξεχασμένων αρχείων
Το νήμα της ιστορίας άρχισε να ξετυλίγεται μέσα από τη Morgan Library & Museum της Νέας Υόρκης. Ο επιμελητής χειρογράφων Γουίλιαμ Βόελκλε, παρατηρώντας την παράξενη διάταξη των ζωδίων στην οροφή της παλιάς ιδιωτικής βιβλιοθήκης του τραπεζίτη Τζον Πίερποντ Μόργκαν (J. P. Morgan), υπέθεσε ότι ίσως υπήρχε κάποιο κρυφό σύστημα συμβόλων.
Η αναζήτηση της λέξης «Zodiac» στα αρχεία της βιβλιοθήκης αποκάλυψε κάτι αναπάντεχο: δύο πολυτελείς τόμους με τα πρακτικά μιας άγνωστης λέσχης, όπου ο ίδιος ο Μόργκαν αναφερόταν με το προσωνύμιο «Brother Libra» («Αδελφός Ζυγός»).
Οι τόμοι κάθε άλλο παρά συνηθισμένοι ήταν. Δεν επρόκειτο για απλά βιβλία πρακτικών, αλλά για εκδόσεις-έργα τέχνης. Ήταν δεμένες με θαλασσί ύφασμα, έφεραν χρυσοτυπίες, περιλάμβαναν φωτογραφίες των μελών και τα αυθεντικά μενού των δείπνων, ενώ είχαν τυπωθεί μόλις σε 100 αντίτυπα από τον εκδοτικό οίκο Charles Scribner & Sons, με διακοσμητικά στοιχεία σχεδιασμένα από την Tiffany & Co.. Τα αντίτυπα προορίζονταν αποκλειστικά για τα μέλη και τους κληρονόμους τους, έναντι 4.800 δολαρίων — ποσό που αντιστοιχεί σήμερα σε περίπου 100.000 δολάρια. Οι δύο τόμοι καλύπτουν την ιστορία της λέσχης από την ίδρυσή της έως το 1928.
Ο πραγματικός ιδρυτής
Για χρόνια κυκλοφορούσε η άποψη ότι το Zodiac Club είχε ιδρυθεί από τον Τζ. Π. Μόργκαν. Τα αρχεία, όμως, αποκάλυψαν μια διαφορετική ιστορία.
Ιδρυτής της λέσχης ήταν ο Έντουαρντ Έλμερ Πότερ, απόφοιτος του Columbia College και γνωστός στρατιωτικός της Ένωσης κατά τον Αμερικανικό Εμφύλιο Πόλεμο. Ο Πότερ έγινε γνωστός για την επιτυχημένη στρατιωτική επιχείρηση «Potter’s Raid» στη Βόρεια Καρολίνα και ήταν εκείνος που οραματίστηκε μια λέσχη διαφορετική από όλες τις άλλες της εποχής.
Το Zodiac Club δεν είχε περίπλοκο καταστατικό ούτε εντυπωσιακές τελετές μύησης. Οι κανόνες του ήταν ελάχιστοι αλλά απόλυτοι. Τα μέλη δεν μπορούσαν ποτέ να ξεπερνούν τα δώδεκα. Κάθε ένα κληρονομούσε ένα από τα δώδεκα ζώδια –ανεξάρτητα από την πραγματική ημερομηνία γέννησής του– και κρατούσε τη θέση μέχρι να πεθάνει ή να αποχωρήσει λόγω ηλικίας ή προβλημάτων υγείας. Η αντικατάστασή του γινόταν μόνο με ομόφωνη απόφαση όλων των υπολοίπων.
Ο ίδιος ο Πότερ διάλεξε για τον εαυτό του τον Λέοντα, ενώ ο Μόργκαν κληρονόμησε αργότερα τη θέση του Ζυγού. Κάθε μήνα ένα διαφορετικό μέλος αναλάμβανε να οργανώσει το δείπνο, επιλέγοντας έναν από τους πιο αριστοκρατικούς χώρους της Νέας Υόρκης ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, το ίδιο του το σπίτι.
Οι συμμετέχοντες αποτελούσαν την αφρόκρεμα της αμερικανικής κοινωνίας. Πλούσιοι επιχειρηματίες, τραπεζίτες, δικαστές, γερουσιαστές και απόφοιτοι των πανεπιστημίων Harvard, Yale και Columbia συγκροτούσαν μια κλειστή παρέα, στην οποία η είσοδος θεωρούνταν σχεδόν αδύνατη. Ανάμεσά τους βρίσκονταν ο δικαστής Αλόνζο Κάστλ Μόνσον, που είχε επιζήσει από το ναυάγιο του S.S. Central America, ο συνιδρυτής της Δημόσιας Βιβλιοθήκης της Νέας Υόρκης Λιούις Κας Λέντιαρντ, ο ισχυρός γερουσιαστής Νέλσον Όλντριτς, ο οποίος συνέβαλε στη δημιουργία της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ, αλλά και ο Γουίλιαμ Χάουαρντ Ταφτ, ο οποίος προσκλήθηκε να ενταχθεί στη λέσχη το 1916. Ο πρώην πρόεδρος των ΗΠΑ αρνήθηκε ευγενικά, επικαλούμενος τις πολλές υποχρεώσεις του, χωρίς ωστόσο να κρύψει ότι θεωρούσε την πρόσκληση ιδιαίτερα τιμητική.
Τα δείπνα που έμειναν στην ιστορία
Αν κάτι αποτυπώνεται ξεκάθαρα στα πρακτικά του Zodiac Club, αυτό είναι ότι τα μηνιαία δείπνα αποτελούσαν τον πυρήνα της ύπαρξής του. Από τον Νοέμβριο μέχρι και τον Μάιο, το τελευταίο Σάββατο κάθε μήνα, τα δώδεκα μέλη συγκεντρώνονταν γύρω από το ίδιο τραπέζι, χωρίς να υπάρχουν περίπλοκες τελετές ή επίσημα πρωτόκολλα. Η παράδοση ήταν απλή: κάθε φορά ένας διαφορετικός «Ζωδιακός» αναλάμβανε την οργάνωση της βραδιάς, επιλέγοντας τόσο τον χώρο όσο και το μενού.
Τα δείπνα φιλοξενούνταν σε μερικά από τα πιο πολυτελή εστιατόρια της Νέας Υόρκης, όπως το Delmonico’s, το Union Club, το Metropolitan Club και το περίφημο Sherry’s, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις πραγματοποιούνταν στις ιδιωτικές κατοικίες των ίδιων των μελών. Εκεί, μακριά από αδιάκριτα βλέμματα, οι ισχυρότεροι άνδρες της εποχής αντάλλασσαν απόψεις, συζητούσαν για την πολιτική και τις επιχειρήσεις και απολάμβαναν γεύματα που αντανακλούσαν τον πλούτο και το κοινωνικό τους κύρος.
Το όνομα που συνδέθηκε περισσότερο από κάθε άλλο με αυτά τα δείπνα ήταν εκείνο του Λούις Σέρι, ενός από τους διασημότερους εστιάτορες της Νέας Υόρκης στις αρχές του 20ού αιώνα. Τα εστιατόρια και οι αίθουσες δεξιώσεών του, σχεδιασμένα από τον αρχιτέκτονα Στάνφορντ Γουάιτ, αποτελούσαν σημείο συνάντησης της οικονομικής και κοινωνικής ελίτ. Δεν ήταν τυχαίο ότι το Zodiac Club επέλεξε το Sherry’s συνολικά 42 φορές, ενώ ο ίδιος ο Σέρι επέβλεπε προσωπικά τα δείπνα που πραγματοποιούνταν στα ιδιωτικά του διαμερίσματα. Όταν το εστιατόριο έκλεισε, επειδή το κτίριο αγοράστηκε από την Guaranty Trust Company of New York, τα μέλη του συλλόγου τού χάρισαν ένα ασημένιο μπολ, ειδικά κατασκευασμένο για εκείνον, πάνω στο οποίο είχαν χαραχθεί όλα τα ονόματά τους ως ένδειξη ευγνωμοσύνης.
Πολυτέλεια χωρίς όρια
Τα μενού που διασώζονται στους τόμους της λέσχης θυμίζουν περισσότερο βασιλικά συμπόσια παρά ιδιωτικά δείπνα. Τα γεύματα περιλάμβαναν διαδοχικά πιάτα της γαλλικής υψηλής γαστρονομίας, εξαιρετικά σπάνια υλικά και κρασιά που σήμερα θα κόστιζαν μια μικρή περιουσία.
Χαρακτηριστικό είναι το δείπνο της 1ης Ιανουαρίου 1887 στο Knickerbocker Club. Οι καλεσμένοι ξεκίνησαν με στρείδια από τον ποταμό East River και σούπα από πράσινη χελώνα, συνέχισαν με κρέμα αρακά, ραβιόλια –τα οποία τότε εμφανίζονταν στα γαλλικά μενού με γαλλική ονομασία–, χελώνες Maryland (terrapins), αρνί, πέρδικες με τρούφες και γλυκάδια, ενώ το δείπνο ολοκληρώθηκε με πάπιες Canvasback, τυριά, φρούτα και καφέ. Στα πρακτικά σημειώνεται ακόμη και το ακριβές κόστος: 63,81 δολάρια, ποσό που αντιστοιχεί σήμερα σε περίπου 1.600 δολάρια.
Εξίσου εντυπωσιακή ήταν η λίστα των κρασιών. Τα μέλη απολάμβαναν ετικέτες όπως το Mouton Rothschild 1878 και το Château Haut-Brion 1881, κρασιά που προέρχονταν από μερικές από τις καλύτερες χρονιές του Μπορντό και θεωρούνται σήμερα συλλεκτικά.
Παρά τον αμύθητο πλούτο τους, ωστόσο, τα μέλη κατέγραφαν σχολαστικά κάθε οικονομική λεπτομέρεια. Τα πρακτικά αποκαλύπτουν ότι δεν παρέλειπαν να σημειώνουν ούτε το τελευταίο σεντ που δαπανήθηκε για κάθε γεύμα. Κάθε μέλος κατέβαλλε πέντε δολάρια για τη συμμετοχή του, ενώ όποιο επιπλέον κόστος προέκυπτε μοιραζόταν μεταξύ όσων παρευρίσκονταν στο δείπνο. Η οικονομική αυτή καταγραφή επαναλαμβάνεται σχεδόν σε κάθε συνεδρίαση, κάτι που προκαλεί εντύπωση αν αναλογιστεί κανείς την περιουσία των συμμετεχόντων.
Από τα πολυτελή δείπνα στις προκαταλήψεις της εποχής
Οι δύο τόμοι των πρακτικών δείχνουν ότι με το πέρασμα των χρόνων άλλαξε και ο χαρακτήρας του Zodiac Club. Ο πρώτος καταγράφει κυρίως τα δείπνα, τα μενού και τις οργανωτικές λεπτομέρειες των συναντήσεων. Ανάμεσα στις καταχωρίσεις αναφέρεται, για παράδειγμα, ότι «ο Αδελφός Ιχθύς προσέφερε εξαιρετικό τουρσί από χτένια», ενώ σε άλλη περίπτωση σημειώνεται πως ένα ιδιαίτερο τυρί που δώρισε μέλος της λέσχης αποφασίστηκε να φυλαχθεί μέχρι την επόμενη συγκέντρωση.
Ο δεύτερος τόμος, αντίθετα, είναι πολύ πιο αποκαλυπτικός για τη νοοτροπία των μελών. Εκτός από τα δείπνα, περιλαμβάνει ιστορίες, προσωπικά σχόλια και ανέκδοτα που οι ίδιοι θεωρούσαν ιδιαίτερα ευφυή. Μέσα από τις σελίδες του σκιαγραφείται η κοσμοθεωρία της οικονομικής και κοινωνικής ελίτ της Νέας Υόρκης στις αρχές του 20ού αιώνα, μαζί με τις προκαταλήψεις και τα στερεότυπα που κυριαρχούσαν στους κύκλους της.
Στα πρακτικά συναντά κανείς υποτιμητικές αναφορές σε γυναίκες, Εβραίους, Ιταλούς, Ιρλανδούς και Αφροαμερικανούς, ενώ τα αντισημιτικά σχόλια εμφανίζονται με ιδιαίτερη συχνότητα. Παράλληλα, καταγράφονται και οι ανησυχίες των μελών για τις κοινωνικές αλλαγές που συντελούνταν στις Ηνωμένες Πολιτείες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η άποψη που εκφράζεται ότι το Πανεπιστήμιο Κολούμπια είχε γίνει «υπερβολικά εβραϊκό», ενώ τα μέλη εμφανίζονταν βέβαια πως το Χάρβαρντ δεν θα ακολουθούσε την ίδια πορεία. Οι αναφορές αυτές λειτουργούν σήμερα ως ιστορική μαρτυρία για τις αντιλήψεις που επικρατούσαν σε ένα τμήμα της αμερικανικής ελίτ και όχι ως αντικειμενική αποτύπωση της πραγματικότητας.
Οι διεθνείς εξελίξεις δεν έμεναν έξω από τις συζητήσεις τους. Κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, τα μέλη αντάλλασσαν σατιρικά σχόλια σε βάρος των Γερμανών, υποστηρίζοντας ότι οι «πραγματικοί τζέντλεμαν» της χώρας είχαν είτε μεταναστεύσει είτε πεθάνει πριν ακόμη κυριαρχήσει ο Κάιζερ.
Ούτε η Ποτοαπαγόρευση φαίνεται να επηρέασε ιδιαίτερα τη λέσχη. Τα δείπνα συνεχίστηκαν κανονικά, με κρασιά που προέρχονταν από το πλούσιο κελάρι του Τζ. Π. Μόργκαν Τζούνιορ, ο οποίος είχε διαδεχθεί τον πατέρα του στη θέση του «Ζυγού». Ανάμεσα στα ανέκδοτα της εποχής καταγράφεται και ένα σχόλιο για τη νέα… «μονάδα μέτρησης» που έφερε η Ποτοαπαγόρευση: όταν κάποιος ρώτησε πόσα άφησε πίσω του ένας άνδρας που είχε πεθάνει, η απάντηση ήταν «λίγο λιγότερο από ένα γαλόνι».
Όταν η πραγματικότητα άλλαξε το μενού
Οι οικονομικές αναταράξεις που ακολούθησαν τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο δεν άφησαν ανεπηρέαστη ούτε τη συγκεκριμένη λέσχη. Αν και τα μέλη παρέμεναν εξαιρετικά εύπορα, τα δείπνα έγιναν αισθητά πιο λιτά σε σχέση με τις δεκαετίες της απόλυτης ευημερίας. Οι ίδιοι σχολίαζαν με χιούμορ ότι ίσως αυτή η αλλαγή ωφέλησε τη σιλουέτα τους, όμως δεν έκρυβαν τη νοσταλγία τους για τις εποχές που τα τραπέζια γέμιζαν με δεκάδες πιάτα και σπάνια εδέσματα, όπως οι περίφημες πάπιες Canvasback, οι οποίες είχαν πλέον σχεδόν εξαφανιστεί λόγω του ανεξέλεγκτου κυνηγιού.
Το 1921 ένα ακόμη γεγονός προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στο εσωτερικό της λέσχης: η κυκλοφορία του μυθιστορήματος «Η Εποχή της Αθωότητας» της Έντιθ Γουόρτον. Τα μέλη θεώρησαν ότι η συγγραφέας παρουσίαζε με άδικο τρόπο την παλιά αριστοκρατία της Νέας Υόρκης και αντέδρασαν έντονα. Ο πρώην πρόεδρος του Χρηματιστηρίου της Νέας Υόρκης, Φρανκ Κ. Στέρτζις, γνωστός στη λέσχη ως «Αδελφός Καρκίνος», υποστήριξε ότι η κοινωνία της δεκαετίας του 1870 ήταν «εκλεπτυσμένη, ευφυής και αξιοσέβαστη» και κατηγόρησε τη Γουόρτον πως δυσφήμησε τον ίδιο τον κοινωνικό κόσμο από τον οποίο προερχόταν.
Οι ίδιες εκείνες σελίδες περιλαμβάνουν και μια παρατήρηση που ίσως συνοψίζει καλύτερα από κάθε άλλη τον χαρακτήρα του Zodiac Club. Σε καταγραφή του 1924 σημειώνεται ότι οι συζητήσεις εκείνης της βραδιάς ταξίδεψαν από την πολιτική της Ουάσιγκτον μέχρι τις μεγάλες οικογένειες της Νέας Υόρκης, όμως ελάχιστα από όσα ειπώθηκαν καταγράφηκαν στα πρακτικά, εξαιτίας της διακριτικότητας που χαρακτήριζε ανέκαθεν τη λέσχη. Η πραγματική ιστορία, όπως παραδέχονταν και οι ίδιοι, έμενε συνήθως έξω από τις σελίδες των βιβλίων.
Μια λέσχη που συνεχίζει να υπάρχει
Για πολλά χρόνια, οι δύο τόμοι των πρακτικών θεωρούνταν το μοναδικό ίχνος του Zodiac Club. Η έρευνα του Gothamist, όμως, αποκάλυψε ότι στα αρχεία της Morgan Library υπήρχε και επιπλέον αταξινόμητο υλικό, ενώ ο δημοσιογράφος επικοινώνησε με τον Ρόμπερτ Πίρι, δικηγόρο, συλλέκτη βιβλίων και ενεργό μέλος της λέσχης. Ο Πίρι, πρώην επικεφαλής της Rothschild Inc. και πρώην ανώτατο στέλεχος της Bear Stearns, επιβεβαίωσε ότι το Zodiac Club εξακολουθεί να συναντιέται μέχρι σήμερα. Ωστόσο, αρνήθηκε να αποκαλύψει ονόματα μελών ή λεπτομέρειες για τις σύγχρονες δραστηριότητές του, εξηγώντας ότι η λέσχη έχει πλέον αναθέσει σε δικό της ιστορικό την καταγραφή του παρελθόντος της.
Στα ερωτήματα για το αν πλέον συμμετέχουν γυναίκες, ποιοι βρίσκονται σήμερα στις δώδεκα θέσεις ή τι σερβίρεται στα σύγχρονα δείπνα, δεν έδωσε απαντήσεις. Περιορίστηκε σε μία φράση που συμπυκνώνει τη φιλοσοφία του συλλόγου από το 1868 μέχρι σήμερα: «Δεν υπήρξε ποτέ μυστική λέσχη. Ήταν πάντοτε απλώς μια ιδιωτική λέσχη.»
*Σύνολο Εικόνων: unsplash.com
