Το φθινόπωρο μόλις ξεκίνησε, όμως οι ενδείξεις από τις αγορές προϊδεάζουν για έναν χειμώνα που κάθε άλλο παρά ανέμελος θα είναι για το διαθέσιμο εισόδημα. Η νέα ενεργειακή αναταραχή έχει αρχίσει να περνά στις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας και των καυσίμων, την ώρα που ο πληθωρισμός στην Ελλάδα διαμορφώθηκε ήδη στο 3,8% τον Αύγουστο, σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι η νέα πίεση έρχεται πάνω σε μια κοινωνία που εξακολουθεί να αισθάνεται την ακρίβεια πολύ εντονότερα από ό,τι αποτυπώνει ένας γενικός δείκτης τιμών. Και αυτό ακριβώς αποτυπώνει η τελευταία έρευνα της ALCO, ότι, δηλαδή, τα κυβερνητικά μέτρα για τη συγκράτηση των τιμών δεν έχουν, μέχρι στιγμής, μεταφραστεί για την πλειονότητα των πολιτών σε αισθητή αλλαγή στο καθημερινό καλάθι.
Στην ερώτηση, μάλιστα, για το κατά πόσο απέδωσε η πρωτοβουλία μείωσης τιμών σε περισσότερους από 1.700 κωδικούς προϊόντων, το 44% απαντά «καθόλου» και το 33% «λίγο». Μόλις 7% θεωρεί ότι απέδωσε «αρκετά» και μόλις 2% «πολύ». Με άλλα λόγια, μόλις 9% αξιολογεί θετικά την αποτελεσματικότητα της παρέμβασης, ενώ το 77% δεν διαπιστώνει σημαντική αλλαγή.
Ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι ότι ανάλογη είναι η εικόνα για τα μέτρα που ανακοινώθηκαν στη ΔΕΘ. Μόλις 13% εκτιμά ότι θα βοηθήσουν την οικογένειά του «αρκετά» ή «πολύ», ενώ 82% απαντά «λίγο» ή «καθόλου». Πλέον, δηλαδή, το πρόβλημα δεν είναι μόνο ο ρυθμός με τον οποίο ανεβαίνουν οι τιμές. Είναι και το ότι ένα μεγάλο μέρος της κοινωνίας δεν αισθάνεται ότι οι παρεμβάσεις έχουν μειώσει ουσιαστικά το κόστος ζωής.
Η ενέργεια ανοίγει ξανά το μέτωπο
Στο μεταξύ, η ενεργειακή αγορά στέλνει νέα προειδοποιητικά σήματα. Η τιμή εκκαθάρισης της Αγοράς Επόμενης Ημέρας στην Ελλάδα για τις 22 Σεπτεμβρίου διαμορφώθηκε στα 211,76 ευρώ/MWh, αυξημένη κατά 17% σε σχέση με την προηγούμενη ημέρα, ενώ η υψηλότερη ωριαία τιμή έφθασε τα 340,89 ευρώ/MWh.
Η εξέλιξη αυτή αποκτά μεγαλύτερη σημασία καθώς το κόστος του φυσικού αερίου αποτελεί έναν από τους βασικούς παράγοντες που επηρεάζουν την ηλεκτροπαραγωγή. Εάν οι υψηλές τιμές ενέργειας παραμείνουν, η πίεση δεν περιορίζεται στον λογαριασμό του ηλεκτρικού. Μεταφέρεται σταδιακά στις επιχειρήσεις, στις μεταφορές, στην παραγωγή και τελικά στις τιμές αγαθών και υπηρεσιών.
Αυτό είναι και το βασικό σενάριο που περιγράφει και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Η ΕΚΤ, μετά την αύξηση των επιτοκίων τον Σεπτέμβριο, προβλέπει ότι ο πληθωρισμός στην ευρωζώνη θα φθάσει στο 3,6% το τέταρτο τρίμηνο του 2026, ενώ εκτιμά ότι η ενεργειακή διαταραχή θα συνεχίσει να περνά σταδιακά και στις μη ενεργειακές τιμές.
Η ίδια η ΕΚΤ υπογραμμίζει ότι οι κίνδυνοι για τον πληθωρισμό παραμένουν ανοδικοί, ιδιαίτερα εάν υπάρξουν νέες διαταραχές στην προσφορά φυσικού αερίου ή ένας ασυνήθιστα ψυχρός χειμώνας.
Δεν πρόκειται, συνεπώς, για μια απλή υπόθεση ακριβότερης ενέργειας. Το πραγματικό στοίχημα είναι πόσο γρήγορα και πόσο βαθιά θα διαχυθεί το ενεργειακό κόστος στο σύνολο της οικονομίας.
Το ντίζελ ο επόμενος πονοκέφαλος
Στο πετρέλαιο, ήδη, οι ενδείξεις είναι επίσης ανησυχητικές, έστω κι αν το βράδυ τη Δευτέρας οι τιμές στο μπρεντ “φλέρταραν” με τα 100 δολάρια ανά βαρέλι, έχοντας καταγράψει μια εβδομαδιαία πτώση άνω του 5%.
Όμως, η διεθνής στενότητα στην αγορά ντίζελ, οι γεωπολιτικές αναταράξεις και οι περιορισμοί στις εξαγωγές δημιουργούν ένα περιβάλλον στο οποίο το κόστος των μεταφορών και της παραγωγής μπορεί να παραμείνει υψηλό.
Για την ελληνική οικονομία, η εξέλιξη αυτή έχει ιδιαίτερη βαρύτητα. Το ντίζελ δεν αφορά μόνο τον οδηγό που γεμίζει το ρεζερβουάρ. Αφορά τα φορτηγά που μεταφέρουν τα προϊόντα, τη γεωργία, τις κατασκευές, τη βιομηχανία και ένα μεγάλο μέρος της εφοδιαστικής αλυσίδας.
Κάθε παρατεταμένη αύξηση του κόστους καυσίμων αυξάνει την πιθανότητα να εμφανιστούν νέες ανατιμήσεις με καθυστέρηση στην τελική κατανάλωση.
Τα αναχώματα που επιχειρεί να στήσει η κυβέρνηση
Μπροστά σε αυτό το σκηνικό, η κυβέρνηση επιχειρεί να βρει γραμμές άμυνας, χωρίς, προς ώρας, να καταφεύγει σε μειώσεις εμμέσων φόρων.
Η πρώτη, “άμυνα” πoυ επιχειρείται είναι με … εθελοντισμό το ράφι. Έτσι, η Εθνική Πρωτοβουλία Μείωσης Τιμών ξεκίνησε στις 31 Αυγούστου με 1.740 προϊόντα και μέση δηλωμένη μείωση 9,5%. Το πρόγραμμα επεκτείνεται τώρα στη δεύτερη φάση του, για το δίμηνο Νοεμβρίου-Δεκεμβρίου, με 387 κωδικούς που έχουν ήδη δηλωθεί και τη διαδικασία συμμετοχών να παραμένει ανοικτή.
Το κυβερνητικό σχέδιο είναι να αυξηθούν οι συμμετοχές, να προστεθούν νέοι κωδικοί και να διατηρηθούν οι μειώσεις μέχρι το τέλος του έτους. Πρόκειται, ωστόσο, για εθελοντικό μηχανισμό, καθώς κάθε επιχείρηση αποφασίζει εάν θα συμμετάσχει, σε ποιους κωδικούς και για ποιο διάστημα. Η κυβέρνηση υπολογίζει το όφελος της πρώτης φάσης περίπου στα 40 ευρώ για το μέσο νοικοκυριό.
Το δεύτερο ανάχωμα είναι η ενίσχυση του διαθέσιμου εισοδήματος. Στο πακέτο της ΔΕΘ περιλαμβάνονται παρεμβάσεις για μισθωτούς, συνταξιούχους, ελεύθερους επαγγελματίες, αγρότες και οικογένειες, με την κυβέρνηση να συνδέει τις φορολογικές παρεμβάσεις με την αύξηση του καθαρού εισοδήματος. Παράλληλα, το κυβερνητικό σχέδιο περιλαμβάνει παρεμβάσεις στη στέγαση και στην ενεργειακή αυτονομία.
Το τρίτο ανάχωμα είναι τα καύσιμα. Η κυβέρνηση έχει χρησιμοποιήσει μέσα στο 2026 επιδοτήσεις στο πετρέλαιο κίνησης και fuel pass, ενώ το κυβερνητικό πακέτο για την ενεργειακή κρίση περιλαμβάνει συνολικά παρεμβάσεις που στοχεύουν στην ανακούφιση νοικοκυριών και επιχειρήσεων από το ενεργειακό κόστος.
Μήνυμα Πιερρακάκη
Στο μεταξύ, μήνυμα ότι η κυβέρνηση διαθέτει δημοσιονομικές εφεδρείες για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης έστειλε, τη Δευτέρα, ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης, προαναγγέλλοντας στήριξη τόσο στην τιμή του πετρελαίου θέρμανσης όσο και μέσω της ενίσχυσης του επιδόματος θέρμανσης.
Μιλώντας στην εκπομπή «Σήμερα» του ΣΚΑΪ τόνισε ότι στόχος της κυβέρνησης είναι η τιμή εκκίνησης να διαμορφωθεί κάτω από τα επίπεδα στα οποία έκλεισε η προηγούμενη περίοδος, χωρίς ωστόσο να δώσει συγκεκριμένο ποσό, παραπέμποντας στις ανακοινώσεις των επόμενων ημερών.
Η παρέμβαση, σύμφωνα με τον κ. Πιερρακάκη, θα στηριχθεί σε δύο άξονες: αφενός στη συγκράτηση της τιμής του πετρελαίου θέρμανσης και αφετέρου στην οριζόντια αύξηση του επιδόματος θέρμανσης.
«Δεν θα αλλάξουν τα κριτήρια. Δεν θα αλλάξει ο αριθμός των δικαιούχων. Θα αυξηθεί το ποσό το οποίο θα φτάσει στις τσέπες τους», ανέφερε χαρακτηριστικά, επισημαίνοντας παράλληλα ότι η αρχιτεκτονική του επιδόματος προβλέπει μεγαλύτερη ενίσχυση για τις περιοχές με αυξημένες ανάγκες θέρμανσης.
Παρέμβαση στην αγορά
Στο μεταξύ, το τέταρτο κυβερνητικό ανάχωμα έχει να κάνει με την παρακολούθηση των τιμών. Η κυβέρνηση επενδύει στην ειδική σήμανση των προϊόντων της πρωτοβουλίας και στην εφαρμογή «PosoKanei», μέσω της οποίας οι καταναλωτές μπορούν να συγκρίνουν τιμές.
Παράλληλα, το υπουργείο Ανάπτυξης επιχειρεί να διατηρήσει ανοικτό τον διάλογο με βιομηχανία, προμηθευτές και αλυσίδες λιανικής, ώστε να διευρυνθεί η συμμετοχή στις μειώσεις.
Τα αναχώματα και το … κύμα ακρίβειας
Εδώ βρίσκεται και η μεγάλη δυσκολία της επόμενης περιόδου. Οι κυβερνητικές παρεμβάσεις μπορούν να λειτουργήσουν ως προσωρινά αναχώματα απέναντι στην αύξηση του κόστους. Δεν μπορούν όμως να ακυρώσουν τις διεθνείς τιμές ενέργειας, τις γεωπολιτικές διαταραχές ή μια παρατεταμένη στενότητα στην αγορά καυσίμων.
Η ίδια η ΕΚΤ σημειώνει ότι οι δημοσιονομικές παρεμβάσεις απέναντι στο ενεργειακό σοκ θα πρέπει να είναι προσωρινές και στοχευμένες, ενώ προειδοποιεί ότι όσο περισσότερο παραμένουν υψηλές οι τιμές ενέργειας τόσο μεγαλύτερη είναι η πιθανότητα να περάσουν στις υπόλοιπες τιμές και στους μισθούς.
Και αυτό δημιουργεί μια δύσκολη εξίσωση για την Αθήνα, καθώς, από τη μία πλευρά πρέπει να περιορίσει την απώλεια αγοραστικής δύναμης· από την άλλη, οι δυνατότητες μόνιμων και οριζόντιων επιδοτήσεων είναι περιορισμένες. Το δημοσιονομικό κόστος ενός νέου κύκλου μεγάλης κλίμακας επιδοτήσεων δεν μπορεί να αγνοηθεί.
Την ίδια ώρα, η κοινωνική πίεση δεν μετριέται μόνο με τον δείκτη πληθωρισμού. Μετριέται στο ράφι, στον λογαριασμό του ρεύματος, στο πρατήριο καυσίμων, στο ενοίκιο και στη μηνιαία δόση. Και εδώ βρίσκεται ίσως το πιο δύσκολο σημείο για την κυβέρνηση. Η νέα έρευνα της ALCO δείχνει ότι, παρά τις παρεμβάσεις, η πλειονότητα των πολιτών δεν έχει αντιληφθεί μέχρι σήμερα μια ουσιαστική αποκλιμάκωση των τιμών.
Έτσι, ο χειμώνας του 2026-27 μπαίνει με δύο παράλληλες εικόνες: από τη μία, μια κυβέρνηση που διευρύνει τα διαθέσιμα μέτρα στήριξης και προσπαθεί να συγκρατήσει τις τιμές· από την άλλη, μια διεθνής ενεργειακή αγορά που εξακολουθεί να παράγει ανοδικές πιέσεις.
