Οι βάσεις έπεσαν… Μήπως όμως υποχωρούν και τα θεμέλια της κοινωνίας μας;
Πριν από οτιδήποτε άλλο, αισθάνομαι την ανάγκη, ως εκπαιδευτικός αλλά και ως άνθρωπος που πιστεύει βαθιά στη δύναμη της γνώσης, να εκφράσω τα θερμά μου συγχαρητήρια σε όλα τα παιδιά που πέτυχαν την εισαγωγή τους στις σχολές της επιλογής τους.
Πίσω από κάθε επιτυχία κρύβονται χρόνια προσπάθειας, αμέτρητες ώρες μελέτης, αγωνίες, στερήσεις, επιμονή και όνειρα. Μαζί με τους μαθητές, αξίζουν συγχαρητήρια και οι γονείς που στάθηκαν δίπλα τους, αλλά και οι εκπαιδευτικοί που τους καθοδήγησαν σε αυτή τη δύσκολη πορεία.
Εύχομαι από καρδιάς το νέο αυτό ταξίδι στη γνώση να είναι γεμάτο εμπειρίες, δημιουργία και προσωπική ολοκλήρωση. Το πανεπιστήμιο δεν είναι μόνο η απόκτηση ενός πτυχίου. Είναι η καλλιέργεια της σκέψης, η διαμόρφωση χαρακτήρα και η προετοιμασία των ανθρώπων που θα υπηρετήσουν την κοινωνία του αύριο.
Όμως, κάθε χρόνο, πίσω από τη χαρά των επιτυχόντων, υπάρχουν και στοιχεία που αξίζει να μας προβληματίσουν.
Γιατί οι βάσεις εισαγωγής δεν αποτυπώνουν μόνο τις επιδόσεις των υποψηφίων. Αποτυπώνουν τις επιλογές, τις αγωνίες και τις προτεραιότητες μιας ολόκληρης κοινωνίας.
Τα στοιχεία του 2026 είναι αποκαλυπτικά.
Οι Παιδαγωγικές Σχολές, που άλλοτε αποτελούσαν κορυφαία επιλογή για χιλιάδες νέους, παρουσιάζουν αισθητή υποχώρηση. Οι Μαθηματικές Σχολές, που διαμόρφωσαν γενιές επιστημόνων και ανθρώπων με ισχυρή αναλυτική σκέψη, δυσκολεύονται πλέον να προσελκύσουν τον ίδιο αριθμό υποψηφίων. Παράλληλα, αρκετές Στρατιωτικές Σχολές καταγράφουν χαμηλότερες βάσεις και κενές θέσεις, ενώ αντίστοιχη εικόνα εμφανίζεται σε αρκετά τμήματα ανθρωπιστικών και θετικών επιστημών, ιδιαίτερα στην περιφέρεια.
Δεν είναι απλώς αριθμοί.
Είναι ένα μήνυμα.
Κάποτε οι σχολές αυτές αποτελούσαν βασικούς πυλώνες της κοινωνίας.
Από τις Παιδαγωγικές Σχολές αποφοιτούσαν οι δάσκαλοι που έβαζαν τα πρώτα θεμέλια στη γνώση και στον χαρακτήρα των παιδιών. Από τα Μαθηματικά Τμήματα αναδεικνύονταν επιστήμονες που καλλιεργούσαν τη λογική, την έρευνα και την καινοτομία. Από τις Στρατιωτικές Σχολές προέρχονταν οι αξιωματικοί που αναλάμβαναν την ευθύνη της άμυνας της χώρας.
Η επιλογή αυτών των δρόμων δεν ήταν απλώς μια επαγγελματική απόφαση.
Ήταν αποστολή.
Ήταν προσφορά.
Ήταν τιμή.
Σήμερα όμως, το πρώτο ερώτημα που ακούγεται συχνά από τους νέους δεν είναι:
«Πού μπορώ να προσφέρω;»
Είναι:
«Ποιο επάγγελμα θα μου εξασφαλίσει μεγαλύτερη οικονομική ασφάλεια;»
Και αυτή η σκέψη είναι απολύτως κατανοητή.
Οι νέοι μεγάλωσαν μέσα σε χρόνια κρίσεων, αβεβαιότητας, ακρίβειας και εργασιακής ανασφάλειας.
Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι γιατί σκέφτονται έτσι.
Το ερώτημα είναι γιατί ως κοινωνία δημιουργήσαμε ένα περιβάλλον όπου η προσφορά και η οικονομική αξιοπρέπεια μοιάζουν πολλές φορές ασύνδετες.
Πότε χάθηκε η αίγλη του λειτουργήματος;
Πότε ο δάσκαλος έπαψε να θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους ανθρώπους μιας κοινωνίας;
Πότε η επιστημονική γνώση άρχισε να αξιολογείται μόνο με βάση την άμεση οικονομική απόδοση;
Υπάρχει όμως και μια ακόμη πλευρά του ίδιου προβληματισμού.
Για πολλά χρόνια καλλιεργήσαμε την αντίληψη ότι η επιτυχία ενός νέου ανθρώπου περνά σχεδόν αποκλειστικά μέσα από την είσοδο στο πανεπιστήμιο.
Έτσι, επαγγέλματα απολύτως απαραίτητα για τη λειτουργία μιας σύγχρονης κοινωνίας άρχισαν να υποτιμώνται.
Ο εξαιρετικός ηλεκτρολόγος, ο έμπειρος υδραυλικός, ο τεχνίτης που γνωρίζει σε βάθος το αντικείμενό του, ο επαγγελματίας που συνδυάζει γνώση, υπευθυνότητα και συνέπεια, δεν αποτελούν «δεύτερη επιλογή».
Αποτελούν αναγκαίους κρίκους της κοινωνίας.
Μια χώρα δεν προχωρά μόνο με πανεπιστημιακούς τίτλους.
Προχωρά όταν αναγνωρίζει την αξία κάθε δημιουργικής και έντιμης εργασίας.
Το ζητούμενο δεν είναι να γίνουν όλοι επιστήμονες.
Το ζητούμενο είναι κάθε άνθρωπος να έχει τη δυνατότητα να γίνει εξαιρετικός σε αυτό που επιλέγει.
Γιατί ο σπουδαίος δάσκαλος, ο καταξιωμένος μαθηματικός, ο υπεύθυνος αξιωματικός, αλλά και ο άριστος τεχνίτης έχουν κάτι κοινό:
Τη γνώση, την ποιότητα και τη διάθεση προσφοράς.
Καμία χώρα δεν μπορεί να στηριχθεί μόνο στην οικονομία.
Χρειάζεται ανθρώπους που θα διαμορφώνουν χαρακτήρες, θα παράγουν γνώση, θα δημιουργούν, θα προστατεύουν και θα υπηρετούν το κοινό καλό.
Οι βάσεις εισαγωγής είναι το αποτέλεσμα.
Η αιτία βρίσκεται βαθύτερα.
Βρίσκεται στην κρίση αξιών, στην υποτίμηση της παιδείας και στην απομάκρυνση από την έννοια της αποστολής.
Γι’ αυτό το πραγματικό ερώτημα δεν είναι πόσο έπεσαν οι βάσεις.
Το πραγματικό ερώτημα είναι:
Αν μια κοινωνία δεν μπορεί πλέον να εμπνεύσει τους νέους της να γίνουν δάσκαλοι, επιστήμονες, αξιωματικοί αλλά και άριστοι επαγγελματίες σε κάθε χώρο, τότε ποιοι θα οικοδομήσουν το μέλλον της;
Γιατί τα έθνη δεν παρακμάζουν όταν πέφτουν οι βάσεις.
Παρακμάζουν όταν χαμηλώνουν οι προσδοκίες τους.
Όταν η προσφορά παύει να αποτελεί αξία.
Όταν η γνώση χάνει τη θέση της.
Τότε δεν αδειάζουν μόνο οι πανεπιστημιακές αίθουσες.
Αδειάζει, σιγά σιγά, και το ίδιο το μέλλον της κοινωνίας.
