Υπάρχουν στιγμές στη διεθνή πολιτική που δεν προκαλούν οργή, ούτε καν φόβο. Προκαλούν κάτι χειρότερο, μια βαριά, σχεδόν αμήχανη σιωπή. Τη σιωπή που ακολουθεί όταν συνειδητοποιείς ότι τα εργαλεία, οι κανόνες και οι βεβαιότητες πάνω στις οποίες οικοδομήθηκε η μεταπολεμική τάξη δεν αμφισβητούνται πια από εχθρούς, αλλά αποδομούνται από εκείνους που όφειλαν να τα εγγυώνται.
Η πρόσφατη συμπεριφορά του Τραμπ δεν συνιστά απλώς μια ακόμη εκκεντρική παρένθεση στην αμερικανική πολιτική ζωή. Συνιστά σύμπτωμα. Η ανάρτηση εικόνας παραγόμενης με τεχνητή νοημοσύνη, όπου η αμερικανική σημαία “φυτεύεται” στη Γροιλανδία, δεν είναι αστεϊσμός ούτε επικοινωνιακή υπερβολή. Είναι η απεικόνιση μιας νοοτροπίας που αντιμετωπίζει την κυριαρχία, τα σύνορα και το διεθνές δίκαιο ως ψηφιακά props, έτοιμα για χρήση σε ένα προσωπικό αφήγημα ισχύος.
Σε αυτό το σημείο, η Γαλλία δεν εμφανίζεται ως σύμβολο, αλλά ως πραγματικός συνομιλητής. Η παρέμβαση του Μακρόν προς τον Τραμπ, με σαφές μήνυμα απορίας και ενόχλησης για το τι επιχειρείται στη Γροιλανδία, καταγράφεται ως μια προσπάθεια να διασωθεί κάτι από τη λογική της συνεννόησης. Όχι ως επίδειξη δύναμης, αλλά ως υπενθύμιση ότι ακόμη και οι σύμμαχοι οφείλουν να μιλούν όταν οι κανόνες παραβιάζονται, έστω και συμβολικά.
Η Ευρώπη συνολικά, ωστόσο, δείχνει να κινείται με καθυστέρηση. Δηλώσεις προσοχής, εκκλήσεις για ψυχραιμία, προσεκτικά διατυπωμένες φράσεις που προσπαθούν να μη δυναμιτίσουν τις σχέσεις με την Ουάσιγκτον. Είναι η γνώριμη ευρωπαϊκή αμηχανία, η προσπάθεια να απαντήσεις θεσμικά σε κάτι που δεν είναι θεσμικό, να αντιπαραθέσεις σοβαρότητα σε έναν λόγο που δεν την αναγνωρίζει ως αξία.
Η Δανία, αντιθέτως, δεν είχε το περιθώριο της θεωρητικής συζήτησης. Η Γροιλανδία είναι ζήτημα κυριαρχίας και ασφάλειας. Η απόφαση για ενίσχυση της στρατιωτικής παρουσίας στην περιοχή δεν αποτελεί πολεμική πρόκληση, αλλά κλασική πράξη αποτροπής. Είναι η υπενθύμιση ότι, όταν η ρητορική ξεφεύγει, τα κράτη επιστρέφουν στα βασικά, στην προστασία εδάφους, αρμοδιοτήτων και δικαιωμάτων.
Και ενώ όλα αυτά εκτυλίσσονται, ο Πούτιν παρακολουθεί. Για χρόνια, η Δύση είχε εσωτερικεύσει την ιδέα ότι η μεγάλη αποσταθεροποίηση θα έρθει από τη Μόσχα. Σήμερα, η ειρωνεία της Ιστορίας είναι εμφανής, το ρήγμα ανοίγει αλλού. Όχι επειδή άλλαξαν οι γεωπολιτικοί ανταγωνισμοί, αλλά επειδή άλλαξε το επίπεδο σοβαρότητας εκεί όπου κατοικούσε η παγκόσμια ηγεσία.
Ίσως, τελικά, να μην βρισκόμαστε μπροστά σε μια νέα εποχή σύγκρουσης, αλλά σε μια εποχή απογύμνωσης. Όπου φαίνεται καθαρά πόσο εύθραυστη είναι η διεθνής τάξη όταν η ισχύς αποσπάται από την ευθύνη. Όπου οι εικόνες αντικαθιστούν τη στρατηγική και οι αναρτήσεις υποκαθιστούν τη διπλωματία.
Και κάπου εδώ γεννιέται η πιο δύσκολη παραδοχή για όσους υπηρέτησαν ή πίστεψαν στη διεθνή συνεννόηση, ίσως να μην ζούμε απλώς μια κρίση ηγεσίας. Ίσως να ζούμε τη στιγμή που το βαρέλι δεν έχει απλώς χαμηλώσει τον πήχη, έχει δείξει τον πάτο του. Και το ερώτημα που μένει δεν είναι ποιος θα φταίει αν κάτι σπάσει, αλλά αν θα υπάρχει ακόμη χρόνος να μαζευτούν τα κομμάτια.
